Maar het enige dat ik zag waren afzonderlijke toiletten, elk afgesloten met een deur waarvoor een rij geduldig wachtende mannen en vrouwen stond. Ik zal het urinoir wel hebben gemist, dacht ik, maar mijn ­ervaring kreeg later een staartje.

Dat hield verband met opmerkingen over geslachtsverschillen die ik soms in mijn lezingen maak. Ik sprak in Zweden over empathie en noemde als de oudste vorm daarvan, evolutionair gesproken, de moederzorg. Dit verklaart bijvoorbeeld waarom vrouwen universeel meer empathie hebben dan mannen en waarom we bij andere zoogdieren hetzelfde geslachtsverschil zien. Bovendien heeft het hormoon oxytocine, dat een rol speelt bij baren en zogen, een ­stimulerende werking op empathie. In Zweden kwamen er na afloop van mijn lezing mannelijke collega’s op me af, die een beetje verlegen lachten en zeiden dat geslachtsverschillen in hun land ‘niet bestaan’.

Ik kon niet nalaten hier in volgende lezingen grapjes over te gaan maken, en daardoor hoorde ik steeds meer over deze opvatting en hoe ze tot de toilettensituatie heeft geleid. Tweebenig plassen – voor veel mannen een grondrecht – is te macho, te dominant; het zou verboden moeten worden. Bovendien zou het ­onrechtvaardig zijn dat mannen sneller klaar zijn dan vrouwen. Dus iedereen moet maar leren zittend te plassen.

Vandaar dus die uniseks toiletten. Alhoewel ik me niet kan voorstellen dat ze voor vrouwen zo geweldig zijn, want gegarandeerd dat veel mannen, zodra de deur achter hen dichtslaat, staande plassen. Het lijkt me voor beide geslachten een achteruitgang: vrouwen moeten op bespatte toiletten zitten en mannen staan langer te wachten.

Ongeveer een eeuw geleden, op het Franse platteland, urineerden vrouwen staande en droegen er zelfs speciaal ondergoed voor. Maar het blijft natuurlijk makkelijker voor de man. Zoals een reu met zijn pootje omhoog urineert – een teef hurkt – zijn mannen gemaakt voor de tweebenige positie. Het beroemdste voorbeeld was David Reimer, een Canadese baby die medio jaren zestig zijn ­penis moest missen door een mislukte besnijdenis. Een seksuoloog liet toen ook Davids testikels maar weghalen, zodat hij als meisje kon worden grootgebracht. Die ingreep was ingegeven door de misvatting dat geslachtsrollen slechts sociale constructies zijn. Toen Reimer op ­volwassen leeftijd zelfmoord pleegde, kwam naar buiten dat hij zich nooit meisje had gevoeld. Een van de aanwijzingen was dat hij het altijd had vertikt zittend te plassen. Hetgeen opmerkelijk is voor iemand die jurkjes droeg en niet wist dat hij een Y-chromosoom had.

Vanwege de enorme verschillen in hormonen en hersenen is het biologisch gezien waanzin om beide geslachten op alle punten gelijk te schakelen. Bij Zweedse mannen merkte ik diepe frustratie over dit onderwerp. Een sociologe die ik sprak, vermoedde dat er zelfs ­verband zou kunnen bestaan tussen die mannelijke verwarring en frustratie en het toegenomen geweld in Zweden van mannen tegen vrouwen.

Op de terugreis kocht ik op Schiphol – waar gelukkig nog urinoirs zijn – het nieuwe boek over de ontvoering van Alfred Heineken en wat lees ik? Na wekenlang vastgeketend te hebben gezeten aan een bed is de eerste vrijheidskreet die we van mijnheer Heineken horen: ‘Ik moet pissen. Ik wil staande pissen!’[/wpgpremiumcontent]