Ilja Leonard Pfeijffer: ‘Liefde draait om royaal geven’

In middeleeuws Genua vond de schrijver en dichter zeven jaar geleden zijn thuis. In het labyrint van straatjes en cafés kan hij verdwalen, net als in zijn fantasie. ‘In mijn gedachtewereld voel ik me zekerder dan tussen levende mensen.’

Welk cijfer geeft u uw uiterlijk?

‘Je uiterlijk een cijfer geven vind ik onzin. Laten we zeggen dat ik wat groter en gewichtiger ben dan de meeste mensen – oftewel: mijn sportieve lichaam is wat meer verborgen – en dat ik daar dik tevreden mee ben. Een mens kan heel goed tevreden zijn met dingen die niet voldoen aan een gemiddelde norm. Misschien is dat zelfs wel beter, want dan ben je tenminste niet zo gemiddeld.’

Training

Van single
naar samen

  • Leer wat je valkuilen zijn in de liefde
  • Ontdek welk relatietype je bent
  • Kom erachter wat voor partner bij je past
bekijk de training
Nu maar
€ 75,-

Wat is uw mooiste jeugdherinnering?

‘Het eerste wat nu bij me opkomt, is het heerlijke gevoel van beschermd zijn, dat je als volwassene nooit meer op die manier kunt ervaren. Bij ons thuis gingen we liefdevol met elkaar om, er was veel genegenheid, een rustige sfeer, nooit ruzie, en ik hoefde me nergens zorgen over te maken.
Dat is het fijne van kind zijn: als volwassene moet je de huur betalen en de boodschappen doen, maar als kind ben je gevrijwaard van materiële zorgen. Ik zat gewoon ontspannen naast de poes bij de kachel, dronk warme chocolademelk en had alle tijd om een complete fantasiewereld te verzinnen: het land Mócanië. Dat was een groot

rijk bestaande uit allerlei eilanden. Ik dacht er van alles voor uit: hoe die eilanden ooit samen één land waren geworden, in welke zin het klimaat in het zuiden afweek van het noorden, en uiteraard tekende ik ook de nationale voetbalshirtjes.

Op een gegeven moment ben ik er een complete taal voor gaan maken, het Mócaniks, uiteindelijk bestaande uit twintigduizend woorden en met een eigen grammatica. Oitnaba betekende ‘avond’, dientogjhoh was ‘bijvoorbeeld’. Ik vond het fascinerend hoe je een heel ander gevoel kunt krijgen bij dingen, louter door ze een andere naam te geven.

Waarom ik tien jaar van mijn leven in Mócanië heb gestoken? Dat heeft denk ik te maken met het verlangen naar een heel ander bestaan. Een mens blijft altijd verlangen naar Het Andere. Dat is mijn leven lang al een inspiratiebron. Als schrijver houd ik me er nog steeds mee bezig: een parallel universum creëren, en dat dingen daar anders lopen, en wat dat dan betekent. Het leuke van zo’n verzonnen land is dat het er altijd is, en dat je er heer en meester bent. Je kunt er de gebeurtenissen volledig naar je hand zetten, wat in het echte leven een stuk moeilijker is. In mijn gedachtewereld voel ik me zekerder dan tussen levende mensen. Die zijn veel onvoorspelbaarder.’

Wat was uw beste beslissing?

‘Die beslissing heb ik op een paar momenten in mijn leven genomen: ik koos voor mijn vrijheid. De eerste keer was op mijn 18de, toen ik besloot klassieke talen te studeren. Veel leeftijdsgenoten gingen een studie doen die als nuttig werd beschouwd. Iets waarmee je gegarandeerd een baan zou kunnen krijgen, zoals economie en rechten. Maar ik dacht: hoe nuttelozer mijn studie, hoe beter, want wie bepaalt hier wat nutteloos is?

Vijftien jaar later ging het ongeveer net zo: ik diende mijn ontslag in als docent bij de universiteit, waar ik een goedbetaalde baan had. Het was tijd voor iets anders en het bestaan als schrijver trok me veel meer.

Sindsdien heb ik geen wekker meer – dat lijkt een detail, maar is het beslist niet. Een leven zonder wekker doet heel veel met je. Je wordt er zoveel rustiger van, en daardoor creatiever. Niet dat je als schrijver geen problemen hebt; bij voortduring zit je in geldnood. Maar het is het waard. Ik kan doen wat ik wil en ik heb de tijd. En als ik een keer weinig geld heb, dan eet en drink ik gewoon wat minder. Vrijheid betekent vooral tijd: volledig de tijd hebben om je te wijden aan wat je echt interesseert. Dat is een voorwaarde om mooie dingen te kunnen maken.’

Door wie bent u het meest gekwetst?

‘Ik ben niet zo gauw gekwetst, dat vind ik energieverspilling. Als iemand iets tegen me zegt dat ik als kwetsend ervaar, ben ik misschien wel even boos, maar direct daarna interesseert het me veel meer waaróm iemand dat nou zei. Ik probeer dingen liever te begrijpen. Zodra je je best doet de ander te begrijpen, verdwijnen je boosheid en gekwetstheid vanzelf.’

Waar voelt u zich thuis?

‘In Genua, aan het Piazza delle Erbe, waar ik woon. Hier wordt geleefd zoals het leven bedoeld is: ze nemen ruim de tijd voor wat het belangrijkste is, namelijk goed eten en veel praten met vrienden. Als ik uit mijn raam kijk, zie ik negen bars waar iedereen elke avond naartoe gaat. Kom daar maar eens om in Nederland. Als je in Nederland een vriend op straat tegenkomt, heeft hij geheid haast en is hij ergens naartoe onderweg; in Italië gaat hij meteen een kop koffie met je drinken.

Genua is ook een magische plek, met dat uitgestrekte middeleeuwse labyrint van steegjes; net als in mijn fantasie is het daar goed verdwalen. Maar laat ik mezelf niet voor de gek houden. Mijn Italiaanse droom van la dolce vita is natuurlijk ook een illusie – zoals we ons zo vaak illusies maken in het leven, over allerlei dingen. Ach, zolang ik dat maar van mezelf weet.’

Wanneer was u het gelukkigst?

‘Ik ben een aanhanger van het boeddhisme en dat maakt deze vraag volslagen irrelevant. Boeddhisten zeggen: geluk ervaar je wanneer je aandacht volledig bij het hier en nu is, en je je geen zorgen maakt over verleden of toekomst. De vraag wanneer je het gelukkigst was, leidt dus af van je taak nu gelukkig te zijn.

Basistraining

Versterk je relatie

  • Leer kijken naar de patronen in je relatie
  • Ontdek hoe je negatieve patronen kunt doorbreken
  • Met inspirerende video's en artikelen
bekijk de training
Nu maar
€ 35,-

Ik ben geen boeddhistische heilige, maar het lukt me wel steeds beter om in het hier en nu te vertoeven. Ik zie heel veel mensen zich zorgen maken om flauwekul. Je hoeft maar tijdens een willekeurige ochtendspits in de trein te zitten om te zien wat voor ongelukkige levens dat oplevert: levens waarin mensen verslaafd zijn geraakt aan zorgen, aan piepjes van hun telefoon die betekenen dat er iets is gebeurd of nog niet is gebeurd. Ze laten hun leven in beslag nemen door verleden en toekomst. Er is geen boeddhistische geleerde voor nodig om te constateren dat dat helemaal niet goed is voor een mens: de ellende druipt van die gezichten af.

Waarom mensen dan toch zo leven? Volgens mij maken ze een denkfout: ze veronderstellen dat ze een baan moeten hebben, dat ze elke dag naar kantoren moeten waar ze totaal nutteloos werk verrichten waarvan ze zichzelf wijsmaken dat ze goed en nuttig bezig zijn. En dan te bedenken dat we vandaag de dag in het Westen meer vrijheid hebben dan ooit tevoren. We kunnen tot op grote hoogte zelf bepalen hoe we ons leven inrichten. Nog maar een of twee generaties geleden was dat veel minder.

Maar mensen vinden die vrijheid enorm beangstigend: zodra ze beseffen dat ze de vrijheid hebben om hun eigen leven vorm te geven, breekt er pure paniek uit. Want dan zijn ze zelf verantwoordelijk voor hun leven, en als het misgaat, is het ook hun eigen fout. Uit angst en kuddegedrag gaat iedereen elkaar maar nadoen, dan hebben ze tenminste nog een beetje houvast.
Ik zou tegen die mensen in de ochtendspits willen zeggen: realiseer je dat je de beste jaren van je leven weggooit met dat werken voor een baas. En hoe erg is het eigenlijk als je een loser wordt? Wie zegt dat we in termen van winners en losers moeten blijven denken? Dat is ook maar een manier van naar de wereld kijken. Misschien draait het op aarde wel helemaal niet om winnen en verliezen, maar om het geven van een betekenisvolle invulling aan je leven.’

Waarover verwondert u zich?

‘O, over van alles en nog wat, de hele dag door. Als je goed kijkt, kun je overal om je heen nieuwe dingen zien. Daarvoor hoef je niet te gaan bungeejumpen of raften op een snelstromende rivier. Als je je kunt verwonderen, is het leven zelf een snelstromende rivier waarin je de meest bijzondere dingen tegenkomt.

Gisteren had ik weer zo’n moment: het controleermachientje in het restaurant waar ik had gegeten weigerde mijn briefje van 20. Waarop de ober een ander biljet van 20 euro uit de kassa pakte en door het machientje haalde: probleem opgelost. Van dat soort dingen word ik blij; dat er dan ineens een creatieve oplossing wordt verzonnen voor een bureaucratische procedure.

Ik zal niet ontkennen dat het leven een voorspelbaar ellendige weg naar de afgrond is, maar je kunt het wel aangenamer maken door je te verwonderen. Verwondering is een nuttige emotie, het is het begin van heel veel creativiteit. Het is misschien ook een tegengif tegen onaangename gebeurtenissen. Dingen die tegenzitten, kunnen tegelijkertijd heel wonderlijk zijn. Ik kan morgen mijn huis en al mijn geld kwijtraken, maar ik ga er niet dood aan: wonderlijk toch, dat het je dan op de een of andere manier toch lukt gewoon te blijven leven? Er zijn mensen die zo omgaan met hun langdurige ziekte. In plaats van de rest van hun leven te zitten kniezen, kijken ze verwonderd naar hoe hun leven verandert. Naar hoeveel ze nog wél kunnen, hoe dingen op een andere manier kunnen.’

Wat heeft u geleerd van liefdesrelaties?

‘Veel, en ik leer er nog steeds behoorlijk veel van. Mijn nieuwe vriendin, die heel gul is, heeft me misschien wel de allerbelangrijkste les geleerd. Die is heel simpel: het enige wat je hoeft te doen, is goed zijn voor de ander. Diens leven mooier proberen te maken, dat is eigenlijk alles. De grote valkuil is dat je te veel aan jezelf denkt, dat je iets terug wilt voor wat je voor de ander deed. Je gaat dan zitten wachten tot diegene jouw leven mooier gaat maken.

Maar je kunt beter helemaal niks verwachten van de ander, want die blijkt in werkelijkheid toch altijd anders te zijn dan jij je had voorgesteld. Liefde berust wat dat betreft voor een groot deel op je eigen verzinsels. Geef dus gewoon maar royaal, dan gaat de ander vanzelf dingen teruggeven. Maar wacht eens even… Nu lijkt het alsof je geeft om iets terug te krijgen, en dat is ook niet zo. Nee, liefde draait om het geven op zich – ik voel het al bij zoiets stoms als ’s ochtends haar ontbijt klaarmaken.’

Ilja Leonard Pfeijffer (47) is schrijver van gelauwerde dichtbundels, romans en toneelstukken. Vorig jaar won hij de Libris Literatuurprijs met zijn roman La superba: een liefdestragedie waarin mensen op verschillende manieren verdwalen in hun fantasie. Het boek speelt zich af in Genua, sinds 2008 Pfeijffers woonplaats. Al tweemaal won hij de prijs voor de mooiste Nederlandse zin, en daarnaast staat hij bekend om zijn felle polemieken met schrijvers en dichters.
Pfeijffer groeide op in Rijswijk, als enig kind van twee onderwijzers. Pfeijffer promoveerde in klassieke talen aan de Universiteit Leiden, waar hij ook tien jaar doceerde.

Boekentip

Brieven uit Genua

Ilja Leonard Pfeijffer
auteur

Edwin Oden

Ik schrijf heel graag. Het liefst mooie interviews waarin je de geïnterviewde ten diepste leert kennen. Daarnaast ben ik erg geïnteresseerd in de ontdekkingen die worden gedaan in de psychologie. Neem bijvoorbeeld het breinonderzoek, waar revolutionaire technieken de laatste jaren geweldige inzichten hebben opgeleverd.

» profiel van Edwin Oden

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Kostschoolkind

De een beleefde er een heerlijke tijd, voor de ander was het een nachtmerrie. Terugblikken op een in...
Lees verder
Artikel

Kostschoolkind

De een beleefde er een heerlijke tijd, voor de ander was het een nachtmerrie. Terugblikken op een in...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Column

Column Roos Vonk: waarom we niet moeten streven naar geluk

Een doel bereiken kan gelukkig maken: bestemming bereikt, dus dan kunnen we ontspannen en ervan geni...
Lees verder
Column

Column Roos Vonk: waarom we niet moeten streven naar geluk

Een doel bereiken kan gelukkig maken: bestemming bereikt, dus dan kunnen we ontspannen en ervan geni...
Lees verder
Artikel

Verboden vruchten

Kinderen verbieden om te snoepen werkt alleen maar contraproductief, zo menen de Amerikaanse psychol...
Lees verder
Video

Hoe is het om een LATRELATIE te hebben?

Van friends with benefits tot polyamorie: liefdesverhoudingen zijn allang niet meer louter een-op-ee...
Bekijk video
Advies

Ik wil het anderen te veel naar de zin maken

In middeleeuws Genua vond de schrijver en dichter zeven jaar geleden zijn thuis. In het labyrint van...
Lees verder
Artikel

Samen verder na ontrouw

Is er na overspel nog hoop voor een relatie? Ja, zegt relatietherapeut Esther Perel volmondig. Ze be...
Lees verder
Artikel

Hoepel toch op met je geluk

Gij zult zo gelukkig mogelijk zijn, lijkt de moderne opvatting in de wereld van de hulpverlening. Ee...
Lees verder
Advies

Mijn vriend krijgt een huisgenoot: zijn studerende neef

In middeleeuws Genua vond de schrijver en dichter zeven jaar geleden zijn thuis. In het labyrint van...
Lees verder