Cursus lichaamstaal 4: Jezelf aanraken

Door jezelf aan te raken leid je jezelf af van zaken die om je aandacht vragen, maar waarmee je je even niet wilt bezighouden.

Nixon die in een laatste ontkenning van het Watergate-schandaal voor de tv zegt: ‘Zou ik tegen jullie liegen?’, en zijn wijsvinger langs de onderkant van zijn neus haalt. Een jongetje van zes dat met zijn hand over zijn nek wrijft, een paar maal van standbeen wisselt en opgewekt zeurderig zegt: ‘Maar dat dúrruf ik niet.’

De kat die het even niet weet en zich gaat wassen. Het zijn allemaal ‘zelfmanipulaties’, een term die wetenschappelijk Bargoens is voor het vasthouden of anderszins aanraken van welk eigen lichaamsdeel dan ook.

Soms zijn zelfmanipulaties een reactie op jeuk. Lichte jeuk aan het gezicht – vooral aan de neus – hangt vaak samen met ergernis, afkeuring, onzekerheid of liegen. Amerikaanse politieagenten leren zelfs dat iemand die zijn vinger langs de onderkant van zijn neus haalt terwijl hij zijn onschuld bepleit, sowieso liegt. Dat is niet terecht, maar wel handig om te weten als je daar de speed limit overtreedt.

De jeuk zou voortvloeien uit een plotselinge activatieverandering, een verandering van de mate waarin je opgewonden, wakker of slaperig bent. Slaperige baby’s wrijven ook vaak uit alle macht over hun gezicht. Hoe dan ook, als jij net iets hebt beweerd en de ander reageert

met gewrijf langs de onderkant van de neus – zoals wij lezers in de vorige aflevering vroegen uit te proberen – is het zinvol de mening van de ander nader te verkennen. De kans is namelijk groot dat jullie het oneens zijn, of dat er iets anders speelt.

Jeuk die eveneens tot wrijven kan leiden, maar dan bij je nek – de tweede opdracht van vorige maand – treedt op als een uitdaging je onzeker en defensief maakt. Je schouder- en nekharen gaan even overeind staan. Dit veroorzaakt transpiratie en als die opdroogt, krijg je lichte jeuk. Overeind staande haren leiden tot een indrukwekkender contour, een onderdeel van het dreigvertoon van apen. Niet om direct uit te proberen, maar dit wrijven kun je bijvoorbeeld in het verkeer opwekken door een andere automobilist te snijden.

Met duim en wijsvinger over je kin, kaken en wangen wrijven – de derde opdracht van de vorige aflevering – wordt geassocieerd met nadenken en peinzen. Je schort zo directe reacties even op en gevoelens van onrust en onzekerheid worden letterlijk weggemasseerd. Reacties opschorten – de oriëntatiereflex – werd al in de jaren dertig door de Russische psychologie het begin van denken genoemd, terwijl het kunnen tolereren van de onzekerheid die voortvloeit uit het uitstellen van reacties, alom als een belangrijke verworvenheid geldt.

Met zelfmanipulaties leid je jezelf af van zaken die om je aandacht vragen, maar waarmee je je even niet wilt bezighouden. Zelfmanipulaties herinneren aan de kalmering en troost van vroeger tijden: je kunt jezelf ritmisch masseren of strelen, dan wel steunen en houvast geven, zo intens als je wilt. Je vult een leegte en zwakt onaangename gevoelens af. Kortom, een bruikbaar repertoire om je emoties enigszins te beheersen. Bij dieren heet dat overspronggedrag: schijnbaar zinloos gedrag bij tegenstrijdige aanvechtingen.

Zelfmanipulaties wekken weinig waardering. Ze gelden als teken van gespletenheid, onzekerheid of nervositeit. Ze diskwalificeren het optreden, en politici worden erin getraind ze af te leren. Maar bedenk wel dat meteen reageren vaak tot onnodige ellende leidt. Zelfmanipulaties zijn dan niet de slechtste oplossing.

Forum Jezelf aanraken

Houd het wrijf- en friemelgedrag van uzelf en uw medemens eens in de gaten en vertel ons op de site: was het zelfmanipulatie? Discussieer mee op het forum

3 opdrachten voor u verder leest

De volgende en het laatste deel van de minicursus lichaamstaal gaat het over tegenstrijdigheden in lichaamstaal en tussen gesproken woord en lichaamstaal.

1. Hoe voelt het om ja te knikken en tegelijk nee te zeggen en nee te schudden en ja te zeggen?

2. Vertel uzelf voor de spiegel om beurten een aantal waarheden en aperte leugens. Waaraan kun je zien of horen dat je liegt, dan wel de waarheid spreekt?

3. Kent u mensen die glimlachend allerlei akeligs vertellen, of somber melden dat alles goed gaat? Welke van de twee kanten bent u geneigd te geloven en waarom doen ze dit volgens u? Beschrijf uw ervaringen op het forum!

Ga naar de laatste les: Tegenstrijdigheden in woord en lichaamstaal

auteur

Marc Schabracq

» profiel van Marc Schabracq

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Culturele misverstanden

In Egypte geef je een zachte handdruk, in Mexico sla je uit respect je ogen neer en in Thailand is t...
Lees verder
Artikel

Culturele misverstanden

In Egypte geef je een zachte handdruk, in Mexico sla je uit respect je ogen neer en in Thailand is t...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Kort

Dankbaarheid is goed voor je relatie

Voor welke dingen van het afgelopen jaar ben je je partner dankbaar?
Lees verder
Kort

Dankbaarheid is goed voor je relatie

Voor welke dingen van het afgelopen jaar ben je je partner dankbaar?
Lees verder
Artikel

Een puber van 2

Totaal onverwacht smijt peuter Jip in een heftige woede-explosie alle blokken door de kamer. Toch ha...
Lees verder
Kort

Verbazing. Hoe voelt dat eigenlijk?

Je emoties waarnemen en benoemen is best lastig. We moeten het echt leren. Finse wetenschappers onde...
Lees verder
Artikel

Cursus lichaamstaal 1: Spiegelen

Een verliefd stel dat precies dezelfde houding aanneemt, twee boksers die op elkaars schijnbeweginge...
Lees verder
Artikel

Cursus lichaamstaal 3: Onderlinge afstand

Pal naast een vreemde gaan zitten in een verder lege bus, voelt voor beide partijen ongemakkelijk. H...
Lees verder
Artikel

Lichaamstaal: spiegelen

Door jezelf aan te raken leid je jezelf af van zaken die om je aandacht vragen, maar waarmee je je e...
Lees verder
Artikel

Wat zijn dit voor types?

Vaak klopt onze eerste indruk van iemand behoorlijk goed, maar zeker niet altijd. Dat kan ongewenste...
Lees verder