Help, een nesthanger

Fijn hoor, dat we tegenwoordig zo’n goede band hebben met onze kinderen. Maar daardoor blijven ze wel steeds langer thuis wonen. Journalist Anne Elzinga heeft het een beetje gehad met haar plakkinderen. ‘Wanneer kunnen wíj nou eens op onszelf gaan wonen?’

Ik verheug me op een luie zondagochtend. Eindelijk alleen thuis! Misschien haal ik mijn huispak wel tevoorschijn voor een ochtendje onbeheerst buizen. Maar nu eerst een latte macchiato.

En daar eindigt mijn dagdroom. De keuken blijkt een slagveld. Brinta op de grond, spetters van een middernachtelijke kookpartij op de dure Portugese wandtegeltjes, borden met resten spinazie in de gootsteen. Cadeautje van mijn oudste zoon.

Zou ik me vroeger vol liefde op de vastgekoekte etensresten hebben gestort, nu denk ik alleen: ik wil dit niet!! Mijn zoon is namelijk geen 10 meer, maar 22. En woont nog thuis, samen met zijn broer van bijna 19. Hij resideert in een riante zolderkamer met tv, internet, telefoon en een tweepersoonsbed voor het ontvangen van damesbezoek. Zijn natje en droogje worden verzorgd, net als vroeger. Hotel Mama is studentenhuis geworden, met mij als onwillige hospita.

Vriendinnen Francien, Betty en Else – ook gezegend met inwonende volwassen nazaten – herkennen mijn tegenzin direct. Natuurlijk houden we allemaal zielsveel van ons nageslacht. Maar wanneer kunnen wij nou eens eindelijk op onszelf gaan wonen?

Klevers en terugkeerders

Dat we niet de enigen zijn, biedt troost. In ruim een kwart van de huishoudens met kinderen is de jongste 18-plus. Jongeren wonen langer thuis,

signaleert het CBS.

Dat is niet direct af te zien aan de gemiddelde leeftijd waarop ze het ouderlijk huis verlaten. Die was in 2002 bijvoorbeeld 22,4 jaar en in 2012 licht gestegen naar 22,8 jaar. Er zijn echter grote verschillen naar leeftijd. Bij de groep tot 23 jaar is tussen 1995 en 2014 niet zoveel veranderd. Daarentegen is het percentage 23- tot 35-jarigen dat zijn brievenbus met pa en ma deelt in die twintig jaar verdubbeld naar 18 procent. Zij zijn nooit weggegaan of na korte of langere tijd weer teruggekeerd.

Mijn dochter (25) is zo’n boemerangkind. Na haar wereldreizen kwam ze steeds weer even bij ons wonen omdat ze haar kamer had opgezegd. Anderen zijn terug van weggeweest omdat hun relatie stukliep of hun studie klaar is.

Volgens het CBS streken jongeren die deze eeuw het huis uit gingen ruim twee keer zo vaak weer neer in Hotel Mama als wij, vijftigers die in de jaren zeventig op kamers gingen om te studeren. Het kwam destijds niet eens in mij op om weer bij mijn ouders aan te kloppen nadat ik eenmaal van de vrijheid had geproefd. Dat deed je alleen in zeer hoge nood (en als je niet kon kraken).

In 2013 ging het CBS er nog van uit dat de stijging van het aantal thuiswonende 18-plussers het gevolg was van de economische crisis en wel weer zou overwaaien als er betere tijden aanbraken. Jan Latten, hoofddemograaf van het CBS, denkt daar inmiddels anders over: ‘De arbeidsmarkt voor twintigers is definitief veranderd. Zij zijn een flex-generatie. Ze gaan van contract naar contract en doen er misschien wel twaalf jaar over voordat ze een vaste baan hebben. Dat maakt het lastiger om een eigen huis te kopen. En waarom zouden ze? Ze hebben bij pa en ma al hun eigen kamer met alles erop en eraan, mogen hun geliefden daar ontvangen, kunnen met dank aan de magnetron op hun eigen tijd eten en komen thuis wanneer ze willen.’

Tevreden thuiswoners

Comfort, gemak, gezelschap en gezelligheid zijn volgens de jongeren de grootste voordelen van thuis wonen. Dat blijkt uit promotieonderzoek van de Gentse ontwikkelingspsychologe Evie Kins. Vier jaar lang volgde zij vierhonderd Vlaamse thuis- en zelfstandig wonende jongeren van 22 en ouder.

De meesten zijn thuis best tevreden, ontdekte Kins. ‘De band met hun ouders is doorgaans prima. Wisten pubers vroeger niet hoe snel ze weg moesten van hun conservatieve ouwelui, nu is de generatiekloof een stuk kleiner. De autoritaire opvoeding waarbij vaders wil wet was, is vervangen door vriendschappelijke onderhandeling waarin ook de stem van de jonge gezinsleden telt. En is de situatie niet zo rooskleurig, dan vinden kinderen ook nu echt nog wel een manier om weg te komen.’

Ze blijven dus niet plakken omdat wij moeders ze subtiel laten voelen dat we niet zonder hen kunnen? Nee, zegt Kins. Ze zag dat aanvankelijk wel als een mogelijke verklaring, maar niets in haar onderzoek wees in die richting. Evenmin speelt het een rol dat kinderen bang zijn om op eigen benen te staan of een eigen identiteit te ontwikkelen.

Vlaanderen is volgens Kins vergelijkbaar met Nederland. En daarmee is het onderzoek ook een mooi compliment voor mij en mijn vriendinnen: we hebben het gewoon goed gedaan. Onze kinderen zijn daarvan het levende bewijs. Max (22) van Francien heeft twee keer een half jaar in Argentinië gestudeerd, Elses zonen Tom (26) en Pim (24) hebben als piloten een eigen woning in het buitenland en keren alleen terug op het Hollandse honk als ze drie maanden winterstop hebben. Esmee (22) gaat na drie jaar campus weer bij moeder Betty wonen omdat ze een tussenjaar neemt tussen haar bachelor- en masterstudie.

Zelfstandig worden is een geleidelijk proces geworden, zegt demograaf Jan Latten, met stapjes vooruit en stapjes terug. ‘Vroeger gingen de meesten het huis uit om te trouwen en een volwassen leven te gaan leiden. Het verlaten van het ouderlijk huis was een overgangsrite. Als ze nu uitvliegen, gaan ze gewoon door met het leven dat ze thuis ook al hadden. Dat maakt de overgang vaag en terugkeren veel makkelijker.’

Op de lange baan

In Amerika zag psycholoog Jeffrey Arnett afgelopen decennia hetzelfde gebeuren. In 2000 introduceerde hij de term emerging adulthood voor dit nieuwe stadium tussen de puberteit en de volwassenheid. In de psychologie wordt ‘opkomende volwassenheid’ inmiddels al gezien als een aparte ontwikkelingsperiode, die loopt van het 18de tot het 29ste jaar. ‘Kenmerkend voor deze fase is dat er nog zoveel keuzes zijn,’ zegt Evie Kins. ‘Jongvolwassenen zijn druk bezig zichzelf te ontdekken, nieuwe dingen te proberen. Niks ligt vast.’

Wanneer ik de term laat vallen, beginnen mijn vriendinnen verwoed te knikken. Ja, ze kennen het verschijnsel dat hun volwassen kroost belangrijke beslissingen – een studie kiezen én afmaken, trouwen, kinderen krijgen – op de lange baan schuift.

Ruim vier op de tien ouders vinden dat niet zo’n fijne ontwikkeling, concludeerde Arnett in 2013 uit een enquête. Kins herkent dat. ‘Ouders hebben het niet makkelijk met hun halfvolwassen kinderen. Die kunnen nog goed hulp en advies gebruiken, maar hebben tegelijkertijd behoefte aan zelfstandigheid en onafhankelijkheid. Ouders moeten continu balanceren tussen loslaten en toch ergens de controle houden.’

Dat is extra ingewikkeld als het object van die opvoeding nog of weer onder het ouderlijk dak woont. Ook voor kinderen is het dan moeilijker om los te komen van hun ouders en hun eigen identiteit te ontwikkelen. Kins: ‘Volwassen worden impliceert dat de relatie met de ouders gelijkwaardiger wordt. Uit mijn onderzoek blijkt dat dit proces van wederkerigheid moeizamer verloopt als kinderen thuis blijven wonen. Zowel ouders als kinderen blijven dan langer hangen in vroegere patronen van opvoeden en in de hiërarchische ouder-kindrelatie.’

Irritante gewoonten

Tja, zo kom ik natuurlijk nooit toe aan dat fikse legenestsyndroom waaraan ik op mijn leeftijd zou moeten lijden. Weliswaar noemde socioloog Ineke Lam dat in 1994 al een mythe voor de huidige 50-plusvrouwen – hun bestaan is genoeg gevuld met werk en vriendschappen – maar afgezien daarvan: mijn nest wordt alleen maar voller. Want ook mijn ‘schoondochters’ airbnb’en op de kamers van mijn zoons, mét gebruik van onze faciliteiten.

Er zijn nog niet veel onderzoeken gedaan naar de impact van volwassen ‘hotelgasten’ op ouders, maar uit de studies die er zijn komt min of meer hetzelfde beeld naar voren: hoewel ouders de positieve kanten van het dagelijks samenleven doorgaans waarderen (het houdt je jong en betrokken bij je kinderen), roept het ook conflicten op. Over de leefstijl en irritante gewoonten van hun volwassen huisgenoten. Al die feesten! Nooit de afwas ín de vaatwasser! En waar blijven de ouderlijke privacy en leefruimte?

Opnieuw herkenning onder mijn vriendinnen. Zo kan Betty – die op vrijersvoeten is – haar dates niet meer mee naar huis nemen, en vlucht Else naar de echtelijke slaapkamer omdat haar zonen en aanhang de hele tv-hoek bezetten.
Maar ouders hebben vooral moeite met het feit dat hun kostgangers enerzijds als volwassene behandeld willen worden zonder anderzijds hun verantwoordelijkheid in het huishouden te nemen. Buiten rijp, binnen groen. Mijn zoon is bijvoorbeeld een sportbedrijfje gestart vanuit ons huis. Heel zelfstandig, wat u zegt. Maar wie sjouwt regelmatig de gewichten van de gang naar de plek waar ze horen? Ze doen heus weleens iets, maar de afspraken moeten er wel steeds weer ingehamerd worden.

Dat het deels ook nog mijn eigen schuld is, maakt het er niet makkelijker op. Mijn Kind was Koning en ik legde het genadeloos in de watten. Probeerde in alle behoeften te voorzien. Met in mijn achterhoofd de boodschap van psycholoog Thomas Gordon en consorten dat je actief moest luisteren naar je kinderen en begripvol moest reageren. En zo kweekte ik die achterbankkindertjes waarover hoogleraar klinische psychologie Jan Derksen onlangs in Zembla opmerkte ‘dat ze letterlijk uit de wind worden gehouden’.

Zin in het leven

Hoe kan het dat het pamperen van mijn bloedjes mij vroeger mijn meest gelukzalige momenten bezorgde en ik diezelfde bloedjes nu het huis wel uit kan kijken? Volgens Bart Fauser, hoogleraar voortplantingsgeneeskunde in Utrecht, kan dat – behalve door psychosociale factoren – deels ook komen door veranderingen in mijn hormoonhuishouding. ‘Rond de overgang daalt bij vrouwen de hoeveelheid vrouwelijke hormonen, terwijl ze ongeveer evenveel mannelijke hormonen blijven aanmaken. Daardoor krijgt testosteron relatief meer invloed. Het effect daarvan kan zijn dat hun drive, hun energie, toeneemt. Ze krijgen bijvoorbeeld meer zin in seks, maar ook meer zin in het algemeen om dingen te doen.’

Kijk, dit snappen mijn vriendinnen en ik. We hebben zin in het leven. Zin in óns leven, om precies te zijn. Maar voorlopig verdwijnt onze energie nog vooral in het wegpulken van de haren van onze nesthangers uit het doucheputje, en het weggooien van hun eten omdat ze toch maar niet thuiskwamen. Zelfstandig worden is ook voor ons een geleidelijk proces geworden. Met stapjes vooruit en stapjes terug.

Zo blijft Hotel Mama leefbaar

cijfer eenMaak een plan waarin de gezamenlijke afspraken over huishouden, op tijd afbellen voor het eten, (romantisch) bezoek, muziek enzovoorts worden vastgelegd.

cijfer tweeMaak het huis ‘jongvolwassenen-proof’: een eigen voorraadplank voor hun eten, een koelkastje voor hun bier, gescheiden wasmanden en dergelijke.

cijfer drieRegel de financiën: vraag eventueel kostgeld of een bijdrage in de huishoudpot.
cijfer vierBewaak je eigen privacy. Spreek bijvoorbeeld ‘kindvrije’ dagen af waarop je (met partner) het huis voor jezelf hebt. Eis eigen ruimtes op (mijn kant van de bank!). Ouders zien hun kind het liefst zo rond diens 21ste het huis uit gaan. Dat kwam recentelijk uit onderzoek onder duizend Nederlandse ouders.

Er zijn wel regionale verschillen. In het noorden vinden ouders dat 20 jaar een goede leeftijd is om op eigen benen te gaan staan. In het zuiden vinden ze 22 jaar mooi, en in Flevoland mogen kinderen tot hun 23ste thuis blijven plakken.

Bronnen o.a.: CBS, Bevolkingstrends 2010 en 2014 / E. Kins, Patronen van thuisverlaten en problematische separatie-individuatie tijdens de opkomende volwassenheid, Universiteit Gent, 2012 / Clark University Poll of parents of emerging adults, 2013 / A. Dor, Don’t stay out late! Mom, I’m twenty-eight: emerging adults and their parents under one roof, International Journal of Social Studies, 2013 / A. Moreno, The transition to adulthood in Spain in a comparative perspective, Young, 2012, onderzoek in opdracht van verzekeraar DELA, juni 2015

[/wpgpremiumcontent]

auteur

Anne Elzinga

» profiel van Anne Elzinga
  • Meer over

    Opvoeden

    Stevig en ontspannen in de wereld staan: dat wensen we onze kinderen én onszelf toe.

    Bekijk dit thema

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Als je kind hoogsensitief is

Is je kind een gevoelig type? Als prikkels snel teveel worden kan je kind hoogsensitief zijn.
Lees verder
Artikel

Als je kind hoogsensitief is

Is je kind een gevoelig type? Als prikkels snel teveel worden kan je kind hoogsensitief zijn.
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Artikel

Deze drie gezinnen namen hun (schoon)ouders in huis

Vrienden verklaren hen voor gek, maar zelf vinden deze gezinnen het vooral fijn én handig om met hu...
Lees verder
Artikel

Deze drie gezinnen namen hun (schoon)ouders in huis

Vrienden verklaren hen voor gek, maar zelf vinden deze gezinnen het vooral fijn én handig om met hu...
Lees verder
Interview

Benjamin Spock

Dokter Benjamin Spock, goeroe op het gebied van de opvoeding, mag dan niet meer in leven zijn, zijn ...
Lees verder
Kort

Zo onthouden je kinderen meer

Je helpt een kind om lesstof beter te onthouden door er na schooltijd belangstellend naar te vragen....
Lees verder
Artikel

Wonderkinderen – 10 jaar later

Elke klas heeft wel een uitblinker, in rekenen, sport of muziek. Hoe ontwikkelt zo’n talent zich o...
Lees verder
Kort

Liefde voor vissticks is erfelijk

Fijn hoor, dat we tegenwoordig zo’n goede band hebben met onze kinderen. Maar daardoor blijven ze ...
Lees verder
Artikel

Kan een kind al zo gewetenloos zijn als een psychopaat?

Heel soms doen kinderen iets wat zo gruwelijk en gewetenloos is dat het niet valt te bevatten. Kun j...
Lees verder
Artikel

Hoe vertelt u het de kinderen?

Scheiding, ziekte, dood – sommige situaties zijn voor volwassenen al moeilijk te begrijpen, laat s...
Lees verder