Nieuwe opvoedhulp voor lastige pubers

Verbaasd kijkt Jesse (17) om zich heen als hij de therapieruimte binnenloopt met zijn moeder. Hij wist dat hij een afspraak had met de twee psychologen bij wie zijn ouders een training volgen, om beter met zijn lastige pubergedrag om te gaan. Maar dat de ruimte is volgepakt met vijftien bekenden – familie, vrienden, buren – komt als een complete verrassing. Een beetje timide gaat Jesse zitten.

Training

Positief opvoeden voor puberouders

  • Positief contact maken met je kind
  • Omgaan met je eigen emoties én die van je kind
  • Afspraken maken en grenzen stellen
bekijk de training
Nu maar
€ 75,-

‘Lieve Jesse,’ begint zijn vader, terwijl hij de brief uitvouwt die hij samen met de moeder van Jesse heeft geschreven. Een lange, persoonlijke brief, waarin hij eerst vertelt hoe lief Jesse was als kind. Hoe hij vaak een steun was voor zijn ouders toen er problemen in het gezin waren. Hoe Jesse vanaf zijn twaalfde dwarser werd, en in de loop van de jaren veranderde in een puber die loog, afspraken niet nakwam, zijn ouders intimideerde en alleen meewerkte als er iets tegenover stond. ‘We hebben zelfs met jou gesproken over uithuisplaatsing, omdat de situatie niet meer houdbaar is,’ leest vader.

Maar dan vervolgt hij stellig: ‘Mama en ik willen dat niet. Om die reden zijn we hier nu bij elkaar. Mama en ik accepteren niet meer dat jij liegt, ons

uitscheldt, intimideert en spullen wegneemt. We willen dat je je gaat inzetten voor school.’

Jesse zit kleintjes op zijn stoel met zijn handen in zijn zakken, en luistert onbeweeglijk. Ook de andere aanwezigen lijken hun adem in te houden. De ogen van de moeder van Jesse zijn vochtig, de goede vriendin naast haar knijpt in haar hand.

‘Deze brief is geen dreigement, maar wij, mama en ik, zien het als onze verantwoordelijkheid om deze problemen met jou op te lossen,’ leest vader ondertussen verder. ‘Wij willen samen met jou, vrienden, familie en school, hieraan werken. Daarom zijn vandaag al deze mensen hier om ons te gaan helpen. Dit doen wij, Jesse, omdat wij heel veel van je houden en je het beste in je leven gunnen. Je bent ons kind, je blijft ons kind.’

Flexibel geworden regels

Deze onalledaagse bijeenkomst heet ‘de aankondiging’, en is een belangrijk onderdeel van ‘Nieuwe Autoriteit’: een behandelmethode voor ouders van lastige pubers van 12 tot 18 jaar. De methode komt van de Israëlische hoogleraar psychologie Haim Omer, die merkte dat ouders tegenwoordig de grip op hun kinderen kwijtraken. Was het gezag van ouders en leerkrachten een paar decennia geleden nog vanzelfsprekend, nu is de relatie tussen kinderen en volwassenen veel gelijkwaardiger, en zijn regels flexibel en onderhandelbaar. Dat heeft goede kanten: er is veel meer warmte tussen ouders en kinderen. Maar het geeft ook problemen doordat duidelijke grenzen ontbreken. Omer ontwikkelde een nieuwe vorm van ouderlijk gezag, gebaseerd op de principes van het geweldloos verzet.

Toen de Nederlandse systeemtherapeuten Lenny Rodenburg en Henk Breugem zes jaar terug een studiedag volgden bij Haim Omer, waren ze meteen enthousiast over zijn ideeën. Ze begonnen ze met succes toe te passen in eigen land, en vertaalden ze in een groepstraining voor ouders van pubers met ernstig brutaal gedrag, spijbelen, drugsgebruik, geweld, intimidatie en ander grensoverschrijdend gedrag.

Wat klinisch psycholoog Lenny Rodenburg het meest raakt in de methode is het herstel van het contact tussen ouders en kind. ‘Ze komen weer met elkaar in gesprek, en de ouders krijgen weer het gevoel ouders te zijn. Liefdevol leidinggeven, daar gaat het om.’

Vuile was buiten hangen

‘Dank jullie wel allemaal,’ zegt Jesse als zijn vader klaar is met lezen. Nadat hij de ruimte heeft verlaten, maakt de beladenheid plaats voor een vrolijke, opgeluchte sfeer. De moeder van Jesse schenkt zichzelf een kopje thee in, er worden grapjes gemaakt. Een voor een stellen de gasten zich voor: opa en oma, een neefje, de buren, een goede vriendin van de moeder, ooms en tantes, een docent van Jesse. Iedereen kan op zijn eigen manier Jesse en zijn ouders bijstaan, leggen Rodenburg en Breugem uit. Alleen al door mee te kijken en mee te leven, bijvoorbeeld door Jesse een sms’je te sturen om hem succes te wensen met zijn tentamen. Er wordt afgesproken dat opa en de buurman Jesse voortaan gaan helpen met zijn huiswerk, zodat zijn ouders daar niet alleen in staan. Een goede vriendin wordt ‘klankbord’, bij wie Jesse’s moeder geregeld haar hart kan luchten.

Om de problemen met je kind openbaar te maken is een grote stap, weet Rodenburg. ‘De meeste mensen hebben toch het idee dat je je vuile was niet buiten hangt. Sommige ouders zijn bovendien bang dat ze het beetje contact dat ze nog met hun kind hebben, zullen kwijtraken wanneer ze hem “verraden”.’ Maar door alles binnen het gezin te houden heeft hun kind vrij spel gekregen. Nieuwe Autoriteit doorbreekt die geheimhouding. Rodenburg: ‘Vreemde ogen dwingen. Het maakt misschien geen indruk meer als zijn ouders boos worden, maar hij vindt het nog wel erg als oma hoort dat hij rotzooi heeft getrapt.’

De supportpersonen helpen de ouders bovendien om het vol te houden. Want om de principes van Nieuwe Autoriteit toe te passen, moeten ze behoorlijk uit hun comfortzone. In de intakefase wordt dan ook gekeken hoe machteloos ouders zich voelen. Alleen als ze zich met de rug tegen de muur voelen staan, zijn ze bereid om alle tijd en energie te investeren die nodig is om over hun barrières heen te gaan en de methode consequent te blijven volgen.

Rodenburg: ‘Deze ouders hebben al van alles geprobeerd.’ Zo verzuchtte de moeder van Jesse in de eerste bijeenkomst van de training: ‘Eigenlijk hebben we geen behoefte meer om hem te knuffelen of om hem überhaupt op te voeden. Ik doe deze training niet meer voor hem, maar voor mezelf. Ik wil het stabiel hebben voor mezelf en mijn gezin.’

Nieuwe houding

In de eerste drie bijeenkomsten bereiden de ouders met hulp van de therapeuten hun nieuwe aanpak voor, samen met vier andere ouderparen. Ze bedenken wie ze gaan vragen voor hun supportgroep, stellen de aankondigingsbrief op, en maken een lijst van al het gedrag waaraan ze zich ergeren. Uit die lijst kiezen ze vervolgens 10 procent waarop ze zich vanaf de aankondiging zullen gaan richten. Dit is het ernstigste gedrag, zoals schreeuwen, schelden, slaan, niet naar school gaan of blowen. 30 procent van de lijst wordt gedrag waarover de ouders alleen een opmerking maken, maar waarbij ze verder geen actie ondernemen. 60 procent van de lijst is gedrag dat helemaal genegeerd gaat worden, zoals het laten slingeren van spullen. Door deze verdeling is het voor ouders en kind volkomen duidelijk om welk gedrag het precies gaat.

Minstens zo belangrijk is de nieuwe houding tegenover hun kind, die de ouders in de eerste bijeenkomsten aanleren. ‘Wanneer je je machteloos voelt, wisselen twee patronen zich vaak af,’ weet Rodenburg. ‘Óf je laat de strijd hoog oplopen met eindeloze discussies en escalaties; óf je geeft het juist helemaal op: laat maar zitten, zoek het maar uit. Juist het wisselen tussen beide patronen is slecht voor de band tussen ouder en kind.’

Bij ‘Nieuwe Autoriteit’ houden ouders vast aan hun boodschap, zonder fysiek of verbaal geweld. Rodenburg: ‘Je laat je kind duidelijk weten dat je van hem of haar houdt, maar dat je als ouders bepaald gedrag niet meer zult tolereren. Het gaat daarbij niet om het uitoefenen van macht of het winnen van de discussie, maar om het volhouden van je standpunt. Wij zijn je ouders, wij blijven je ouders, je kunt niet om ons heen.’

‘Sit-in’ bij je kind

Dat klinkt mooi, maar wat als Jesse dan nog steeds niet luistert, wordt bezorgd gezegd op de aankondigingsbijeenkomst. Omer ontwikkelde een aantal geweldloze manieren, die vaak in het begin nogal onwennig aanvoelen. Zoals de ‘uitgestelde reactie’. Rodenburg: ‘Als je kind een regel uit de 10 procent breekt, dan zeg je: wat je nu doet accepteer ik niet, ik kom hier later op terug. Door eruit te stappen voorkom je eindeloze discussies. Je voorkomt ook dat je vanuit je frustratie reageert, en bijvoorbeeld een veel te grote straf naar zijn hoofd slingert, die je later weer intrekt. Pas als de emoties zijn gezakt, begin je weer aan het gesprek.’ Wanneer je vervolgens terugkomt bij de overtreden regel, dan vraag je om een herstelactie. Heeft je kind bijvoorbeeld zijn broertje pijn gedaan, dan moet hij zijn excuses aanbieden.

‘Het wordt een grote kluif om niet te reageren,’ voorziet de moeder van Jesse tijdens de aankondigingsbijeenkomst. ‘Hij weet mij als moeder echt enorm te triggeren. Hij zegt dan dingen als: ik geef toch niets om jou.’ De ouders van Jesse hebben daarom een codewoord afgesproken om elkaar eraan te herinneren op tijd uit de discussie te stappen.

Een andere doeltreffende interventie is de sit-in. De ouders zitten dan uit protest een kwartier of halfuur in de kamer van hun kind. In de meeste gezinnen gebeurt dat maar twee of drie keer, vertelt Rodenburg. ‘Je moet je voorstellen dat je als puber op je kamer zit te gamen. Dan komen je vader en je moeder binnen en gaan met hun rug naar de deur zitten: we accepteren niet dat je je moeder hebt geslagen. Hoe ga je dat oplossen?’ Daarna zwijgen ze. Voor ouders voelt het eerst onwennig, maar al snel merken ze dat het een sterke manier is om hun punt te maken.

De uitgestelde reactie en de sit-in zijn krachtige hulpmiddelen, is de ervaring van Rodenburg: ‘Deze pubers waren eraan gewend dat ze discussies wonnen, of dat hun ouders gingen schreeuwen en een willekeurige straf riepen. Nu voelen ze dat het ­menens is.’

Verbeterde sfeer

De groepstraining van Rodenburg en Breugem slaat aan bij ongeveer 80 procent van de gezinnen, is uit de praktijk gebleken. Het contact wordt positiever: ruzies verminderen in frequentie en heftigheid, het gevoel van machteloosheid neemt af, en ouders voelen zich gesteund door hun ‘hulptroepen’. Een afstuderend orthopedagoog van de Universiteit van Amsterdam gaat de effectiviteit van de behandeling onderzoeken.

Bij Jesse gaat het nu stukken beter, kan Rodenburg ruim twee maanden later opgewekt melden. Dat opa en de buurman zich nu met Jesse’s schoolwerk bemoeien in plaats van zijn ouders, scheelt veel spanning in het gezin. De uitgestelde reactie helpt de moeder van Jesse goed om haar emoties te beheersen, waardoor de ruzies niet meer hoog oplopen. Nog één keer is ze uit haar slof geschoten. Maar, helemaal volgens de methode, heeft ze vervolgens haar excuses aangeboden. Dat voelde voor haar als een overwinning. De focus op de 10 procent verbetert de sfeer verder. Er wordt nu niet meer gezeurd over de troep in Jesse’s kamer, en het lukt zijn ouders goed om dat los te laten. Een keerpunt voor Jesse was bovendien dat de aankondiging hem deed beseffen dat er veel mensen zijn die van hem houden.

Rodenburg: ‘Zo’n puber lijkt er misschien nonchalant onder, maar heeft ook wel gevoeld dat zijn ouders hem spuugzat zijn. Bij veel gezinnen staan de ouders op het punt van uithuisplaatsing. Dat werkt door in het zelfbeeld van een kind. Als je dan een grote aankondiging doet, en als het kind al die mensen ziet die speciaal voor hem zijn gekomen en die van hem houden, kan dat al veel veranderen.’

(Jesse heet in werkelijkheid anders.)

De training ‘Nieuwe Autoriteit’ voor ouders wordt in groepsverband gegeven bij Molemann Mental Health in Almere: www.molemann.nl[/wpgpremiumcontent]