Vrijgevigheid, altruïsme, iets voor een ander overhebben: Paul van Lange houdt zich al meer dan dertig jaar bezig met de betere kanten van menselijk gedrag. Hij praat vol vuur over de resultaten van zijn onderzoek.

Paul van Lange
beeld: Chantal Ariëns

Maar er komt ook altijd iets ongemakkelijks over hem als hij een interview geeft over deze onderwerpen, vertelt hij in zijn werkkamer in Amsterdam. Het voelt soms alsof hij iets predikt wat hij zelf maar half waarmaakt: ‘Je gaat je toch afvragen: doe ik wel genoeg voor anderen? Ik heb niet uitzonderlijk veel inlevingsvermogen en heb nog nooit iemand van de verdrinkingsdood gered. Ik probeer oog te hebben voor de mensen om me heen, maar doe vaak de deur van mijn werkkamer dicht. Even niks hoeven voor of met anderen is ook prettig.’

Niets menselijks is hem vreemd, wil hij maar zeggen. Maar zijn onderzoeken hebben hem er ook van overtuigd dat we weinig opschieten met onszelf of anderen de maat te nemen. ‘In plaats van elkaar allerlei normen en regels op te leggen, kunnen we beter de psychologische mechanismen achter vrijgevigheid en samenwerking activeren.’

Zoals empathie?

‘Dat is inderdaad een van de mechanismen waardoor mensen spontaan iets voor een ander gaan doen. Een kind maakt een smak met zijn fiets en zonder na te denken schiet je te hulp. Iemand slaat met een hamer op zijn vingers en je voelt die pijn zelf ook: au! Empathie is sterk geworteld in ons biologische systeem en wordt snel geactiveerd door een ander levend wezen dat onrecht wordt aangedaan of pijn heeft. Je moet gewoon helpen. Het is een soort oerinstinct, een emotie die je gedrag snel en onbewust stuurt.’

Is empathie iets anders dan inlevingsvermogen?

Log in om verder te lezen.