Een tijd van leven…

De foto toont een sobere kamer, met helder mediterraan licht. De oude Irene slaat zorgzaam haar arm om haar stervende man heen. Deze winter is hem te zwaar geworden, en Yorgos zal binnenkort sterven - thuis en in vrede met zijn lot. Iets anders zou op dit afgelegen Griekse eiland niet denkbaar zijn.

Moeten we deze situatie idealiseren en dit onze ouders, of ooit onszelf, toewensen? Of moeten we juist blij zijn met de moderne mogelijkheden om zelf ons door ziekte ondraaglijk geworden leven met hulp van artsen te beëindigen?

Natuurlijk zou je, als je het voor het kiezen had, het liefste in je eigen omgeving overlijden. Op een plek die je dierbaar is, bij mensen die je dierbaar zijn – en misschien wel op een moment dat het jou uitkomt. Vroeger gingen we er niet vanuit dat we zeggenschap hadden over dat moment; als je oud was, stierf je bijvoorbeeld aan een longontsteking, ook wel ‘the old men’s friend’ genoemd. Zo bleef verder lijden je bespaard.

Nu kunnen we ‘kiezen’. Als de arts Bernie Siegel beweert, dat we ‘meer invloed op ons stervensuur kunnen uitoefenen dan we wel denken’, doelt hij op de soms onbewuste krachten die we kunnen mobiliseren om ondanks negatieve diagnoses toch te blijven leven. Maar tegenwoordig denken we hierbij eerder aan euthanasie. Wie zich verdiept in de discussie over euthanasie stuit op uitspraken als ‘sterven is uit’, en ‘je hoort om euthanasie te vragen’. Soms lijkt het wel of de balans al te makkelijk in deze richting

doorslaat.

Je zou denken dat de professionele medische hulp en de technische mogelijkheden van deze tijd ons geruststellen: het lijkt of we tegen alle problemen verzekerd zijn. ‘Het tegendeel is waar,’ stelt de arts Pieter Sluis. ‘Mensen voelen zich vaak zeer afhankelijk van de deskundigen, op wie zij menen altijd aangewezen te zijn. En dat maakt angstig. Vanuit het gevoel ‘het heft in eigen handen te willen houden’ wordt er dan vaak aan actieve euthanasie gedacht.’

Zorg op maat

Actieve euthanasie is echter slechts één van de mogelijkheden. Een prettig einde van het leven kan ook op andere manieren verwezenlijkt worden. Sinds enige tijd is er de mogelijkheid om ook alternatieven aan te geven, in de zogenoemde zorgverklaring. Hierin kan iemand vastleggen hoe hij in zijn laatste levensfase verzorgd wil worden. Met deze verklaring machtigt iemand mensen uit zijn omgeving om, wanneer de tijd daar is en hijzelf er niet meer toe in staat is, bepaalde beslissingen over hem te nemen. Het achterwege laten van reanimatie als verdere behandeling zinloos blijkt, is maar één van die beslissingen. Je kunt bijvoorbeeld ook denken aan de manier waarop je verzorgd wil worden.

De zorgverklaring kan mensen een gevoel van rust geven: nu kun je erop vertrouwen dat je dierbaren in jouw geest handelen, wanneer je dat zelf niet meer duidelijk kan maken. Er wordt met jouw individuele wensen rekening gehouden. Op deze manier kan men zijn natuurlijke dood met meer vertrouwen tegemoet zien. Een goede dood, die dan geen euthanasie (wat letterlijk ‘goede dood’ betekent) hoeft te zijn.

Men moet echter wel in de gaten houden, dat iemands dagelijkse zorg in zijn laatste levensmaanden met het ondertekenen van de zorgverklaring alleen nog niet gegarandeerd is. De patiënt, of zijn familie, zal zelf stappen moeten ondernemen om op de goede plek terecht te komen.

Eigen spullen en huisdieren

Er kan een moment komen dat de artsen in het ziekenhuis tegen een patiënt moeten zeggen: ‘Wij kunnen niets meer voor u doen.’ (Daarmee bedoelen zij dan: ‘Wij kunnen u niet genezen’, want artsen zijn immers opgeleid tot genezen. Gelukkig is er de laatste tijd in verschillende ziekenhuizen ook meer aandacht voor het begeleiden van stervenden ontstaan.)

Wanneer het al mogelijk is dat een uitbehandelde terminale patiënt thuis of bij zijn kinderen verzorgd kan worden, valt dit toch vaak op langere termijn niet vol te houden.

Geïnspireerd door het gedachtengoed van Elisabeth Kübler Ross richtte de eerdergenoemde arts Pieter Sluis tien jaar geleden de Nederlandse Hospice Beweging op (het woord ‘hospice’ komt van ‘hospitium’, vroeger de plek waar pelgrims op weg naar het Heilige Land werden opgevangen). In deze beweging bieden professioneel getrainde vrijwilligers terminale patiënten aanvullende thuishulp.

Wanneer deze hulp toch nog ontoereikend is, kan men een beroep doen op de zogenoemde hospice-huizen. Dit zijn gewone huizen met aangepaste voorzieningen, waar mensen hun laatste levensmaanden of -weken kunnen doorbrengen. Er is altijd een huisarts, een wijkverpleegster, en een team van vrijwilligers aan verbonden. (Verrassend genoeg blijken zich meer dan voldoende vrijwilligers voor dit werk aan te bieden.) Patiënten mogen hun eigen spullen en zelfs huisdieren meenemen.

De familie krijgt een sleutel en kan ook blijven overnachten, en bezoek kan op elk moment van de dag ontvangen worden.

Men mag er alles eten wat men wil – want wat valt er nog te winnen bij een verstandig dieet? En belangrijker nog: de stervende is in een hospice-huis verzekerd van zorg, rust, en menselijke warmte. Op zo’n plek, waar iemand zich in zijn laatste periode thuis kan voelen, wordt de ‘kwaliteit van het leven’ zeker gewaarborgd.

Naast de Nederlandse Hospice Beweging houden ook andere verenigingen zich bezig met de zorg voor terminale patiënten. Het gaat hier om palliatieve zorg: geen genezing meer, maar symptoombestrijding en optimale, verzachtende verzorging.

Ook vanuit de politiek wordt hier meer aandacht aan besteed. Minister Borst pleit ervoor eerst te kijken naar wat de palliatieve zorg mensen kan bieden voordat aan euthanasie wordt gedacht. Dit vergroot de mogelijkheid om in een eigen – of een zoveel mogelijk ‘eigen’ gemaakte – omgeving te kunnen overlijden, in plaats van in een instelling, zoals nu nog meestal gebeurt.

Misschien was Yorgos’ levenseinde zo kwaad nog niet: aan het eind van een lang, welbesteed leven één winter ziek zijn en dan thuis ‘inslapen’ bij degene die je het meest dierbaar is. Dat hebben we niet allemaal voor het kiezen. Wat we wel kunnen, is nadenken over het laatste ‘later’. Waar we des te meer moed voor kunnen opbrengen naarmate we meer waarde hechten aan kwaliteit van leven.

Uit angst voor ondraaglijk lijden aan het einde van ons leven, denken mensen tegenwoordig vaak aan euthanasie als oplossing hiervoor. Er bestaan echter ook alternatieven om de laatste maanden van ons leven dragelijker te maken. Deze kunnen worden vastgelegd in een zorgverklaring.

auteur

Heleen Peverelli

» profiel van Heleen Peverelli

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Subtiele aankondiging van zelfmoord

De foto toont een sobere kamer, met helder mediterraan licht. De oude Irene slaat zorgzaam haar arm ...
Lees verder
Artikel

Een tijd van leven…

De foto toont een sobere kamer, met helder mediterraan licht. De oude Irene slaat zorgzaam haar arm ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Advies

Ik word opgewonden als ik terugdenk aan mijn misbruik

Beste Gert-Jan, Van mijn 12e tot mijn 16e jaar ben ik misbruikt geweest door een man. Ik ben een vro...
Lees verder
Advies

Ik word opgewonden als ik terugdenk aan mijn misbruik

Beste Gert-Jan, Van mijn 12e tot mijn 16e jaar ben ik misbruikt geweest door een man. Ik ben een vro...
Lees verder
Kort

Als een kind zegt dat het dood wil

Dat een kind niet meer wil leven, lijkt onvoorstelbaar. Ouders begrijpen de doodswens van hun kind d...
Lees verder
Artikel

Als je moeder zelfmoord pleegt

De foto toont een sobere kamer, met helder mediterraan licht. De oude Irene slaat zorgzaam haar arm ...
Lees verder
Artikel

‘U bent een beetje verward’

Mensen die zelfmoord willen plegen, naakt over straat lopen, omstanders bedreigen: de Amsterdamse cr...
Lees verder
Verhaal

Er is leven na de doodswens

De suïcidecijfers pieken. Een onontkoombaar gevolg van het gure economische klimaat? Nee, zeggen de...
Lees verder
Artikel

Vechten voor een waardig levenseinde

Psychologie Magazine neemt de kenners van het menselijk gedrag mee naar de bioscoopDe filmMar Adentr...
Lees verder
Artikel

Dichter bij de dood

Dichters plegen veel vaker zelfmoord dan andere mensen. Dichtende zelfmoordenaars verraden zichzelf ...
Lees verder