Rouwen en lijnen

Ze zijn bijna dertig jaar getrouwd en nu alweer tien jaar prominente collega-onderzoekers op het gebied van de gezondheidspsychologie in Utrecht. Wie is eigenlijk de beste wetenschapper? Margaret Stroebe: 'Geen twijfel mogelijk, dat is hij.' Wolfgang Stroebe: 'Nee hoor, jij bent creatiever'.

De passies van Wolfgang en Margaret Stroebe

Twaalf ambachten en geen ongelukken, zo ziet de veelzijdige loopbaan in de psychologie van Wolfgang Stroebe eruit. Zijn eerste baan had hij in zijn Heimat Duistland, maar al snel pendelde hij tussen Engeland en de Verenigde Staten. ‘Ik heb een tijdje meer banen gehad dan publicaties.’ Hij maakte op die manier niet alleen kennis met de kopstukken uit de sociale psychologie, maar ook met zijn toekomstige vrouw Margaret. In Bristol werkte zij op dezelfde verdieping aan haar proefschrift, rondde dit af en daarna volgde ze haar man terwijl hij over de wereld zwierf.

Training

Denk je slank

  • Ontwikkel een sterke wilskracht
  • Ontdek eetgewoontes die bij je passen
  • Afvallen met blijvend resultaat
bekijk de training
Nu maar
€ 67,50

De twee kwamen niet alleen uit andere landen, maar ook uit heel andere onderzoeksgebieden. Hij begon met ‘saai onderzoek’ naar de manier waarop mensen hun oordeel over het gewicht van een voorwerp lieten beïnvloeden door de grootte ervan, terwijl zij haar pijlen richtte op de reacties van kinderen in ontwikkelingslanden op sociale veranderingen. Zij vonden elkaar in hun werk, omdat Wolfgang een baan kreeg in de Verenigde Staten en Margaret daar zonder werkvergunning zat. Als oplossing werd Margaret daar zijn onderzoeksassistent. ‘Eigenlijk vond ik dat heel erg leuk. Ik heb veel van hem geleerd en genoten van het

contact met onze proefpersonen, de plaatselijke studenten.’

Wolfgang: ‘De inspiratie voor ons onderzoek kwam van de cocktailparty’s die wij bezochten. Wat je moet je bij zo’n gelegenheid doen als je met één iemand staat te praten? Je kunt dan niet zomaar weglopen. Als zich niemand bij jou en je gesprekspartner voegt, ontstaan er gemakkelijk misverstanden. De één kan dorst krijgen en zeggen dat hij zijn glas nog eens wil bijvullen, terwijl de ander dit interpreteert alsof hij als gesprekspartner niet de moeite waard is. Je hoopt dat zo’n tweegesprek niet tot nieuwe ongemakkelijke situaties zal leiden en je kijkt eens om je heen of iemand anders zich bij jullie wil voegen. De ander legt dit dan weer uit alsof je vast zit in het gesprek en graag bevrijd wilt worden.

‘Tijdens ons experiment hebben we bestudeerd hoe de eigenwaarde de beoordeling van de situatie stuurt. Wie weinig zelfvertrouwen heeft, blijkt het zichzelf erg moeilijk te maken. Bij een vriendelijke gesprekspartner denken deze mensen dat de ander alleen maar beleefd is en als het gesprek stroef loopt, ligt dat aan eigen tekortkomingen. Een hoge eigendunk leidt tot precies het tegengestelde idee. Als de ander aardig is, heeft die oprecht belangstelling en bij tegenslag ligt het aan de omstandigheden. De ander wil het gesprek niet ontlopen, maar heeft gewoon dorst.’

De twee gezichten van rouw

Het traditionele rolpatroon lijkt een vaste basis te krijgen als Wolfgang hoogleraar wordt in Duitsland en dat twintig jaar lang blijft. Margaret: ‘Hij had een baan en ik een baby en wat losse projecten.’ Haar loopbaan liep bovendien een gevoelige deuk op toen ze een manuscript indiende bij het prestigieuze Psychological Bulletin. Margaret: ‘Ik was buitengewoon trots omdat ik te horen had gekregen dat het geaccepteerd zou worden, maar de redactie haalde er ineens een extra beoordelaar bij en wees mijn werk alsnog af. Ik was zo teleurgesteld dat ik alles in de prullenbak heb gegooid en er nooit meer naar heb gekeken. Achteraf was het wel een nuttige ervaring. Ik begrijp mijn studenten nu beter.’

Enige jaren later verliest zij zichzelf toch weer in een studieterrein, als het echtpaar Stroebe samen met de Amerikaanse psychologen Kenneth en Mary Gergen in een hotel logeert. Margaret: ‘Over wat er toen gebeurde, zijn we het nooit eens geworden. We hebben allemaal een verschillende versie.’ Wolfgang: ‘Duidelijk is in ieder geval dat we samen zaten te ontbijten. Het regende en we keken uit over het kerkhof.’ Margaret: ‘Ik had indertijd les gegeven aan studenten geneeskunde en was absoluut gefascineerd door het broken heart effect, het idee dat mensen die hun partner hebben verloren door puur psychologische redenen eerder kunnen dood gaan. Zoals in de dichtregel: “He first deceased. She for a little while tried, to live without him, liked it not and died.” Ik bracht dit ter sprake en even later ontstond het idee om deze theorie te toetsen op het kerkhof. De Gergens houden vol dat zij hiermee kwamen, terwijl wij van het tegendeel overtuigd zijn.’

In ieder geval betraden de Stroebes en de Gergens gezamenlijk het kerkhof en ze gaven zich over aan enige graveyard arithmetic. Ze vergeleken de leeftijd die de tweede overledene van een echtpaar had bereikt met die van willekeurig aan elkaar gekoppelde overledenen. Wolfgang: ‘Het lukte toen nog niet om de gevolgen van een gebroken hart aan te tonen. We hadden er niet aan gedacht dat het kerkhof al driehonderd jaar oud was. Het echtpaar kwam daardoor uit hetzelfde tijdperk, maar de willekeurige paren konden gemakkelijk heel andere leefomstandigheden hebben gehad.’

Het rouwonderzoek liet de Stroebes niet meer los. Ze toonden eerst aan dat het broken heart effect geen mythe is maar realiteit en daarna dat dit effect groter is bij weduwnaars dan weduwen. Het artikel Who suffers more, met Margaret als eerste en Wolfgang als tweede auteur, werd geplaatst in het Psychological Bulletin. Wolfgang: ‘Later heb ik mij terug getrokken uit het rouwonderzoek. Ik wilde daarmee Maggy helpen om haar eigen profiel te versterken.’ Dat is goed gelukt. Tegenwoordig is Margaret wereldwijd een veel gevraagd spreker en reist Wolfgang als partner met haar mee. ‘Dan vragen de mensen wat ik doe. Als ik dan gezegd heb dat ik psycholoog ben, is het toch vervelend dat ze niet verder vragen.’

Heimwee

Margaret: ‘De meest voor het hand liggende verklaring voor het feit dat het verlies van de partner op mannen een groter effect heeft, is dat mannen vaak alleen hun vrouw hebben als vertrouwenspersoon, terwijl vrouwen in de regel veel vriendinnen hebben. Toch blijkt dit niet het hele verhaal te zijn. We zijn daarom samen met Utrechtse collega’s tot een nieuwe theorie over rouwen gekomen, waarin twee verschillende kanten van de rouw worden benadrukt. Aan de ene kant heb je het griefwork, de pijn die je onder ogen moet zien en doormaken. Aan de andere kant moet je je alledaagse leven weer op de rails krijgen. Je dient bijvoorbeeld de financiën op orde te krijgen en een nieuwe identiteit te ontwikkelen. Bij gezonde rouw oscilleren mensen tussen het verdriet en de restauratie van hun leven. Mannen blijven vaker bij de restauratie hangen en krijgen dan met uitgestelde rouw te maken. Het beeld bij vrouwen is precies andersom. Zij komen vaker vast te zitten in het verdriet zonder te restaureren en dan is het risico van chronische rouw groot.’

Dit inzicht kan behulpzaam zijn als de rouw niet goed verloopt, maar het normale verdriet om het verlies kan er niet door worden verzacht. Margaret: ‘Bij gewone rouw kan een hulpverlener weinig voor je betekenen. Laatst las ik een boek met de titel How to get over your losses with the least possible pain. Ik zie niet in waar zo’n quick fix voor nodig is. Het lijden waar je doorheen moet in de rouw is de andere kant van de liefde die je voor iemand hebt gevoeld.’

Dat het zover gekomen is met de loopbaan van Margaret is ook te danken aan een moment van verstandsverbijstering tien jaar geleden. Wolfgang: ‘Na twintig jaar hoogleraar te zijn geweest in Duitsland was mijn werk erg voorspelbaar geworden. Ik was 49 jaar, maar wist toen al waar ik de dinsdag voor mijn pensioen les over zou moeten geven en ik kon ook wel raden waar ik dat zou doen. Toen er een telefoontje uit Utrecht kwam of ik daar wilde komen werken, ben ik wel gaan praten. Ik had echter geen moment het idee dat ik het aanbod zou accepteren. Ik zou bijvoorbeeld bijna mijn hele pensioen verliezen. Na een half uurtje was ik echter zo enthousiast geworden dat we het uiteindelijk toch gedaan hebben. Wat aanvankelijk vooral zo mooi leek, was dat hier dingen zo gemakkelijk veranderd en verbeterd konden worden. Inmiddels ken ik daarvan de keerzijde. Wat je met jaren hard werken opgebouwd hebt, kan zomaar afgebroken worden zonder dat ooit is bekeken of het werkt.’

Margaret kreeg in Utrecht een vaste aanstelling bij de vakgroep klinische psychologie en Wolfgang kreeg de leiding over de onderzoeksschool Psychology and Health. Wolfgang: ‘Ik heb wel eens gezegd dat de Nederlandse universiteit meteen plat zouden komen te liggen als er allemaal Duitsers zouden werken. Die zouden de opdrachten van bovenaf werkelijk gaan uitvoeren en dan zou alles vastlopen. In Duitsland is bijvoorbeeld de inspraak van studenten die na de studentenopstand was ingesteld na drie jaar teruggedraaid, omdat het daar onwerkbaar bleek. In Nederland heeft het systeem jarenlang probleemloos gefunctioneerd. Hier zoekt men automatisch de compromissen die de regels werkbaar maken.’

De overstap naar Utrecht was vooral groot voor hun dochter die toen zeventien jaar oud was. Wolfgang: ‘Zij was net clubkampioen geworden met tennis, maar kon door de verhuizing haar beker niet meer in ontvangst nemen. Toch wende zij snel en zij was als eerste gelukkig in Nederland.’ Margaret: ‘Ik had zelf vroeger enorm last van heimwee. Het heeft me nooit tegengehouden, maar het verlaten van mijn thuis leidde vroeger tot een periode van minirouw.’ Wolfgang: ‘Heimwee is een onderschat probleem. Ook een student die van Almere naar Utrecht is verhuisd kan er behoorlijk last van hebben. Je ziet in het bedrijfsleven dat werknemers die naar andere landen worden uitgezonden vaak vroegtijdig terugkeren. Heimwee speelt daarbij een rol. Zelf heb ik er echter nooit last van gehad.’

De gezondheidspsychologie is pas tien jaar oud en heeft twee pijlers. Wolfgang: ‘Aan de ene kant wijzen we mensen op hun eigen verantwoordelijkheid voor hun gezondheid. We hebben het dan over zaken als voldoende bewegen, niet roken, matig drinken en veilig vrijen. Aan de andere kant bestuderen we de ontregelende invloed van stress. De aanpak werpt duidelijk vruchten af. De hart- en vaatziekten zijn duidelijk teruggedrongen en longkanker begint ook minder vaak voor te komen.’

De schaduwzijde van de gevolgde aanpak ondervond Wolfgang toen hij na zijn eerste jaar in Utrecht een bypass operatie moest ondergaan. ‘Je krijgt dan te horen dat het je eigen schuld is. Zelfs mijn eigen zus vertelde mij dat ik maar niet zoveel had moeten drinken en werken.’ Margaret: ‘Velen hebben je geweldig gesteund.’ Wolfgang: ‘Dat is waar. Na de operatie mocht ik niet alleen zijn en zijn veel collega’s samen met mij stukjes gaan wandelen. Ik constateer alleen dat we bijdragen aan een puriteinse samenleving van Spa-drinkende, niet-rokers.’ Margaret: ‘Ik heb hem nooit beschuldigd. Het was eerder een genetische kwestie, want zijn vader overleed vroeg aan een hartaanval. Hij leeft heel matig.’

Margaret: ‘Ik was zo vreselijk bang toen, maar ik vond het toch niet erg dat hij twee weken na zijn operatie aan zijn oratie begon te werken. Dat is voor hem geen stress, maar een vorm van ontspanning.’ Wolfgang: ‘Ik heb mijn oratie veel beter kunnen voorbereiden dan anders het geval zou zijn geweest. Zes weken na mijn operatie heb ik hem gehouden. Het had geen week vroeger moeten zijn, omdat ik anders nog geen uur had kunnen staan.’ Margaret: ‘De chirurg is nog komen kijken. Het was ook echt een feest waarmee we lieten zien dat we het hier erg naar onze zin hebben.’

Wolfgang: ‘Ik had wel een schuldgevoel. Ik was net naar Nederland gehaald om hier iets op te bouwen en ik wist niet of ik ooit weer normaal zou kunnen werken. De decaan schreef mij toen een brief waarin hij schreef dat ik in een jaar al zoveel had gedaan dat het niet eens noodzakelijk was dat ik nog wat bij zou dragen. Dat meende hij natuurlijk niet helemaal, maar het heeft geweldig geholpen.’

Afkicken is gemakkelijker dan afvallen

Een tweede schaduwzijde van de nieuwe gezondheidsethiek is dat het mensen massaal aanzet tot lijnen. Wolfgang: ‘Ik zeg wel eens dat het gemakkelijker is om van de heroïne af te komen dan van zwaar overgewicht.’ Margaret zucht. Wolfgang: ‘Dat is natuurlijk wat extreem, maar ik zou het met cijfers kunnen onderbouwen. Met veel inspanning lukt het best om slanker te worden, maar vrijwel iedereen krijgt het verloren gewicht weer terug. Een van de problemen is dat lijners af leren om naar hun eigen lichaam te luisteren. Eerst eten ze minder dan hun lichaam vraagt, maar als ze afgeleid zijn eten ze juist meer dan nodig is. Ze gaan over het verzadigingspunt heen.

‘Lijners komen ook erg ambivalent tegenover eten te staan. Zij zouden eten vaker het mooiste op aarde vinden als het maar geen calorieën zou bevatten.’ Margaret: ‘Hij heeft het over zichzelf.’ Wolfgang: ‘Inderdaad lekker eten is een hobby van mij. Op grond van het onderzoek zou ik mensen aan raden om altijd zoveel te eten als ze willen, maar er wel beter op te letten wat ze eten. Zelf is het mij ook gelukt om mijn voorkeur voor vet eten af te leren. Als je gewoon aardappelen, groente en vetarm vlees of vis eet

en ook zorgt voor voldoende lichaamsbeweging, kun je genoeg eten zonder dat je gezondheid daar veel schade van ondervindt.’

Heeft het geen nadelen om zowel leven als werk te delen? Margaret: ‘Het is toch heerlijk als je altijd iemand bij de hand hebt om je ideeën mee te delen?’ Wolfgang: ‘Ik voel me alleen wel eens schuldig als ik ’s avonds een lekkere thriller lees, terwijl zij met haar neus in de vakliteratuur zit.’ Margaret: ‘Ik heb een mid-life career en dan heb je nu eenmaal veel in te halen.’ n

[kop pagina] Rimpelingen van de ziel 26

[streamliner] Wolfgang Stroebe: ‘Ik constateer dat we bijdragen aan een puriteinse samenleving van Spa-drinkende, niet-rokers’

auteur

Ad Bergsma

» profiel van Ad Bergsma

Dit vind je misschien ook interessant

Advies

Nog steeds moeite met eten

Ze zijn bijna dertig jaar getrouwd en nu alweer tien jaar prominente collega-onderzoekers op het geb...
Lees verder
Artikel

Rouwen en lijnen

Ze zijn bijna dertig jaar getrouwd en nu alweer tien jaar prominente collega-onderzoekers op het geb...
Lees verder
Branded content

Beveiligd: Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is.
Lees verder
Branded content

Beveiligd: Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is.
Lees verder
Advies

Ik twijfel over een schaamlipcorrectie

Ik ben een verstandig meisje van 20 jaar en ik twijfel soms om een schaamlipcorrectie te ondergaan. ...
Lees verder
Advies

Ik twijfel over een schaamlipcorrectie

Ik ben een verstandig meisje van 20 jaar en ik twijfel soms om een schaamlipcorrectie te ondergaan. ...
Lees verder
Artikel

Mens zonder innerlijk

De titel van het boek klinkt als een thriller: De Man uit Susquehanna. De inhoud bevat evenwel zeven...
Lees verder
Kort

Onverwacht effect van vitamine D-tekort

Vaak hoofdpijn? Dan kan het zinnig zijn je vitamine-D-niveau te laten checken.
Lees verder
Artikel

De stemmen in mijn hoofd

'Ik loop de hele dag rond met een schriftje en een pen', schrijft Eline Gumbert in haar onlangs vers...
Lees verder
Interview

Robert Sternberg over intelligente mensen

'Rather stupid' was hij volgens de IQ-test op zijn tiende jaar. Nu is hij hoogleraar psychologie, in...
Lees verder
Kort

Weduwe blijft langer fit

Ze zijn bijna dertig jaar getrouwd en nu alweer tien jaar prominente collega-onderzoekers op het geb...
Lees verder
Artikel

Vrijwilligerswerk

Meer mensen zouden moeten overwegen om na hun pensioen vrijwilligerswerk te doen, zo blijkt uit onde...
Lees verder