Kind kwijt

Een nachtmerriescenario voor iedere ouder: hun jongvolwassen zoon of dochter kwam in aanraking met een sekte, loverboy of Syrië-ronselaar en verdween. ‘Ik kan haar niet loslaten.’

Ze is een robotje geworden, zonder emoties

De dochter van Anita de Wit, Angelique (24), viel in handen van een loverboy.
‘Angelique was altijd rechtdoorzee, nooit ingewikkeld. Ze droeg stoere kleding, speelde veel met haar broer – een beetje een jongensmeisje. Die komt er wel, dacht ik altijd. Maar op haar 15de veranderde ze plotseling totaal. Er ging een dikke laag make-up op en ze trok strakke kleding aan. Even dacht ik nog dat het typisch pubergedrag was. Maar op een middag kwam ze op mijn werk binnen met een paar Noord-Afrikaanse jongens. “Ik kom mijn vriendje voorstellen.” Ik kreeg er een naar gevoel van in mijn onderbuik. En toen ze thuis een enorme troep bleken te hebben achtergelaten, zei ik tegen Angelique dat ik die jongen niet meer wilde zien. Heel dom, want daardoor verdween ze uit het zicht. Ze werd onbetrouwbaarder in haar afspraken. Op een dag kwam ze helemaal niet meer thuis. Op basis van mijn verhaal vermoedde de politie een loverboy. Ik wist niet eens wat dat was, maar al googelend opende zich een afschuwelijke wereld voor me.

De politie pakte haar op en de rechter zette haar, op mijn aandringen, in een jeugdgevangenis. Ik wilde haar tegen

zichzelf beschermen. Ze was daar heel boos over, maar ik hield mezelf voor dat ik haar anders zou kwijtraken.

Langzaam werd me duidelijk dat dat geen verkeerde beslissing was geweest. Ze vertelde me dat ze geslagen was en tot seks was gedwongen. Stukje bij beetje herstelde ons contact zich. Ik wilde zó graag haar pijn wegnemen. Ik nam haar mee naar een concert van Shakira, haar idool. Ik zag die avond weer even die oude sprankeling in haar ogen. Het leek wel een droom. Even dacht ik dat ik haar “terug” had, maar helaas niet voor lang. Toen ze voor haar trauma’s naar een speciale behandelkliniek werd overgeplaatst, wist daar weer een nieuwe loverboy binnen te dringen. Ze liep weg en verbrak alle contact. Zes weken later schakelde ik TROS Vermist in. We waren net aan het filmen toen Angelique opbelde: “Mam, ik heb opgesloten gezeten en ben ontsnapt.”

Toen ik bij haar aankwam, zag ik een zwaar verwaarloosd meisje met blond geverfd haar. Ik nam haar in mijn armen en knuffelde haar. Ik kreeg de flat te zien waar ze was vastgehouden. Een hoge trap, een matrasje, een spiegel aan de muur en een knuppel in de hoek, verder niets. Er zijn voor dit delict zeven mannen opgepakt. Slechts één van hen heeft tien maanden gekregen, de rest ging vrijuit.

Mijn dochter was zo beschadigd dat ze geen normaal leven meer heeft kunnen opbouwen. Ze deed nog een poging, maar al snel leerde ze een man kennen die haar aan het werk zette op de wallen. Ze is een robotje geworden, zonder emoties. Maar ik kan haar niet loslaten.

Meestal hoor ik niets, maar zodra ze belt ga ik naar haar toe. Als ze in elkaar geslagen is, was ik haar wonden. Het ergste is dat ik het gevecht maar niet win. In mijn machteloosheid heb ik een stichting opgericht om meisjes uit de klauwen van dit soort mannen te redden. Iedere keer dat ik een meisje help, denk ik: ik ben een moeder van een dochter die de eerste stap nog moet zetten.’

Er stopte een vreemde auto voor de deur. Hij stapte in en verdween

Farids oudste zoon Achraf (16) vertrok naar Syrië.
‘Achraf was een slimme jongen. Vanwege zijn afkomst werd hij weleens geweigerd voor een baantje, maar ik heb hem geleerd daar niet te boos over te zijn. Hij was vrolijk en had veel vriendjes. Toen hij 16 jaar was ging hij zich anders gedragen; hij verruilde zijn merkkleding voor orthodox-islamitische jelaba’s, liet zijn haar groeien en een vlassig baardje staan. Gematigde moslims noemde hij opeens “heidenen”, mij ook.

Ik maakte me zorgen, zo kende ik hem niet. Hij zat voortdurend op internet. Toen ik een keer op zijn Facebook-account keek, zag ik filmpjes van mannen met vreemde namen, “Abu” dit en “Abu” dat. Ik schrok: ze gebruikten haatdragende taal. Hij beloofde me zijn account te wissen maar al snel kroop hij weer achter de computer. Ik voelde dat ik geen invloed meer op hem had. Buiten postten regelmatig vreemde mensen. Er belde eens iemand aan die veel ouder was dan Achraf. Ik legde hem uit dat die radicalen niet het beste met hem voorhadden; hij kon beter naar de moskee gaan. Maar dat kwam niet aan. Ik ging naar de politie, die beloofde me hem in de gaten te houden.

Het Steunpunt radicalisering, waar ouders terechtkunnen met zorgen over radicaliserende kinderen, wilde Tweede Kerstdag met hem in gesprek. Ik bedacht een smoesje zodat Achraf thuis zou blijven: ik zei dat er imams voor hem zouden komen. Toen hij de deur opendeed, stonden daar politieagenten en hulpverleners. Hij keek me aan met ogen die ik nooit zal vergeten. “Jij verrader,” zag ik hem denken. Ik kon wel door de grond gaan. Hij ging met ze mee voor een gesprek maar toen hij weer thuis was, liet hij daar niets over los.

’s Avonds pakte hij zijn koffer. Ik greep hem beet en zei tegen mijn dochter dat ze zijn paspoort moest afpakken. Hij riep dat hij deze samenleving helemaal zat was en rukte zich los. Er stopte een vreemde auto voor de deur. Hij stapte in en verdween, naar Syrië – maar dat hoorde ik pas later. Verslagen bleef ik achter. Ik ging naar de politie, naar het Steunpunt radicalisering, naar de burgemeester, maar niemand kon iets doen. Waarom had de politie zijn paspoort niet afgepakt? Ik ben blij dat ik in een rechtstaat leef, hier kun je naar de rechter als je onrecht is aangedaan. Maar al die hulpverleners, al die adviseurs, al die ambtenaren, al die organisaties: ze wekken de indruk dat ze je helpen, maar als het erop aankomt doen ze niets.

In november 2014 belde Achraf ineens op. “Ik ben gewond en kom naar huis.” Ik zei: “Papa houdt van je.” “Dat weet ik, papa,” zei hij. Ik ben zo blij dat ik hem dat nog heb gezegd. “Ik bel je morgen, papa, ik moet nu ophangen.” De verbinding werd verbroken. De volgende avond kreeg ik bericht van een vriend van Achraf die ook in Syrië was dat Achraf dood was. Als het nog middag was geweest, was ik in de auto gestapt en naar het gemeentehuis gereden en had ik alles en iedereen kapotgemaakt. Ik stortte in en kon alleen maar huilen.’

Ik heb de verkeerde persoon in huis gehaald en zij was aan hem overgeleverd

Nicole van der Sande verloor het contact met haar dochter Myrthe (21) na een moeilijke periode met haar Bhagwan-stiefvader.
‘Ik was een alleenstaande moeder en Myrthe en ik deden alles samen. Toen ze 11 was leerde ik tijdens een dansworkshop van Osho-Bhagwan een man kennen. Ik vond hem leuk. Hij wilde een relatie met me, en een kind. Al snel raakte ik zwanger. Pas toen hij bij me introk, ontdekte ik hoe diep hij in de Bhagwan zat. Er kwamen allemaal tapes en video’s binnen. Zijn mala, een gebedskrans, lag in een doosje. Hij volgde cursussen over vrije seks.

Myrthe kon het goed met hem vinden. Hoe ver die relatie tussen hen precies ging, onttrok zich aan mijn aandacht vanwege de pasgeboren baby. Ik vertrouwde hem, hoewel ik soms vreemde dingen zag. Tijdens mijn bevalling trok Myrthe bijvoorbeeld haar kleren uit, eerst thuis in haar kamer maar later ook in het ziekenhuis.

Op vakantie in Thailand drong tot me door dat er iets goed mis was. Ik trof Myrthe naakt met hem stoeiend in bed aan. Ik schrok me kapot. Hij vond het heel normaal en wees me op een preek van Osho die hem het recht gaf zich maximaal te uiten. Terug in Nederland gingen we uit elkaar. Het gedrag van mijn dochter veranderde daarna enorm: ze werd opstandig, het ging niet goed op school en ze liep een aantal keren weg. De school adviseerde een psycholoog. Die kon ik al snel niet meer betalen, dus schakelde ik bureau Jeugdzorg in. Maar in plaats van steun, kreeg ik het verwijt dat ik verantwoordelijk was voor de vechtscheiding waar ik met de vader van mijn zoontje in was beland – ik probeerde via een aantal rechtszaken te voorkomen dat hij een omgangsregeling zou afdwingen. Myrthes gedragsproblemen werden afgedaan als “loyaliteitsconflict”. Ze moest bij haar vader gaan wonen en toen dat verkeerd ging, werd ze in een een instelling geplaatst. Ik voelde me helemaal verkeerd begrepen.

Myrthe nam in die periode weinig contact met me op, maar kwam op haar 16de toch weer bij me wonen. Ze wilde alleen niet met me praten: steeds als ik over het verleden begon, liep ze weg en gooide ze de deur achter zich dicht. Ik vermoed dat ze is misbruikt door haar stiefvader en dat ze zich daarvoor schaamt. Ik heb de verkeerde persoon in huis gehaald en zij was aan hem overgeleverd. Ik heb haar nog een brief geschreven waarin ik haar dat op de man af vroeg. Daar heeft ze nooit op geantwoord. Ze onderging wel een traumabehandeling met EMDR, maar wilde niet zeggen waarom. Toen ze 19 jaar was, is ze definitief bij me weggegaan. Ik heb al twee jaar niets van haar vernomen. Ik weet dat ze bij een vriend woont en nog steeds contact heeft met de vader van mijn zoontje. Met de Bhagwan heeft ze verder niets te maken. Ik voel me schuldig en intens verdrietig, maar heb geleerd om rustig te blijven. Ik hoop nog steeds dat ze op een dag weer met me wil praten.’

Langzaam de grip op je kind verliezen

Continu ruzie zoeken – veel extremer dan de gemiddelde puber; zich isoleren van zijn omgeving; veranderend taalgebruik; plotseling slechtere schoolprestaties; zwart-witdenken: ‘Dit zijn typische signalen van beïnvloeding,’ volgens psycholoog en godsdienstwetenschapper Johan Detraux. ‘Ze kunnen betekenen dat een kind onder invloed staat van een sekte of loverboy.’ Detraux is verbonden aan de Belgische Studie- en Adviesgroep Sekten (SAS), die ex-sekteleden en betrokken familie begeleidt. Sinds de opkomst van IS in Syrië krijgt hij ook steeds vaker hulpverzoeken van ouders van Syrië-gangers. ‘Deze ronselaars gebruiken dezelfde technieken als sektes.’

‘Kinderen losweken van hun dierbaren is onderdeel van het manipulatieproces,’ vertelt Sjoukje Drenth Bruintjes, die als zelfstandig ‘exit-counselor’ via sektehulp.nl mensen helpt aan dit soort beïnvloeding te ontsnappen. ‘Geliefden refereren aan een eigen “ik”, terwijl de manipulator juist wil dat die eigenheid verdwijnt.’ Regelmatig treft zij wanhopige ouders die de grip op hun kind dreigen te verliezen. Loverboys brengen een meisje bijvoorbeeld bewust te laat thuis zodat ze ruzie krijgt; sektarische bewegingen overtuigen hun slachtoffers ervan dat familie en vrienden een belemmering vormen voor hun persoonlijke ontwikkeling. Door een kind te isoleren wordt het vatbaar voor zogeheten ‘destructieve controletechnieken’, beter bekend als hersenspoelen.

Een van de trucs is afwisselen tussen aantrekken en afstoten. ‘Het begint met een explosie van liefde en genegenheid,’ zegt Drenth Bruintjes. Daarna volgt een spel van “aai poesje aai, wég poesje”. In een periode van afwijzing heeft een slachtoffer er alles voor over om dat heerlijke gevoel van liefde en genegenheid terug te krijgen.’ Niet alleen labiele kinderen vallen ten prooi aan een sekte of loverboy, zegt psycholoog Detraux. ‘Uit onderzoek blijkt wel dat bepaalde factoren de kans op beïnvloeding kunnen verhogen. Wie “zoekend” is en naar spirituele zingeving verlangt, is kwetsbaarder. Net als iemand die net een heftige gebeurtenis achter de rug heeft – zoals scheidende ouders of het overlijden van een naaste.’ Kinderen met veel behoefte aan structuur en voorspelbaarheid of die moeilijk ‘nee’ kunnen zeggen, zijn ook extra vatbaar.

Kunnen ouders voorkomen dat hun kind slachtoffer wordt van manipulatie? Detraux: ‘Het helpt als ze met het kind bespreken hoe manipulatie werkt. Wie de trucs kent, laat zich minder snel beïnvloeden.’ En als hun zoon of dochter al aan het ‘wegdrijven’ is? ‘Een valkuil is om fel af te geven op een loverboy, sekteleider of de ideologie van een sekte: dat werkt averechts. Laat het kind weten dat je er altijd voor hem bent, wat het ook doet. Kleine gebaren kunnen de band weer versterken, zoals onverwachte hulp of een cadeautje.’Volgens Drenth Bruintjes kunnen foto’s van een vroegere vakantie of andere fijne momenten een kind weer enigszins terug bij zichzelf brengen. ‘Leg objecten met emotionele waarde neer, hang de oude verjaardagsslingers weer eens op en nodig regelmatig die lieve opa uit waar het altijd zo’n goede band mee had.’

Wanneer het ouders daadwerkelijk lukt hun zoon of dochter te bereiken, zal het geloof in die nieuwe waarheid gaan wankelen. ‘Er komen dan heftige emoties los, zoals schaamte, schuldgevoel, onzekerheid en somberte.’ Het luistert nauw hoe daarop wordt gereageerd; daarom neemt Drenth Bruintjes het in die fase vaak over. Ze kent het taalgebruik van de verschillende bewegingen en kan gevoeligheden vermijden. Ze maakt het kind voorzichtig bewust van alle manipulatietrucs die zijn toegepast.

‘Het vraagt veel geduld om je kind terug te krijgen,’ vertelt Detraux. ‘Het moet stapje voor stapje gaan inzien wat er gaande is. Alleen bij een duidelijke dreiging, zoals een vertrek naar Syrië, is het raadzaam om bij de gemeente of politie te informeren welke dwangmogelijkheden er zijn.’

Eenmaal losgeweekt, duurt het gemiddeld zes maanden tot twee jaar om te herstellen. Weerbaarheid blijft een aandachtspunt, om te voorkomen dat een kind zijn toevlucht zoekt tot een nieuwe beweging. Detraux: ‘De kwetsbaarheid en behoefte aan houvast zijn er nog steeds. Kijk dus wat het kind nodig heeft om sterker in zijn schoenen te staan.’

Nicole en Myrthe heten in werkelijkheid anders.

auteur

Lilian Roos

Als journalist ben ik gefascineerd door de verhalen van mensen. Wat drijft mensen tot bepaalde keuzes? Wat is de invloed van een grote gebeurtenis op een mensenleven? Hoe gaan mensen hiermee om? Met een open blik en vol verwondering luister ik naar mensen. Verhalen inspireren mij.

» profiel van Lilian Roos
auteur

Anouk Tulner

» profiel van Anouk Tulner

Dit vind je misschien ook interessant

Verhaal

Welke opvoedstijl werkt het beste?

Je zoon is in de gang aan het voetballen. Hij weet natuurlijk dat dat niet de bedoeling is, maar hij...
Lees verder
Verhaal

Welke opvoedstijl werkt het beste?

Je zoon is in de gang aan het voetballen. Hij weet natuurlijk dat dat niet de bedoeling is, maar hij...
Lees verder
Advies

Ik twijfel over een schaamlipcorrectie

Ik ben een verstandig meisje van 20 jaar en ik twijfel soms om een schaamlipcorrectie te ondergaan. ...
Lees verder
Advies

Ik twijfel over een schaamlipcorrectie

Ik ben een verstandig meisje van 20 jaar en ik twijfel soms om een schaamlipcorrectie te ondergaan. ...
Lees verder
Interview

Onterecht beschuldigd van seksueel misbruik, en dan?

Vijf jaar geleden werd Hans (53) door zijn vrouw beschuldigd van seksueel misbruik met zijn eigen ki...
Lees verder
Artikel

Piet Vroon revisited

Twee zusjes van een eeneiige tweeling zijn bij de geboorte gescheiden en opgegroeid bij verschillend...
Lees verder
Kort

3X vakantie zonder gekibbel

‘Ik had de opblaaskrokodil het eerst!’ ‘Ik wil nu naast mama zitten!’
Lees verder
Advies

Mijn ouders luisteren nooit

Een nachtmerriescenario voor iedere ouder: hun jongvolwassen zoon of dochter kwam in aanraking met e...
Lees verder
Advies

Mijn man is veel te streng voor de kinderen

Een nachtmerriescenario voor iedere ouder: hun jongvolwassen zoon of dochter kwam in aanraking met e...
Lees verder
Verhaal

‘Kinderen opvoeden mag best makkelijk zijn’

Ouders werken te hard aan de toekomst van hun kinderen. Al dat geploeter is zinloos, vindt psycholoo...
Lees verder