Het dubbelleven van mijn vader

Toen hij de deur opendeed, zag ik aanvankelijk een vreemde. Maar terwijl we zaten te praten, herkende ik de neus en de ogen. Later viel me zijn manier van lopen op. Precies mijn vader, ook zíjn vader, die hij vrijwel niet had gekend! Zo verliep de eerste ontmoeting met mijn halfbroer, van wiens bestaan ik meer dan een halve eeuw niets had geweten.

Het begon met een brief van een mij onbekende, hoogbejaarde vrouw: of ik eens met haar wilde komen praten. Ik had het druk, stelde het uit, maar uiteindelijk ging ik toch naar haar toe. Hanneke zag er goed uit voor haar hoge leeftijd. Ze onthaalde me vriendelijk en begon aarzelend aan een lang verhaal, waarvan de strekking aanvankelijk onduidelijk was. Dat ze mijn vader had gekend en vlak na de oorlog bij hem had gewerkt. Dat ze mij nog als peuter had gekend, en zelfs mijn schommel had geduwd.

Gaandeweg vond haar woordenwaterval een bedding. Ze had een verhouding met mijn vader gekregen en was zwanger geraakt. Zowel anticonceptie als abortus waren ondenkbaar, maar een openlijke relatie en een buitenechtelijk kind al evenzeer. Mijn vader werkte bij een verzuilde organisatie, waar men hem dit niet zou vergeven. Hij stapte dan ook kort daarop voor de zekerheid over naar het bedrijfsleven, waar men minder moralistisch was.

Hanneke was ondertussen met haar dikker wordende buik naar het buitenland verbannen. Ze leefde er op een zolderkamertje, maar keerde op de valreep terug om te bevallen. Het werd een zoon. Ze ging met hem op kamers wonen, op wisselende adressen in onze omgeving. Mijn

vader had dus in feite naast het eerste gezin, ook een tweede jonger gezin. Volgens Hanneke was het een grote liefde geweest.

Mijn vader brak echter niet met zijn eerste gezin, maar na een paar jaar wel met haar, en dus ook met mijn halfbroer. Zij trouwde met een ander, kreeg nog een zoon en scheidde weer. Mijn vader reisde inmiddels voor zijn werk de hele wereld over. Hij had ook andere verhoudingen en ging uiteindelijk toch officieel scheiden toen zijn kinderen bijna het huis uit waren. Even hoopte Hanneke dat het weer goed zou komen, maar hij had inmiddels een andere vrouw ontmoet, en hertrouwde met haar.

Ik was geschokt: niet zozeer door de verhouding of door die halfbroer, maar omdat mijn vader het niet aan ons had durven opbiechten voordat hij enkele decennia geleden overleed. En vanwege het feit dat hij Hanneke uiteindelijk had laten zitten. Toen mijn halfbroer nog een peuter was, had mijn vader hem eens mee naar de kermis genomen, zo vertelde ze. Maar het kind had alsmaar opgewonden ‘Pappa, pappa!’ geroepen en mijn vader vreesde voor ontdekking. Daarna heeft hij ze nooit meer willen zien.

Het was dát gegeven, dat alsmaar door mijn hoofd spookte. Ik heb net zelf een zoon in de peuterleeftijd. Als ik enkele dagen of weken op reis ben, belt hij: ‘Pappa, ik mis je zo!’ Als hij me afhaalt, op het vliegveld, wil hij dat zijn moeder rijdt en ik bij hem op de achterbank van de auto kom zitten, dicht tegen hem aan. Hij wil dat ik de hele weg terug naar huis zijn hand vasthoud. Als peuter weten dat je vader weliswaar bestaat, maar dat hij je niet meer wil zien, moet een verterend verdriet zijn.

Ik was van plan om regelmatig contact met mijn halfbroer en zijn moeder te houden, maar dat is nauwelijks van de grond gekomen. Ook dat is waarschijnlijk typerend voor dergelijke situaties: er zijn dingen scheefgegroeid, de betrekkingen zijn niet goed meer op elkaar af te stemmen, en in ons binnenste heeft het allemaal te maken met grote, belaste gevoelens.

Een tijdje later kwam er een boze brief van Hanneke: waarom ik haar verjaardag was vergeten? Ik kende de datum niet, maar had me misschien op de hoogte kunnen stellen. Pas later realiseerde ik me dat het veel dieper ging. Enerzijds was ik in haar beleving een plaatsvervanger van mijn vader geworden, een man met dezelfde voornaam en een vergelijkbaar uiterlijk. Anderzijds had ze een nogal dwingende persoonlijkheid en dat is precies waar ik allergisch voor ben, en mijn vader trouwens vroeger ook. Zo kwam het dat ik geen nieuwe initiatieven nam.

Daar kwam nog iets bij. In haar oorspronkelijke relaas was er een klein detail geweest dat in mijn hoofd was blijven hangen. Ze had zoiets gezegd als: ‘Je weet hoe vrouwen zijn, als ze om een man vechten. Toen jouw eigen moeder hoorde van onze verhouding, zorgde ze meteen dat ze zwanger werd van je jongere zus.’ Dat paste niet bij het beeld dat ik van mijn moeder heb: extreem discreet en loyaal. Tot op de dag van vandaag heeft ze nooit iets over die affaire verteld. Of enig kwaad van mijn vader gesproken, die haar toch diep ongelukkig heeft gemaakt.

Maar inmiddels ken ik naast de geboortedatum van mijn jongere zus nu ook die van mijn halfbroer. Daaruit blijkt dat het precies andersom moet zijn geweest. In de hoop alsnog de strijd te winnen, heeft juist Hanneke zich welbewust zwanger laten maken in de tijd dat mijn moeder hoogzwanger was. Ik denk overigens niet dat haar versie een bewuste verdraaiing is. Uit de geheugenpsychologie weten we dat dergelijke omkeringen veelvuldig voorkomen en dan vooral bij zwaarbelaste herinneringen.

Ook het voorgenomen contact met mijn halfbroer kwam niet goed van de grond. Mijn zus had inmiddels kennis met hem gemaakt, en uitvoerig verteld over wat voor bijzondere man onze gezamenlijke vader wel niet was geweest. Maar ik realiseerde me dat mijn halfbroer daar vanwege die levenslange afwijzing en ontkenning, heel dubbel in moest zijn. Hij hield vol dat hij het achter zich had gelaten, maar ik geloofde dat niet echt. En verdere ouvertures werden niet beantwoord.

Nog later realiseerde ik me dat de onthulling van ‘het geheim’ ook een nieuw licht wierp op mijn eigen neurosen. Het huwelijk van mijn ouders was dus al kort na mijn geboorte min of meer stukgegaan, en niet pas vijftien jaar later toen ik het huis uitging. Ik had mijn vader als kind dus óók nauwelijks gekend. Eerst was hij ondergedoken geweest om te ontkomen aan tewerkstelling door de bezetter. Tijdens de hongerwinter was ik zelf heel erg ziek geweest, en had lang moederziel alleen in een ziekenhuis gelegen dat overbelast was met oorlogsslachtoffers. Na de bevrijding werd ik vervolgens geruime tijd naar kennissen van verre familie gestuurd, om ‘aan te sterken’.

Meteen daarna was de verhouding begonnen, waarna mijn vader steeds vaker afwezig was, mijn moeder intens verdrietig werd, vaak ziek was, en het haar moeite kostte om echte geborgenheid te bieden. Ik groeide op als een stil en eenzaam jongetje, dat zich overigens vanaf de puberteit afschermde met een meer branie-achtige ‘tweede schil’.

Tot op de huidige dag vloeien zowel mijn tekorten als mijn verdiensten daaruit voort, denk ik. Zowel in mijn vroegere Don Juanisme, als in mijn beroepsmatige ambities. Enerzijds het vermogen om voortdurend alleen te staan, een eigen weg te gaan. Anderzijds bij vlagen ook een overdreven hang naar aanvaarding en bevestiging door anderen. Maar het inzicht komt te laat om nog te veranderen. Het zit allemaal veel te diep. n

• De auteur is psycholoog. Om de betrokkenen te ontzien, wil hij graag anoniem blijven. Zijn naam is bij de redactie bekend.

auteur

Floor van den Hout

» profiel van Floor van den Hout
auteur

Floor van den Hout

» profiel van Floor van den Hout

Dit vind je misschien ook interessant

Verhaal

Help, een nesthanger

Fijn hoor, dat we tegenwoordig zo’n goede band hebben met onze kinderen. Maar daardoor blijven ze ...
Lees verder
Verhaal

Help, een nesthanger

Fijn hoor, dat we tegenwoordig zo’n goede band hebben met onze kinderen. Maar daardoor blijven ze ...
Lees verder
Interview

Sanny Verhoeven-Ruis over de boeken die haar hebben geraakt

Presentatrice en YouTuber Sanny Verhoeven-Ruis kiest de boeken uit haar kast die haar het meest hebb...
Lees verder
Interview

Sanny Verhoeven-Ruis over de boeken die haar hebben geraakt

Presentatrice en YouTuber Sanny Verhoeven-Ruis kiest de boeken uit haar kast die haar het meest hebb...
Lees verder
Advies

Mijn moeder doet me telkens weer pijn

Toen hij de deur opendeed, zag ik aanvankelijk een vreemde. Maar terwijl we zaten te praten, herkend...
Lees verder
Artikel

Hoe sterk is de band met je moeder?

Een arm om je heen, een luisterend oor, maar ook hulp bij praktische zaken als een verhuizing; moede...
Lees verder
Verhaal

Kun je breken met je broer?

Het contact verbreken met je broer of zus, iemand die je kent als geen ander en met wie je bent opge...
Lees verder
Interview

Kind kwijt

Een nachtmerriescenario voor iedere ouder: hun jongvolwassen zoon of dochter kwam in aanraking met e...
Lees verder
Advies

Dochter wil door de vriendin van mijn zoon niet meer thuis z...

Toen hij de deur opendeed, zag ik aanvankelijk een vreemde. Maar terwijl we zaten te praten, herkend...
Lees verder
Advies

Ik kan mijn verslaafde moeder niet voor vol aan zien

Toen hij de deur opendeed, zag ik aanvankelijk een vreemde. Maar terwijl we zaten te praten, herkend...
Lees verder