Als je kind bang is

‘Wees maar niet bang. Er is niets aan de hand.’ Is dat de manier om te reageren op een jong kind dat bang is? Of maak je het zo alleen maar erger?

Angst is van alle leeftijden, maar kan per ontwikkelingsfase een andere vorm aannemen. Zo zijn veel peuters bang om alleen te zijn. En terwijl 2-jarigen nog onbekommerd het water in rennen, durven 3-jarigen er soms niet meer in te stappen. Als kinderen 4 zijn en hun fantasie zich begint te vormen, komen de nachtmerries en de monsters… Deze angsten zijn normaal, ze horen bij hun ontwikkeling.

TEST
Doe de test »

Waarvoor ben jij het bangst?

Andere angsten zijn vaak het gevolg van iets wat een kind akelig vond of niet heeft begrepen. En dan is er ook nog de ‘besmettelijke angst’. Wetenschappers hebben ontdekt dat wanneer een moederrat bang is, haar jongen dat ruiken en op die manier leren gevaar te herkennen. Onze heel jonge kinderen spelen probleemloos met spinnen – totdat een volwassene van schrik begint te schreeuwen.

Brandweer-fasen

Iedereen is weleens bang en dat is maar goed ook. Het zorgt er immers voor dat we aan onze veiligheid denken. Het ziet ernaar uit dat angst zelfs een teken van intelligentie is. Wetenschappers vermoeden dat de natuurlijke selectie ervoor heeft gezorgd dat juist de mensen die gevaar herkennen, zijn overgebleven.

Toch voelen angstige kinderen zich vaak dom. Dat komt doordat wij ouders en opvoeders er maar op blijven hameren dat hun angsten ongegrond zijn. Je kind uitleggen dat het juist gevoelig en slim is, kan dan helpen: ‘Jij kunt net dat ene enge ontdekken dat anderen niet zien!’

Ik gebruik vaak de brandweer om de vier fasen van het alarmsysteem aan kinderen uit te leggen.

  • Fase 1: gevaar De brandweer krijgt een brandmelding. Staat voor: onze hersenen zien, horen of ruiken iets, ze detecteren een dreigend gevaar.
  • Fase 2: alarm De sirene gaat af, de brandweerlieden springen in hun wagens, racen naar de brand en blussen het vuur. Staat voor: de adrenaline stijgt, het hart gaat sneller kloppen, het lichaam is klaar voor actie en gaat vechten of vluchten.
  • Fase 3: evalueren De brandweerlieden constateren dat de brand is geblust. Staat voor: het denkende brein kijkt terug op de situatie.
  • Fase 4: sein veilig De brandweer gaat terug naar de kazerne, klaar voor een nieuwe brandmelding. Staat voor: het lichaam wordt weer rustig.

Loos alarm

Angstige kinderen hebben een enorm gevoelig en superactief alarmsysteem. Je kunt ze aan de hand van de brandweer-fasen uitleggen dat bij hen het alarm misschien wat té snel afgaat. Dus ook als er geen reëel gevaar is. Door rustig adem te halen en zich te realiseren dat er helemaal geen brand is, kunnen ze weer kalm worden. Vervolgens kun je je kind helpen met evalueren: ‘Wat maakte je nou zo bang?’
Een kind kan zo ontdekken dat al die heftige gewaarwordingen in zijn lichaam niet door het gevaar worden veroorzaakt, maar door de voorstellingen in zijn hoofd. Zijn lichaam reageert daarop. En net als brandweerlieden soms onnodig uitrukken voor een rokende barbecue, kan angst opkomen zonder dat er iets is om bang voor te zijn. Sein veilig.

Lukt het je niet om je kind te kalmeren, blijven de sirenes maar afgaan? Dan heeft praten geen zin. Het emotionele brein is op zo’n moment de baas en maakt nadenken moeilijk. Het kind vraagt maar door: ‘Wat als de bliksem inslaat?’, ‘Wat als jij niet terugkomt?’… Je kunt dan de ‘Stel dat dat gebeurt?’-strategie volgen. Vraag je kind wat het in al die verschillende gevallen kan doen, net zolang tot het weet hoe het op elke situatie kan reageren – of tot het in de lach schiet.

Bronnen o.a.: L. Cohen, The opposite of worry (…), Penguin Random House, 2013 / J. Debiec e.a., Intergenerational transmission of emotional trauma (…), PNAS, 2014 / K. Gavin, Learning the smell of fear, Michigan Today, 2014
De Franse klinisch psycholoog en psychotherapeut Isabelle Filliozat schreef bestsellers over kinderen, hun relaties en emoties. Haar werk is wereldwijd uitgegeven in negentien talen.

auteur

Isabelle Filliozat

» profiel van Isabelle Filliozat

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Omgaan met sociale angst

Van speechen op een feestje tot kritiek krijgen op het werk: het leven zit vol sociale situaties. Di...
Lees verder
Artikel

Omgaan met sociale angst

Van speechen op een feestje tot kritiek krijgen op het werk: het leven zit vol sociale situaties. Di...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Column

Hoofdredacteur Sterre van Leer: Gewoon bijzonder

Herken je dit: dat je soms volschiet om dingen die een ander niet eens ziet – van zielige honden t...
Lees verder
Column

Hoofdredacteur Sterre van Leer: Gewoon bijzonder

Herken je dit: dat je soms volschiet om dingen die een ander niet eens ziet – van zielige honden t...
Lees verder
Kort

Heerlijke tropenjaren

‘Wees maar niet bang. Er is niets aan de hand.’ Is dat de manier om te reageren op een jong kind...
Lees verder
Artikel

Poll: Moeders zijn over het algemeen beter in het opvoeden v...

‘Wees maar niet bang. Er is niets aan de hand.’ Is dat de manier om te reageren op een jong kind...
Lees verder
Interview

‘Je hersens denken: liever verkracht dan dood’

Nee zeggen tegen ongewenst seksueel gedrag is onverwacht moeilijk. Psycholoog Agnes van Minnen legt ...
Lees verder
Artikel

Had ik maar minder faalangst

Jitske Coenen (34) ‘Sinds mijn jeugd heb ik last van faalangst. Ik doe iets liever niet, dan dat i...
Lees verder
Artikel

Als je lichaam vals alarm slaat

‘Het zweet brak me uit, ik verstijfde en mijn hart klopte als een razende. Ik wist zeker dat er ie...
Lees verder
Artikel

Spelletjes om je beter te leren voelen

Kinderen die hun eigen emoties kunnen (her)kennen, zijn empathischer, stressbestendiger, minder angs...
Lees verder