De perfectionist

Waar komt het streven naar optimaal presteren vandaan?

Een rechtenstudente die anoniem wil blijven: ‘Mijn vader had altijd veel kritiek op me en dat vond ik erg moeilijk. Op jonge leeftijd nam ik me voor om nooit meer fouten te maken. Dan kon immers niemand meer commentaar geven. Op een gegeven moment ging het mijn leven belemmeren. Ik leed erg onder het feit dat ik – in mijn eigen ogen – zo vaak faalde en kreeg steeds minder zelfvertrouwen. Pas later zag ik in dat je je nooit gelukkig kunt voelen wanneer je zo streng bent voor jezelf . Dat zie ik ook bij mijn vader. Hij reageert altijd zo kritisch op mij, omdat hij ook erg kritisch ten opzichte van zichzelf is. Helaas kunnen we daar niet over praten. Ik heb mezelf voorgenomen dat ik mijn best blijf doen, want dat vind ik belangrijk in het leven. Maar ik streef niet meer naar perfectie.’

Rita Kohnstamm is ontwikkelingspsycholoog: ‘Mensen streven naar optimale prestaties, omdat dat plezier en bevrediging schenkt. Als je een prettige vorm van perfectionisme hebt, kun je op een opbouwende manier aan je prestaties werken. Maar wanneer perfectionisme te ver wordt doorgevoerd, is het meestal wat neurotisch. Mensen worden vervelend en lastig door de onbarmhartige kritiek die

ze op zichzelf en hun omgeving hebben. Ieder potje waar een scherfje af is, moet weg. Het is een soort bezweren van de angst voor kritiek van andere mensen. Perfectionisme kan ook zover gaan dat het ziek maakt. Het kan waarschijnlijk tot bepaalde vormen van depressie leiden en zelfs tot zelfmoord.

In de Multidimensional Perfectionism Scale die Randy Frost ontwikkelde, komen vijf bouwstenen van perfectionisme naar voren: een hoog persoonlijk streefniveau; preoccupatie met het maken van fouten; het gevoel dat de eigen ouders hoge verwachtingen hebben en zeer kritisch zijn; twijfel aan de kwaliteit van eigen prestaties; behoefte aan planning, orde en structuur. Een hoog streefniveau, gecombineerd met een sterke behoefte aan planning, orde en structuur, werkt positief. Terwijl met name de combinatie van angst om fouten te maken, kritische ouders en twijfel aan eigen de prestaties, het risico in zich draagt dat iemand een ziekmakend perfectionisme gaat ontwikkelen.’

Anita Larkens is doctoraalstudente Gezondheidspsychologie en auteur van het boek Ik doe, dus ik ben. Drijfveren van prestatiegerichte vrouwen dat dit najaar verschijnt: ‘Perfectionisme helpt je om je doelen te bereiken. Maar je kunt in een negatieve spiraal terechtkomen. De Amerikaanse schrijfster en psychotherapeute Susan Forward heeft dat mooi beschreven, met wat zij noemt de drie V’s: Je streeft naar Volmaaktheid en daardoor kan Verschuiving ontstaan. Je stelt je werkzaamheden uit, omdat je bang bent dat je je eigen hoge normen niet zult halen. Daarna kan Verlamming ontstaan. Je faalangst is zo groot geworden, dat je niet meer in staat bent om te presteren. Volgens mij komt dat bij vrouwen vaker voor, omdat zij in hun jeugd minder de kans kregen om identiteit en vrouwelijkheid te koppelen en zo een helder zelfbeeld te vormen. Het wordt bijvoorbeeld normaal gevonden als een jongetje zegt dat hij macht prettig vindt, maar voor een meisje ligt dat vaak anders. Als de omgeving kinderen niet helpt bij het correct benoemen van hun gevoelens, kan het voor hen onduidelijk zijn wie ze nu werkelijk zijn. Daardoor ontstaat de kans dat mensen hun persoonlijkheid gaan verwarren met de dingen die zij doen. Je zelfbeeld wordt bijna volledig bepaald door je prestaties en dat vergroot het risico om in een negatieve spiraal te belanden.’

Citaat uit het boek Niet morgen maar nu van psychotherapeut Wayne Dyer: ‘De drang om te presteren is gebaseerd op drie van de meest zelfvernietigende woorden in onze cultuur. Je hebt ze gehoord en duizenden keren gebruikt: “Doe je best!” Waarom zou je in je leven niet wat activiteiten mogen hebben die je gewoon doet, in plaats van ze naar beste vermogen te doen? De ‘doe-je-best-neurose’ kan je van nieuwe activiteiten weerhouden en beletten dat je van de oude geniet.’

Jacques van Nieuwstadt is docent sociologie bij de Rijksuniversiteit Groningen: ‘Het streven om beter te presteren dan anderen, is al zo oud als de mensheid zelf. Mensen die in gunstige zin opvallen, krijgen veel waardering, goede posities en zijn aantrekkelijk voor de andere sekse. Welke inspanningen je moet verrichten om zo’n positie te verwerven, hangt af van de maatschappij en sociale groep waartoe je behoort. Voor de Tweede Wereldoorlog lag in Europa bijvoorbeeld de nadruk vooral op kwaliteiten als innerlijke beschaving, verfijning en geletterdheid. Mensen die erg gericht waren op materiële zaken, werden toen nouveau riches genoemd en dat was beslist denigrerend bedoeld. Na de Tweede Wereldoorlog krijgt Amerika veel invloed. Volgens het Amerikaanse ideaal is een succesvol mens iemand die veel geld verdient en zijn materiële weelde etaleert. Dit ideaal werd door de Europeanen overgenomen en geldt vandaag de dag nog steeds.’

auteur

Amber van der Meulen

» profiel van Amber van der Meulen

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Meer, mooier, beter

HET STREVEN NAAR PERFECTIEHet zit ingebakken in de mens om te zoeken naar grenzen, om steeds meer en...
Lees verder
Artikel

Meer, mooier, beter

HET STREVEN NAAR PERFECTIEHet zit ingebakken in de mens om te zoeken naar grenzen, om steeds meer en...
Lees verder
Branded content

Beveiligd: Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is.
Lees verder
Branded content

Beveiligd: Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is.
Lees verder
Column

Hoofdredacteur Sterre van Leer: Gewoon bijzonder

Herken je dit: dat je soms volschiet om dingen die een ander niet eens ziet – van zielige honden t...
Lees verder
Column

Hoofdredacteur Sterre van Leer: Gewoon bijzonder

Herken je dit: dat je soms volschiet om dingen die een ander niet eens ziet – van zielige honden t...
Lees verder
Kort

Zoeken: een kwestie van volhouden

Waar komt het streven naar optimaal presteren vandaan?
Lees verder
Advies

Ik heb zo’n last van mijn perfectionisme

Waar komt het streven naar optimaal presteren vandaan?
Lees verder
Artikel

De lokroep van perfectie

Botox, fillers, een ooglidcorrectie: cosmetische chirurgie wordt steeds normaler. En hoe we ons ook ...
Lees verder
Artikel

Perfectionisme

Streven naar perfectie hoeft niet slecht te zijn: het gaat pas mis als we het oordeel over onze pres...
Lees verder
Advies

Hoe vergeef ik mezelf als ik een fout heb gemaakt?

Waar komt het streven naar optimaal presteren vandaan?
Lees verder
Column

Wie denk jij wel…

De eindredactie van dit blad is vreselijk streng. Mijn stukjes komen steevast terug met een berg kan...
Lees verder