Column Roos Vonk: ‘Intimiteit kan ook als we afstand houden’

Anderhalve meter afstand houden, is het dwingende advies. Dat is wel even wennen, want in veel situaties voelt dat als een onnatuurlijk grote afstand.

Afstand houden

Niet altijd, niet bij iedereen: welke afstand tot andere mensen we prettig vinden hangt er onder meer vanaf wie de ander is – iemand die we niet mogen mag gerust wat afstand houden – en wat voor soort relatie we met diegene hebben.

Hoe toonladders je weerbaarheid verhogen in onzekere tijden

Hoe toonladders je weerbaarheid verhogen in onzekere tijden

'Als het coronavirus ons íets leert', zegt psychiater Esther van Fenema, 'is dat we geen controle h...

Lees verder

Intimi komen het dichtst bij (binnen een halve meter), gevolgd door goede vrienden en familie (0,5 tot 1,5 meter) en collega’s van dezelfde rang, die weer dichter bij elkaar komen dan mensen in een hiërarchische relatie.

De veilige zone wat betreft het coronavirus wordt waarschijnlijk vanzelf al in acht genomen bij minder goede bekenden. Zeker bij mannen onderling – die houden van nature meer afstand van elkaar dan vrouwen.

Het intimiteits-equilibrium

Maar er is nog een andere factor die de nabijheid bepaalt. Volgens de intimiteits-equilibrium-theorie streven we naar balans in hoe ‘intiem’ het contact met een ander is; en dat wordt niet alleen bepaald door afstand, maar bijvoorbeeld ook door lichaamshouding en oogcontact.

Normaliter, in corona-vrije tijden geldt: wanneer de intimiteit toeneemt door de ene factor, compenseren we dat met een andere. Om zo te vermijden dat het ‘too close for comfort’ wordt.

Als het bijvoorbeeld niet mogelijk is de gebruikelijke afstand tot anderen te bewaren, zoals in een volle lift, mijden we oogcontact en gaan we schouder aan schouder staan. Door het lichaam van elkaar af te wenden in plaats van naar elkaar toe, wordt het ongemak van de nabijheid minder.

In de rij van de supermarkt of schouwburg kun je bijvoorbeeld redelijk dicht op elkaar staan, doordat je tegen iemands rug aankijkt. Zou die ander zich omdraaien, dan is het opeens wel erg dichtbij.

Compenseren

Dus wordt het op de ene manier te close, dan compenseer je dat op een andere manier. Verschillende variabelen kun je hierbij tegen elkaar wegstrepen. Denk aan afstand, oogcontact, houding (naar elkaar toe voelt intiemer) en ook aanraken, glimlachen, spiegelen (elkaars houding of mimiek overnemen), met elkaar praten en waarover.

In de lift kijken we allemaal naar de deur en de knopjes. We praten weinig en al helemaal niet over persoonlijke dingen – want ook dat vergroot de intimiteit. Vandaar ook dat psychotherapeuten de stoelen vaak zodanig opstellen dat ze een hoek maken en niet recht naar elkaar toegewend zijn. Dit geeft de cliënt de kans de afstand te vergroten door weg te kijken of zich af te wenden. Daardoor is in het gesprek inhoudelijk meer zelfonthulling mogelijk.

Nabijheid in tijden van de coronacrisis

Je kunt de afstand tot andere mensen verkleinen door dichterbij te komen, maar ook door elk van de andere factoren. Net als bij fysieke nabijheid kun je daarmee de sfeer gunstig beïnvloeden of juist weerstand wekken, al naar gelang de relatie tot de ander.

Oogcontact wordt positief gewaardeerd, maar langdurig oogcontact is af te raden, zelfs als je wilt flirten. ‘Als twee mensen elkaar langer dan een paar seconden in de ogen kijken, gaan ze of met elkaar vrijen of met elkaar vechten’. Mensen zijn dan namelijk óf smoorverliefd, óf ze proberen de ander te intimideren.

Nu we afstand moeten houden, is het goed te weten dat er vele manieren zijn om nabijheid te creëren en daarmee het intimiteits-equilibrium te herstellen. Maak oogcontact, glimlach, neem de houding of mimiek van de ander over, lichaamshouding naar elkaar toe, begin een goed gesprek – door de grotere afstand kan dat ook iets persoonlijker zijn.

Oké, niet alles kan: je kunt moeilijk vanaf een paar meter roepen ‘Hoe gaat het met jouw seksleven?’ Het is behelpen. Maar we slaan ons er wel doorheen. Zeker met de saamhorigheid die velen nu voelen door ons gedeelde lot en onze gedeelde verantwoordelijkheid voor allen.

‘Roos Vonk is hoogleraar sociale psychologie en schreef onder andere De eerste indruk, waar deze bijdrage deels aan is ontleend.

auteur

Roos Vonk

Roos Vonk verwondert zich graag over menselijke eigenaardigheden. In haar columns en artikelen voor Psychologie Magazine verbindt ze haar persoonlijke ervaringen en observaties aan wetenschappelijke theorieën en onderzoeksresultaten.

» profiel van Roos Vonk

Lees ook deze artikelen

Komt het nog goed met onze jongeren?
Artikel

Komt het nog goed met onze jongeren?

Jongeren kampen meer dan ooit met allerlei mentale problemen. Wat maakt de corona​generatie zo kwetsbaar?
Dit is waarom de natuur ons kalm maakt
Branded content

Dit is waarom de natuur ons kalm maakt

Voel je je onrustig? Ga de natuur in, dat is met stip de beste plek om te ontstressen. Daarom organiseerden we in het voorjaar sam...
Als je een kind met ADHD hebt: 7 tips van deskundigen
Artikel

Als je een kind met ADHD hebt: 7 tips van deskundigen

Kinderen met ADHD hebben nooit rust in hun hoofd. Er zijn continu jagende gedachten, geluiden, geruis. Alle zintuigen staan maxima...
Als je een kind met ADHD hebt: 7 tips van deskundigen
Artikel

Als je een kind met ADHD hebt: 7 tips van deskundigen

Kinderen met ADHD hebben nooit rust in hun hoofd. Er zijn continu jagende gedachten, geluiden, geruis. Alle zintuigen staan maxima...
Zwijgen is beter dan praten
Kort

Zwijgen is beter dan praten

Indische Nederlanders vormden de eerste groep allochtonen in Nederland na de oorlog. In verhouding tot latere 'immigranten' assimi...
Ik sluit me af voor mijn vriendin
Advies

Ik sluit me af voor mijn vriendin

Zelf verlang ik naar intimiteit, maar of mijn partner staat er niet voor open, of ik kan mezelf heel moeilijk bloot geven. Zodra m...
Een pijnlijk gebrek aan intimiteit
Artikel

Een pijnlijk gebrek aan intimiteit

De film 5x2 (Cinq fois deux) van regisseur François Ozon is een liefdesverhaal in omgekeerde volgorde. In vijf stappen volgen we ...
Ben je een binnenvetter?
Test

Ben je een binnenvetter?

Veel piekeren en daar niet over praten: een gevaarlijke combinatie. Het maakt je namelijk kwetsbaarder voor een hartaanval, ontdek...
De taal van dementie leren spreken
Artikel

De taal van dementie leren spreken

Onder de vleugels van psychiater Dirk De Wachter ontdekte gedragswetenschapper Kasper Bormans bijzondere manieren om de band met i...
Volgens mij laat ik over me lopen
Advies

Volgens mij laat ik over me lopen

Beste Jolet, Ik heb een conflict met een andere moeder op school. Bij een speelafspraak was ik te laat met ophalen. Ze belde me op...
100301