Herken de boosaardige trekjes in anderen (en uzelf) – 3

Zwelgen in eigenliefde, gemene grappen maken, manipuleren om je zin te krijgen. Het zijn de zwarte randjes van onze persoonlijkheid. Maar bij sommige mensen hebben die nare karaktertrekken de overhand. Maak kennis met de narcist, de machiavellist en de psychopaat. Plus: wat hebben deze duistere types met elkaar gemeen?

 

De psychopaat

Herkent zich in uitspraken als:
‘Ik ben weleens gearresteerd.’

‘Ik ben minder sentimenteel dan andere mensen.’

Typerend: ervaart zelden schaamte, schuldgevoel, spijt of wroeging. Maakt zich geen zorgen over de invloed van zijn gedrag op het welzijn van anderen. Voelt geen angst of agitatie in situaties waarin de meeste mensen dat wel zouden doen. In een klassiek onderzoek liet Robert Hare, expert op het gebied van psychopathie, zijn proefpersonen kijken naar een klok die aftelde tot ze een milde schok zouden krijgen. ‘Normale’ mensen zweetten in afwachting van de schok, wie hoog scoorde op psychopathie niet.

De psychopaat heeft oppervlakkige emoties en is impulsief. Beschrijft zijn eigen leven als spontaan en vrij, maar zijn gedrag is vaak roekeloos en louter gericht op zijn eigen plezier. Is op zoek naar sensatie, gebruikt vaak drugs en alcohol en kan zich schuldig maken aan delinquent gedrag. Wisselt geregeld van baan en partner om verveeldheid en monotonie te vermijden. Verheerlijkt zichzelf, maar doet dat minder dan de narcist, zegt onderzoeker Paulhus. De psychopaat kan charismatisch, charmant en overtuigend overkomen. Denkt dat hij zich niet aan de regels hoeft te houden die in de maatschappij gelden.

Doelen: heeft geen realistische langetermijndoelen en plannen, leeft een nomadisch en richtingloos bestaan.

Ontploft: snel, heeft een kort lontje. Reageert direct en genadeloos, en is wraakzuchtig.

Lacht: om negatieve humor, dus grappen ten koste van anderen en zichzelf. Gebruikt sarcasme om mensen te kwetsen.

Werkt: graag in beroepen waarin hij macht heeft over anderen, zegt Paul Babiak, auteur van Snakes in suits. Net als de machiavellist heeft de psychopaat een voorkeur voor bedrijven waar organisatorische chaos heerst, bijvoorbeeld door een reorganisatie. Volgens sommige onderzoekers is een gebrek aan angst niet alleen een voedingsbodem voor crimineel gedrag, maar ook voor onbevreesd leiderschap en heldendom.

Aangeboren of aangeleerd? Voornamelijk genetisch bepaald.

Antisociaal gedrag: van het duistere drietal hangt psychopathie het sterkst samen met antisociaal gedrag en criminaliteit. Uit onderzoek door Delroy Paulhus onder studenten bleek dat degenen die hoog scoren op psychopathie het vaakst plagiaat plegen en spieken. De onverstoorbaarheid van een psychopaat betekent volgens Daniel Goleman dat dit type gevaarlijk kan zijn ‘op een manier die je zelden ziet bij machiavellisten of narcisten’. De psychopaat is goed in misleiding, manipulatie en liegen en vindt het niet erg als hij daarop wordt betrapt. Psychopathie is de beste voorspeller of iemand die achter tralies zit, nogmaals de fout in zal gaan.

In de liefde: veel korte relaties. Gaat er zonder wroeging vandoor met iemand anders’ geliefde. Psychopathie hangt van de drie het vaakst samen met stalking, blijkt uit onderzoek door Paulhus. De psychopaat vertoont vaker seksueel afwijkend gedrag. Gaat soms relaties aan om zijn partner financieel uit te kleden.

Oorsprong: psychopathie betekent letterlijk ziels- of geestesstoornis (van psyche: geest, en pathos: ziekte, of patheia: lijden). Soms wordt ook de term sociopaat gebruikt, volgens expert Robert Hare door mensen die denken dat de aandoening voortkomt uit sociale omstandigheden. De term psychopaat wordt gebezigd door mensen – onder wie hijzelf – die denken dat er ook biologische en genetische componenten aan ten grondslag liggen.

De narcist

De machiavellist

Duister trio: de narcist, de machiavellist, de psychopaat

auteur

Marloes Zevenhuizen

Mensen inwijden in de wondere wereld van de psychologie – niets vind ik leuker dan dat. En waar kan dat beter dan bij Psychologie Magazine?

» profiel van Marloes Zevenhuizen

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Narcistisch? Nou én?!

Zwelgen in eigenliefde, gemene grappen maken, manipuleren om je zin te krijgen. Het zijn de zwarte r...
Lees verder
Artikel

Herken de boosaardige trekjes in anderen (en uzelf) – ...

Zwelgen in eigenliefde, gemene grappen maken, manipuleren om je zin te krijgen. Het zijn de zwarte r...
Lees verder
Artikel

Persoonlijkheid blootgelegd met DNA-test: deze journalist pr...

Kun je je persoonlijkheid ontrafelen met een DNA-kit? Ja, zeggen de ontwikkelaars van deze tests. No...
Lees verder
Artikel

Persoonlijkheid blootgelegd met DNA-test: deze journalist pr...

Kun je je persoonlijkheid ontrafelen met een DNA-kit? Ja, zeggen de ontwikkelaars van deze tests. No...
Lees verder
Artikel

De eenzame narcist

Zwelgen in eigenliefde, gemene grappen maken, manipuleren om je zin te krijgen. Het zijn de zwarte r...
Lees verder
Advies

‘Ik ben helemaal klaar met mijn narcistische broerR...

Mijn zussen en ik proberen onze broer steeds vaker te ontlopen. We weten bijna zeker dat hij narcist...
Lees verder
Verhaal

Een ster word je zo

Om bekend te worden hoef je niet meer goed te zijn in wat je doet. Als je jezelf maar als een overtu...
Lees verder
Kort

Narcisme: verborgen kwetsbaarheid

Zwelgen in eigenliefde, gemene grappen maken, manipuleren om je zin te krijgen. Het zijn de zwarte r...
Lees verder
Kort

Twee typen narcisten

Narcisten zien zichzelf als hoog-intelligente, kritische denkers. Maar uit nieuw onderzoek van de un...
Lees verder
Artikel

Narcist neemt (en krijgt) sneller de macht

Zwelgen in eigenliefde, gemene grappen maken, manipuleren om je zin te krijgen. Het zijn de zwarte r...
Lees verder