Dikhuidige intelligentie

Olifanten worden gemakkelijk onderschat, ook door mij, als het erom ging of ze werktuigen kunnen hanteren. Ik heb ze weleens een tak in hun slurf zien nemen om hun achterwerk te krabben. Ik heb ze ook met iets zien gooien.

Dat was in de Arnhemse dierentuin, waar kauwtjes hun voorjaarszang probeerden. Als kauwtjes dat doen is het net als met de raaf in de fabel van La Fontaine. De kauwtjes denken mogelijk dat ze kunnen zingen – de kraaiachtigen behoren immers tot de zangvogels – maar niet iedereen is het daarmee eens. In Arnhem gooiden olifanten soms slurfenvol zand naar die herriemakers tot ze ervandoor gingen.

Ik dacht dat dit ongeveer alles is wat olifanten kunnen, want experimenten met werktuigen hadden nooit veel opgeleverd. Men gaf ze bijvoorbeeld een stok om voer dat buiten hun bereik lag naar zich toe te halen. Zulke proeven gaan goed met apen, maar de olifanten lieten de stok gewoon liggen. Men concludeerde dat ze het probleem en de oplossing niet begrepen. Maar zoals zo vaak is het ook mogelijk dat wij, de onderzoekers, in feite de olifanten niet begrepen.

Het grijporgaan van de olifant is tegelijkertijd een gevoelig reukorgaan. Ze gebruiken hun slurf niet alleen om voer te pakken, maar ook om het te besnuffelen en te betasten – de slurf zit vol met zenuwen – zodat ze weten wat ze aanpakken. Zodra een olifant een stok opneemt knijpt hij bij wijze van spreken zijn neus dicht. Ook al komt de stok in de buurt van het voer, de stok vasthouden betekent dat ruiken voorafgaand aan grijpen niet meer gaat.

Bekijk het eens van een andere kant
Bij een bezoek aan de nationale dierentuin van Washington toonden onderzoekers Preston Foerder en Diana Reiss me onlangs waartoe een jonge olifantenstier, Kandula, in staat is als het probleem heel anders wordt voorgelegd. Ze hingen een tak met vruchten zo hoog op dat Kandula er niet bij kon. Kandula kreeg de keuze uit een aantal objecten om het probleem op te lossen. Hij negeerde de stokken, maar schopte na enige tijd een vierkante kist tot vlak onder het voer zodat hij er met zijn voorpoten op kon gaan staan om het te bereiken.

Hierna begonnen de onderzoekers hem het leven moeilijk te maken door de kist verder weg in een ander verblijf te zetten, waar Kandula wel toegang toe had. Aangezien de kist onzichtbaar was op het moment dat hij onder het aantrekkelijke hapje stond, moest hij zich een voorstelling maken van wat hij nodig had en zich van zijn doel verwijderen om het te gaan halen. Niet veel dieren zijn daartoe in staat, maar Kandula deed het zonder aarzeling. En toen hij in plaats van de kist alleen maar een paar planken beschikbaar had, stapelde hij ze op elkaar om zo het voer te bereiken.

Kandula toonde alle tekenen van de aha-erlebnis: een plotseling inzicht in oorzaak en gevolg. We moeten dus eerst de wereld vanuit het standpunt van het dier proberen te zien voordat we zeggen dat het alleen maar zand kan gooien. Zelfs als dat betekent dat we onszelf beslurfd voorstellen.

auteur

Frans de Waal

Frans de Waal (1948-2024) was bioloog: hij was één van ’s werelds bekendste deskundigen op het gebied van apengedrag.

» profiel van Frans de Waal

Lees ook deze artikelen

Hoe krijg ik die hond nou mee?
Artikel

Hoe krijg ik die hond nou mee?

Bij de cursus persoonlijke ontwikkeling doen we oefeningen met een hond, om op die manier inzicht te krijgen in ons eigen function...
Hoe beleef jij seks in de vakantie?
Branded content

Hoe beleef jij seks in de vakantie?

De temperatuur buiten stijgt, maar ook zeker in de slaapkamers. In de zomermaanden is het namelijk heet tussen de lakens, want we ...
Psychologie zomerquiz: test je kennis en die van je reisgenoten
Artikel

Psychologie zomerquiz: test je kennis en die van je reisgenoten

Kun je zien of iemand liegt? Kan je kat beter worden van een neppil? En bestaat het vakantielibido? Daag je reisgenoten uit en tes...
Psychologie zomerquiz: test je kennis en die van je reisgenoten
Artikel

Psychologie zomerquiz: test je kennis en die van je reisgenoten

Kun je zien of iemand liegt? Kan je kat beter worden van een neppil? En bestaat het vakantielibido? Daag je reisgenoten uit en tes...
Dierenfilmpjes: kikkerleed in close-up
Column

Dierenfilmpjes: kikkerleed in close-up

Er wordt gezegd dat de motor achter de internettechnologie de pornografische industrie is, maar honden en vooral katten dragen vas...
Het verdriet van King Kong
Column

Het verdriet van King Kong

Tegenslag kan heel bedreigend zijn. Maar als we er de hand van God in zien, lijkt het minder erg. Zijn onzekere tobbers daarom gel...
Echt effectief
Column

Echt effectief

‘Ultrasound,’ zei mijn fysiotherapeut toen ik over mijn schouderklachten had verteld. Hij wilde het apparaat al pakken. ‘Zul...
Familieportret
Column

Familieportret

Op het dressoir van mijn oma staat een ingelijste foto. Hij is vijftien jaar geleden genomen, toen we haar verjaardag vierden in d...
Waarom is er zoveel schoonheid?
Artikel

Waarom is er zoveel schoonheid?

Van glanzende staarten tot imposante geweien: de schoonheid in het dierenrijk slaat toeschouwers met verbijstering. Vaak zit al da...
Wat voelt-ie dan?
Kort

Wat voelt-ie dan?

Kunt u zien welke emoties de hond uitdrukt? Hondenbezitters wisten het al, maar nu is het wetenschappelijk bewezen: je kunt emotie...
4278