Dikhuidige intelligentie

Olifanten worden gemakkelijk onderschat, ook door mij, als het erom ging of ze werktuigen kunnen hanteren. Ik heb ze weleens een tak in hun slurf zien nemen om hun achterwerk te krabben. Ik heb ze ook met iets zien gooien.

Dat was in de Arnhemse dierentuin, waar kauwtjes hun voorjaarszang probeerden. Als kauwtjes dat doen is het net als met de raaf in de fabel van La Fontaine. De kauwtjes denken mogelijk dat ze kunnen zingen – de kraaiachtigen behoren immers tot de zangvogels – maar niet iedereen is het daarmee eens. In Arnhem gooiden olifanten soms slurfenvol zand naar die herriemakers tot ze ervandoor gingen.

Ik dacht dat dit ongeveer alles is wat olifanten kunnen, want experimenten met werktuigen hadden nooit veel opgeleverd. Men gaf ze bijvoorbeeld een stok om voer dat buiten hun bereik lag naar zich toe te halen. Zulke proeven gaan goed met apen, maar de olifanten lieten de stok gewoon liggen. Men concludeerde dat ze het probleem en de oplossing niet begrepen. Maar zoals zo vaak is het ook mogelijk dat wij, de onderzoekers, in feite de olifanten niet begrepen.

Het grijporgaan van de olifant is tegelijkertijd een gevoelig reukorgaan. Ze gebruiken hun slurf niet alleen om voer te pakken, maar ook om het te besnuffelen en te betasten – de slurf zit vol met zenuwen – zodat ze weten wat ze aanpakken. Zodra een olifant een stok opneemt knijpt hij bij wijze van spreken zijn neus dicht. Ook al komt de stok in de buurt van het voer, de stok vasthouden betekent dat ruiken voorafgaand aan grijpen niet meer gaat.

Bekijk het eens van een andere kant
Bij een bezoek aan de nationale dierentuin van Washington toonden onderzoekers Preston Foerder en Diana Reiss me onlangs waartoe een jonge olifantenstier, Kandula, in staat is als het probleem heel anders wordt voorgelegd. Ze hingen een tak met vruchten zo hoog op dat Kandula er niet bij kon. Kandula kreeg de keuze uit een aantal objecten om het probleem op te lossen. Hij negeerde de stokken, maar schopte na enige tijd een vierkante kist tot vlak onder het voer zodat hij er met zijn voorpoten op kon gaan staan om het te bereiken.

Hierna begonnen de onderzoekers hem het leven moeilijk te maken door de kist verder weg in een ander verblijf te zetten, waar Kandula wel toegang toe had. Aangezien de kist onzichtbaar was op het moment dat hij onder het aantrekkelijke hapje stond, moest hij zich een voorstelling maken van wat hij nodig had en zich van zijn doel verwijderen om het te gaan halen. Niet veel dieren zijn daartoe in staat, maar Kandula deed het zonder aarzeling. En toen hij in plaats van de kist alleen maar een paar planken beschikbaar had, stapelde hij ze op elkaar om zo het voer te bereiken.

Kandula toonde alle tekenen van de aha-erlebnis: een plotseling inzicht in oorzaak en gevolg. We moeten dus eerst de wereld vanuit het standpunt van het dier proberen te zien voordat we zeggen dat het alleen maar zand kan gooien. Zelfs als dat betekent dat we onszelf beslurfd voorstellen.

auteur

Frans de Waal

Frans de Waal (1948-2024) was bioloog: hij was één van ’s werelds bekendste deskundigen op het gebied van apengedrag.

» profiel van Frans de Waal

Lees ook deze artikelen

Het EQ van Peter R. de Vries: ‘Iedereen kan een misdaad plegen’
Interview

Het EQ van Peter R. de Vries: ‘Iedereen kan een misdaad plegen’

Hij gaat door waar anderen afhaken, hij onderzoekt, klaagt aan, verdedigt. Misdaadverslaggever Peter R. de Vries is de hoop van sl...
Skip de winterdip. Maar hóe dan?
Branded content

Skip de winterdip. Maar hóe dan?

Koud, nat en grauw buiten? Om te voorkomen dat je er down van wordt, is er in de winter (en ook al in de herfst) werk aan de winke...
Poll: Luister jij naar muziek of podcasts tijdens het wandelen?
Artikel

Poll: Luister jij naar muziek of podcasts tijdens het wandelen?

988 bezoekers van Psychologie Magazine op Instagram reageerden op deze poll. Van hen antwoordde:
Poll: Luister jij naar muziek of podcasts tijdens het wandelen?
Artikel

Poll: Luister jij naar muziek of podcasts tijdens het wandelen?

988 bezoekers van Psychologie Magazine op Instagram reageerden op deze poll. Van hen antwoordde:
Onder moeders blik
Column

Onder moeders blik

Probeert u het onderste uit de kan te halen, ook als de deal daarop kan stuklopen? En hoe hard speelt u het als de tegenpartij aan...
Geef me je hand
Column

Geef me je hand

Op een conferentie van familietherapeuten hoorde ik over een onderzoek van Jim Coan, een Amerikaanse neurowetenschapper. Hij pla...
Hond in de scanner
Column

Hond in de scanner

Bij onze eigen soort worden zoveel hersenscans gemaakt – om te zien waar we bang voor zijn of hoeveel we van elkaar houden – d...
Ik bewaar wel een paar geheimen die ik met niemand anders deel
Column

Ik bewaar wel een paar geheimen die ik met niemand anders deel

'Vertel eens iets wat niemand van je weet,’ zei R. Daar moest ik een tijdje over nadenken.
Een tante met een vachtje
Artikel

Een tante met een vachtje

Dieren en mensen lijken verrassend veel op elkaar. Mooi dat koeien en dolfijnen ook vrienden hebben, en dat krekelmannen weten ‘...
Sterre van Leer: ‘Hoe vaak gebeurt er iets echt avontuurlijks op werk?’
Column

Sterre van Leer: ‘Hoe vaak gebeurt er iets echt avontuurlijks op werk?’

Want laten we eerlijk zijn: voor de meesten van ons is het inderdaad een eeuwigheid geleden dat er iets avontuurlijks gebeurde op ...
4278