Tot vorig jaar was Petra (35, niet haar echte naam) in de veronderstelling dat haar relatie met Matthijs goed was. ‘Maar op een maandag kreeg ik een telefoontje van mijn beste vriendin. Die vertelde me dat ze Matthijs had zien lunchen met een vrouwelijke collega. Ze voelde zich verplicht om me dat te vertellen, omdat het er wel héél knus uit had gezien. Matthijs en die collega hadden elkaars hand vastgehouden. Ik weet dat mijn vriendin zoiets nooit zou verzinnen, dus ik schrok behoorlijk. Toch kon ik me niet voorstellen dat Matthijs zoiets zou doen. “Ze heeft het verkeerd gezien,” hield ik mezelf voor. Maar toen ik Matthijs ’s avonds confronteerde met het verhaal, zag ik hem schrikken. Na wat gedraai gaf hij toe dat hij inderdaad een affaire had. Ik was volkomen verbijsterd. Die avond heb ik hem gevraagd om te vertrekken. Ik wilde niet meer met hem in hetzelfde huis verkeren, laat staan in hetzelfde bed. ’s Avonds in bed zag ik mijn hele toekomstbeeld in duigen vallen. Ik had nog wel kinderen gewild met deze man! Hoe moest ik verder? Samen of alleen? Kónden we überhaupt nog wel samen verder?’

Al denken we vaak dat overspel

alleen in ándere relaties voorkomt, de kans dat we er zelf mee te maken krijgen is vrij groot. Zo blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Nicholas Thompson dat 51 procent van de mannen en 36 procent van de vrouwen gedurende hun relatie wel eens met een ander heeft gevrijd. In ongeveer de helft van die gevallen is de partner ook nog eens verliefd op die ander. Sommige stellen zullen onmiddellijk uit elkaar gaan als overspel uitkomt. De bedrogen partner voelt zich te zeer verraden en gekwetst om de relatie voort te zetten. Uit cijfers van het cbs blijkt dat bijna 40 procent van de gescheiden mensen overspel als een van de belangrijkste redenen noemt dat het huwelijk is gestrand.

Maar ook als de partners wel samen verder willen, is de periode na een affaire niet gemakkelijk. Hoe kom je overspel te boven? Kan het vertrouwen ooit weer herstellen? De volgende stappen geven een handreiking.

Stap 1. Beperk de schade

Bent u de bedrogen partij, reageer dan niet te impulsief. Veel mensen wijzen hun partner definitief de deur of vragen onmiddellijk echtscheiding aan. In een crisistoestand neem je echter niet de beste beslissingen, waardoor de kans op spijt achteraf groot is. Neem daarom een time-out voordat u definitief de knoop doorhakt. Vertel uw partner dat u wilt nadenken over de relatie en vraag hem of haar een tijdje bij familie of vrienden te logeren (of doe dat zelf). Voor de overspelige partner geldt hetzelfde: bezin u en beslis met wie u verder wilt. Was het nooit de bedoeling om uw relatie op het spel te zetten, beëindig dan onmiddellijk de affaire. Probeer niet ‘vrienden’ te blijven en al helemaal geen minnaars – zelfs niet als uw vaste partner zegt daarmee te kunnen leven. Driehoeksverhoudingen werken niet, zo blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Arline Rubin. In de vijf jaar dat ze stellen volgde, bleek 32 procent van de open huwelijken te stranden, tegenover 18 procent van de monogame huwelijken. Overspelige relaties hebben bovendien slechte papieren: slechts 15 procent van de mensen die hun partner verlieten voor een ander, gaat uiteindelijk ook met die ander trouwen of samenwonen.

Stap 2. Zie de waarheid onder ogen

Als bedrogen partner moet u de pijnlijke waarheid over twee zaken onder ogen komen. Ten eerste over de relatie: die is niet zo goed als u dacht. Ten tweede over uzelf: u kon uw partner niet bieden wat die ander wél kon. Vermijd deze pijnlijke gevoelens en gedachten niet en redeneer ze niet weg (‘Hoe belangrijk is zo’n one-night stand nu helemaal?’). Alleen door stil te staan bij het overspel en ten volle te accepteren dat dit heeft plaatsgevonden, kun je ‘door de pijn heengaan’ en deze verwerken. Hebt u als overspelige partij besloten om met uw partner door te gaan? Dan moet u accepteren dat u uw minnaar of minnares niet meer zult zien. Dat kan liefdesverdriet geven. Zoek een manier die u past om met die gevoelens om te gaan. U kunt zich uitleven in de sportschool, een dagboek volschrijven of het bij vrienden van u afpraten. Voor beide partners geldt: verwerk in dit stadium uw gevoelens individueel, niet samen.

Stap 3. Leer ervan

Om een positief beeld van zichzelf te houden, zijn mensen geneigd de schuld van relatieproblemen bij hun partner te zoeken. Het is echter te simpel om als bedrogen partner de schuld op de ander af te schuiven. Natuurlijk zat die fout, maar in veel gevallen hangt overspel ook samen met problemen tussen u beiden. De overspelige partner miste iets in de relatie. Wees daarom bereid in de spiegel te kijken en te onderzoeken welk aandeel ú had in het ontstaan van het overspel. Alleen dan kunt u iets van de affaire leren en voorkomen dat het nog een keer gebeurt. Hebt u uw partner misschien verwaarloosd? Zat uw seksleven in een sleur? Voor de overspelige partner geldt hetzelfde: bedenk wat de reden was dat u vreemdging. Uit onderzoek van psycholoog Regina van den Eijnden blijkt dat overspelige mannen hun ontrouw nogal eens goedpraten door te denken dat ‘mannen nu eenmaal vreemdgaan’. Besef dat trouw een keuze is – maar onderzoek ook de reden dat u ervoor koos om níét trouw te zijn.

Stap 4. Verwerk samen

Zijn de heftigste emoties weggeëbd, ga dan samen een aantal verwerkende gesprekken aan. Idealiter vertelt u om beurten wat het overspel met u gedaan heeft en hoe u de relatie nu ziet. Wat is nodig om samen door te gaan? Als bedrogen partner is het daarbij belangrijk om verwijten te formuleren in gevoelstermen. In plaats van: ‘Jij bent fout geweest!’, liever: ‘Ik ben boos op jou’; dat maakt de sfeer minder beschuldigend. Als overspelige partner is het van essentieel belang de gevoelens van uw partner te erkennen. Geef ruimhartig toe dat u fout zat, bagatelliseer het overspel niet (‘het stelde niets voor’) en schiet niet in de verdediging (‘maar jij wou ook nooit seks’). Wil uw partner details weten over de affaire (‘Hoe vaak hadden jullie seks?’ ‘Wat heeft zij wat ik niet heb?’), beantwoord die dan, maar niet eindeloos. Besef dat achter detailvragen vaak een vraag naar zekerheid en bevestiging schuilgaat. Uw partner wil weten: kies je nu oprecht voor mij? Welke ­garantie heb ik dat dit niet nog eens gebeurt? Probeer ook deze achterliggende vraag naar zekerheid te beantwoorden.

Stap 5. Vergeef

Om wrok en boosheid los te laten, is het nodig dat u als bedrogen partner de ander vergeeft. Wacht niet simpelweg tot u emotioneel ‘klaar’ bent om te vergeven: dat kan wel maanden of zelfs jaren duren. Besluit om uw partner te vergeven, ook al is dat een puur rationele beslissing. Uit onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Frederick DiBlasio blijkt namelijk dat mensen die besluiten om hun overspelige partner te vergeven, ook al staan ze daar emotioneel (nog) niet achter, daarna minder negatieve gevoelens ervaren en een meer vergevingsgezinde houding aannemen. De overspelige partner kan dit proces versnellen door expliciet om vergeving te vragen. Neem vervolgens samen de beslissing om het overspel achter u te laten (‘We laten dit nu achter ons’), en ga samen iets doen om die beslissing ritueel te bevestigen. Ga bijvoorbeeld met zijn tweeën uit eten, of dans in elkaars armen op uw favoriete muziek. Besluiten dat u vergeeft en het overspel achter u laat, wil niet zeggen dat de pijn voorbij is; het betekent alleen dat u niet in wrok blijft hangen.

Stap 6. Versterk uw relatie

Het vertrouwen kan alleen herstellen als er iets verandert in de relatie. Als het goed is, hebt u beiden lering getrokken uit wat er gebeurd is. U weet nu wat er voortaan anders moet. Zelfs als het overspel niets te maken had met de relatie moet er iets veranderen: de bedrogen partner moet het vertrouwen krijgen dat dit niet nóg eens gebeurt. U zult bijvoorbeeld duidelijke afspraken moeten maken over de omgang met derden. Wat kan wel en wat niet met een ander? Belangrijk is om niet te blijven steken in goede voor­nemens, maar deze ook echt uit te voeren. Leefde u voor de affaire bijvoorbeeld te veel langs elkaar heen, plan dan bewust in uw agenda elke week een vaste avond om samen te praten of te vrijen.

Stap 7. Houd rekening met elkaar

Houdt u als bedrogen partner de behoefte om over het overspel te praten en vragen te stellen? Besef dan dat doormalen over het verleden het moeilijk maakt om deze episode los te laten en om geen wrok te koesteren. Beperk het praten over de affaire in tijd: spreek bijvoorbeeld af dat u elke avond tien minuten vragen mag stellen of mag vertellen hoe het voor u was. Als overspelige partner voorkomt u achterdocht en jaloezie door zo open mogelijk te zijn. Vertel van te voren waar u heengaat en met wie. Houd uw mobiele telefoon aan, zodat uw partner u kan bereiken. U zult zich misschien (enigszins) beperkt voelen in uw vrijheid, maar dit is de enige manier waarop het vertrouwen van uw partner kan herstellen. Als het goed is, zal de ander steeds minder de behoefte krijgen om te weten waar u bent en met wie. Herstelt het vertrouwen niet, dan is het verstandig om samen in relatietherapie te gaan.

Stap 8. Zie het positieve

De beste manier om met stressvolle gebeurtenissen om te gaan, is om er een positieve wending aan te geven, blijkt uit onderzoek van de Leidse psycholoog Nadia Garnefski. Dat wil zeggen dat u ‘zin’ geeft aan de ellende die u overkomt. Dat geldt ook een buitenechtelijke affaire. Besef bijvoorbeeld dat u sindsdien meer bent gaan praten, of dat u de liefde van uw partner niet langer for granted neemt. Een positieve wending geven lukt vaak pas achteraf, als u de gebeurtenissen (deels) hebt verwerkt. U kunt dit wel stimuleren door uzelf geregeld af te vragen: wat is beter geworden aan onze relatie sinds de affaire? Kunt u een zinnig antwoord geven op deze vraag, dan weet u: onze relatie is gegroeid. n

Contact met uw rivaal? Niet doen!

Veel bedrogen partners hebben de neiging contact te zoeken met de derde in het spel. Geef daar in geen geval aan toe. De kans is groot dat u agressief wordt en dingen doet waar u later spijt van krijgt. Er kunnen klappen vallen, of erger. Zo blijkt uit verschillende onderzoeken dat tussen de 10 procent (in Engeland en Polen) en 28 procent (in Afrika) van alle moorden voortkomt uit seksuele jaloezie. Ook vrouwen kunnen agressief worden; zij blijken die agressie niet zozeer op hun overspelige partner te richten alswel op hun rivale.

Uit onderzoek van de auteur van dit artikel blijkt bovendien dat mensen zich bij een confrontatie altijd gaan vergelijken met ‘de ander’. Wie is aantrekkelijker? Wie is beter? Deze vergelijking is zinloos: uw ego loopt namelijk altijd een deuk op. Is die ander aantrekkelijker, dan voelt u zich waardeloos en minderwaardig. Is diegene mínder aantrekkelijk, dan was de relatie er blijkbaar slecht aan toe – waarom zou uw partner anders zijn toevlucht tot zo iemand nemen?

Op de site

Bent u bedrogen, of zelf gevallen voor de charmes van een ander? Hoe nu verder? Bespreek het anoniem met lotgenoten op het forum.

Plus: alles over trouw en ontrouw in Dossier Vreemdgaan.

www.psychologiemagazine.nl