Het gevaar van te zorgzame kinderen

‘Mam, zal ik de tafel afruimen zodat jij kunt uitrusten?’ Kinderen kunnen heel zorgzaam zijn. Een mooie karaktereigenschap, die je als ouder kunt koesteren en aanmoedigen, maar tegelijkertijd wil je als ouder niet dat je kind erin doorslaat en zichzelf voortdurend opzij gaat zetten voor jou of voor anderen. Want het is niet de bedoeling dat het kind zijn identiteit te veel gaat ontlenen aan opoffering.

Zeker als je als gezin door een moeilijke fase gaat, kan dat makkelijk gebeuren. Als vader bijvoorbeeld zijn been breekt, kan een kind zich daar zorgen over maken en zijn vader willen helpen. Niks mis mee, als het tijdelijk is en de vader weer gewoon de vader wordt als zijn been hersteld is, en het kind weer gewoon het kind.

Grenzen aangeven

Wanneer je kind chronisch voor iedereen en alles in zijn omgeving wil zorgen, is het tijd om wat beter te gaan opletten. Het gedrag verbieden is meestal niet de oplossing, je kunt beter met je kind bespreken wie er in het gezin nu precies waarvoor verantwoordelijk is. Praat ook over de ongewenste effecten van te grote zorgzaamheid. Zeg dat je begrijpt dat je kind het lief bedoelt, maar dat bijvoorbeeld zijn zusje nooit zal leren veterstrikken als hij dat voor haar blijft doen. En dat het voor hemzelf ook niet fijn is als anderen uiteindelijk op hem gaan leunen en eigenlijk een beetje misbruik van hem kunnen gaan maken. Wel zo makkelijk, als ze weten dat hij toch steeds voor alles zorgt.

Het is goed als een kind zich daarvan bewust is; zo kan het leren zijn eigen grenzen goed te bewaken en zich niet steeds te schikken naar wat anderen van hem nodig hebben. Dat is een belangrijke ontwikkelingstaak omdat een kind daarvan ook in zijn volwassen leven nog veel plezier zal hebben.

Parentificatie

De zorgzaamheid van een kind voor de ouder kan zijn eigen ontwikkeling flink in de weg gaan staan. Dat gebeurt bij parentificatie: het kind identificeert zich dan veel te veel met het zorgen. Dit wordt in stand gehouden als het gedrag het kind veel waardering van de omgeving oplevert. ‘Wat fijn dat jij altijd de boodschappen haalt. Ik ben trots op je!’ of: ‘Bij jou kan ik altijd mijn verhaal kwijt.’

Parentificatie komt bijvoorbeeld voor in gezinnen waar een ouder langdurig ziek is, als de ouders veel ruziën, maar ook na een scheiding. Wanneer ouders het moeilijk hebben, is de verleiding om op het kind te leunen groter. Het zorgen zit dan niet zozeer in het karakter van het kind, maar komt voort uit de omstandigheden.
Een kind dat zo zorgzaam is, kan geen kind meer zijn. Het komt bijvoorbeeld niet toe aan met leeftijdsgenoten spelen of chillen. Terwijl die ervaringen hard nodig zijn voor het ontwikkelen van sociale vaardigheden.

Heb je een zorgzame zoon of dochter dan is het goed om hierbij stil te staan. Vraag je niet te veel – praktisch, emotioneel of sociaal – van hem? Gaat dit niet ten koste van hemzelf? Praat erover met je kind en stuur zijn gedrag – maar wellicht ook dat van jezelf – bij nu het nog kan.

De balans bewaken

Geef je kind niet het idee dat het dingen fout doet. Leg uit dat iedereen een deel heeft dat voor anderen beschikbaar is, maar ook een deel dat echt van hemzelf is. En dat dat mag.
Vraag aan je kind waarom het zich zo gedraagt. Zit er bijvoorbeeld angst voor afwijzing onder?

Training

Ontspannen opvoeden

  • Ontdek hoe je als ouder positief en relaxed blijft
  • Omgaan met de emoties van je kind
  • Speciaal ontwikkeld om te volgen op mobiel
bekijk de training
Nu maar
€ 75,-

Leg uit dat vriendschap gaat over geven en nemen en dat die twee dingen in balans horen te zijn. Vertel je kind dat het eigen grenzen mag hebben en geef hier een voorbeeld bij van een keer dat je je kind dat zelf op een goede manier hebt zien doen (of hoe je dat zelf hebt gedaan). Oefen dit assertieve gedrag eventueel door een situatie na te spelen. Heb geduld.

Online training over opvoeden

Wil je weten wat werkelijk belangrijk is in de opvoeding van een basisschoolkind? En zelf meer genieten van deze bijzondere jaren? Je leert het in Ontspannen opvoeden, een training op je mobiel.

Bronnen: J.A. Engelhardt, The developmental implications of parentification. Effects on childhood attachment, Graduate Student Journal of Psychology, 2012 / P.T. Davies e.a., Children’s insecure representations of the interparental relationship and their school adjustment (…), Child Development, 2008
Steven Pont schrijft columns en boeken over opvoeding, het gezin en de ontwikkeling van kinderen. Kijk voor meer informatie op stevenpont.nl

[/wpgpremiumcontent]

auteur

Steven Pont

Steven Pont is ontwikkelingspsycholoog en systeemtherapeut. Hij schrijft columns en boeken over opvoeding, het gezin en de ontwikkeling van kinderen.

» profiel van Steven Pont
  • Meer over

    Opvoeden

    Stevig en ontspannen in de wereld staan: dat wensen we onze kinderen én onszelf toe.

    Bekijk dit thema

Dit vind je misschien ook interessant

Interview

Frank Furedi: ‘Opvoedboeken staan vol klinkklare onzin’

Socioloog Frank Furedi windt er geen doekjes om: kinderen worden tegenwoordig hopeloos betutteld. Ou...
Lees verder
Interview

Frank Furedi: ‘Opvoedboeken staan vol klinkklare onzin’

Socioloog Frank Furedi windt er geen doekjes om: kinderen worden tegenwoordig hopeloos betutteld. Ou...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Artikel

De vier voordelen van samen tafelen

Ontbijten in de trein, lunchen achter de computer, met een bord op schoot voor de televisie: we eten...
Lees verder
Artikel

De vier voordelen van samen tafelen

Ontbijten in de trein, lunchen achter de computer, met een bord op schoot voor de televisie: we eten...
Lees verder
Artikel

Cursus weerbaarheid: het mag best wat minder aardig

Redacteur Marloes Zevenhuizen doet een cursus weerbaarheid.
Lees verder
Kort

Gewoon verbieden werkt het beste

‘Mam, zal ik de tafel afruimen zodat jij kunt uitrusten?’ Kinderen kunnen heel zorgzaam zijn. Ee...
Lees verder
Artikel

Grenzen geven je vrijheid

Journalist Manon Sikkel leert hoe je vriendelijk grenzen kunt stellen.
Lees verder
Column

Zo stimuleer je zelfstandigheid bij je kinderen

Hoe stimuleer je zelfstandigheid bij kinderen? Waarom kinderen steeds ervaringen moeten opdoen die e...
Lees verder
Artikel

Grenzen stellen in de opvoeding

Consequent en duidelijk zijn is noodzakelijk voor de ontwikkeling van een kind. Maar dat is gemakkel...
Lees verder
Column

Wanneer verwen je kinderen te veel?

Ouders zijn weleens bang dat ze hun kind kunnen verpesten door het te verwennen, merkt ontwikkelings...
Lees verder