De psychologische principes

Mijn dochters van dertien en elf waren verslaafd aan Big Brother I en daar snapte ik aanvankelijk niets van. Maar door hen te bestuderen begreep ik hun motieven. Het ging hen om 'leedvermaak' en om 'meedoen met de rest'.

Maar er zijn meer redenen voor de hoge kijkdichtheid. In het programma is een aantal psychologische verschijnselen te bespeuren. Kijken naar Big Brother II kan (nog) leuker worden als je die principes kent.

Bijvoorbeeld de catharsis. Deze term betekent in de psychologie zoiets als ‘emotionele ontlading’ en zorgt voor een soort psy chische reiniging. Als we bijvoorbeeld kijken naar een boks wedstrijd, raken we onze eigen agressie kwijt door te zien hoe anderen elkaar afmaken. In Big Brother zien we dagelijks een heel scala aan emoties: blijheid, verdriet, boosheid, jaloezie en afgunst. De deelnemers beleven deze emoties voor ons, wij kijken en beleven mee, en komen zo voor een deel ook aan onze trekken.

Daarmee is een tweede principe gegeven, namelijk dat van de identificatie. De makers zullen bij de selectie van de deelnemers vast wel personen gekozen hebben van wie ze bij voorbaat wisten dat ze herkenbaar voor de massa waren: gewone mensen, met gewone emoties.

Combineren we deze twee principes, dan komen we bij een derde principe, dat van het zwarte schaap: Het volk wil bloed zien. Daarom dient er altijd één persoon buiten de boot te vallen zodat deelnemers en kijkers daarop hun agressie kunnen botvieren. In

de bb-formule wordt dit principe heel slim voortdurend herhaald door de verplichte nominaties. Onze betrokkenheid wordt verhoogd door ons de kans te geven mee te stemmen. Heel slim bekeken.

Overigens, als we kijken naar de deelnemers, dan heeft het er alle schijn van dat de samenstellers zich bij selectie hebben laten leiden door de jungiaanse archetypen, zeg maar: ‘oerpersoonlijkheden’ Zo is ‘de slechterik’ aanwezig, de ‘goede moeder’, de ‘bon-vivant’ en ‘het verleidelijke type’. Ga voor de aardigheid na of u ze eruit kunt halen.

Ook het in elk mens aanwezige afweermechanisme van de projectie wordt in ruime mate bevredigd: alles wat we aan kwaads gedacht hebben over iemand anders, alle kwaads wat we iemand hebben toegewenst, mogen we al kijkend en volledig straffeloos aan de deelnemers toedichten: kijk eens hoe achterbaks, gemeen, goedkoop, hoerig die of die zich gedraagt. Wij zouden zoiets nooit doen of zeggen, wij zouden ons nooit zo te kijk zetten. Maar ondertussen…

En daarmee zijn we er nog niet: elk mens heeft iets van een voyeur, dan wel exhibitionist in zich. De deelnemers spelen op het scherm de exhibitionist, wij als kijker voor het scherm de voyeur. Het is bevrediging van onze basic instincts alom. Zo zie je maar hoe je met wat eenvoudige basisprincipes uit de psychologie een heel volk in de ban kunt houden.

auteur

Jan Verhulst

» profiel van Jan Verhulst

Dit vind je misschien ook interessant

Interview

Auteur Herman Koch over paniekaanvallen: ‘Oké, dan val ik...

Herman Koch (65), auteur van onder andere Het Diner en Zomerhuis, werd bekend door het komische tv-p...
Lees verder
Interview

Auteur Herman Koch over paniekaanvallen: ‘Oké, dan val ik...

Herman Koch (65), auteur van onder andere Het Diner en Zomerhuis, werd bekend door het komische tv-p...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Artikel

Psychiater Jim van Os: ‘Labels zijn niet meer van deze...

Het nieuwe programma Tygo in de Psychiatrie roept vraagtekens en discussie op over de huidige geeste...
Lees verder
Artikel

Psychiater Jim van Os: ‘Labels zijn niet meer van deze...

Het nieuwe programma Tygo in de Psychiatrie roept vraagtekens en discussie op over de huidige geeste...
Lees verder
Artikel

Het ego: versterken of vernietigen?

Egoïsten en egotrippers zijn akelige persoonlijkheden, maar in het algemeen is het ego in de spreek...
Lees verder
Artikel

Psychische schade door Big Brother?

Het televisieprogramma Big Brother deed, al voordat het van start ging, veel stof opwaaien. 'Het gaa...
Lees verder
Artikel

Nietzsche is ziek

'Als je lang in een afgrond kijkt, kijkt de afgrond ook in jou.' Een uitspraak van Friedrich Nietzsc...
Lees verder
Interview

‘Psychologen horen niet op de stoel van de rechter’

De psychologie rukt op in de rechtszaal. Zo treden psychologen steeds vaker op als getuige-deskundig...
Lees verder
Artikel

Bestaat er nog privacy?

'Je raakt gewend aan goede en slechte verhalen, en ook aan onzinverhalen.' Robin Linschoten, VVD'er ...
Lees verder
Artikel

Vreemde verschijnselen

Wat zijn de favoriete sites van psychologen? Deze maand: waar­nemingsdeskundige Rob van Lier, unive...
Lees verder