Vijfhonderd jaar zwakzinnigheid

Negentig procent van Nederlandse journalisten zei enkele jaren geleden tijdens een onderzoek dat zij het woord 'zwakzinnig' proberen te vermijden omdat het te beledigend zou zijn. In plaats daarvan gebruiken zij een politiek correcte aanduiding als 'mensen met een verstandelijke handicap'. Deze fijngevoeligheid is echter niet besteed aan de psychologe en historica Inge Mans van het Trimbos-instituut in Utrecht. Zij heeft zich als een van de eersten verdiept in de positie van zwakzinnigen in de laatste vijf eeuwen en gebruikt de gangbare termen uit de verschillende tijdperken zonder terughoudendheid: woorden als zot, idioot en imbeciel komt de lezer op elke pagina van haar boek Zin der zotheid tegen en ook de rare hoofden, schele ogen en eeuwige snotneuzen worden niet onder het tapijt geveegd.

De directheid van Mans heeft twee redenen. In de eerste plaats waren de mensen in de Middeleeuwen nu eenmaal niet allemaal even fijn besnaard. ‘De Tafelgesprekken’ van Maarten Luther (1483-1546) kunnen hier als voorbeeld dienen. Mans: ‘De Duitse kerkhervormer vertelt daarin over een twaalfjarige jongen die zijn hele leven niets anders had gedaan dan poepen, piesen, kwijlen en een hoeveelheid eten naar binnen werken waar vier boeren genoeg aan zouden hebben. Bovendien had hij twee ‘deugden’: als er bij hem thuis iets ergs gebeurde lachte hij en als het goed ging huilde hij. (…) Zulke duivelse wezens, vond Luther, was men beter kwijt dan rijk en daarom stelde hij voor om de jongen van Dessau te ‘verzuipen’ en er een ‘homocidium’, een moord ‘aan te wagen’.

De tweede reden voor de onverbloemde beschrijvingen van Mans is dat de moderne zachtzinnigheid ook enkele onprettige kantjes heeft. Onze tegenwoordige opvatting over zwakzinnigen als ‘min of meer gewone mensen met een benedengemiddelde intelligentie’ gaat gepaard met wegstoppen van zwakzinnigen in speciale tehuizen, scholen en werkplaatsen. De zwakzinnigen zijn ‘uitbesteed’ aan professionele hulpverleners en effectief gescheiden van de maatschappij. Vanaf de negentiende eeuw proberen specialisten ‘zelfs’ idioten tot gewone mensen te maken, maar hierdoor is

Log in om verder te lezen.
auteur

Ad Bergsma

Ad Bergsma is psycholoog. Hij werkt als geluksonderzoeker, spreker en auteur.

» profiel van Ad Bergsma

Dit vind je misschien ook interessant

Column

Dikhuidige intelligentie

Olifanten worden gemakkelijk onderschat, ook door mij, als het erom ging of ze werktuigen kunnen han...
Lees verder
Column

Dikhuidige intelligentie

Olifanten worden gemakkelijk onderschat, ook door mij, als het erom ging of ze werktuigen kunnen han...
Lees verder
Branded content

Houd je brein gezond: start met studeren

Waar moet je rekening mee houden als je een opleiding gaat volgen? Drie vragen en antwoorden voor de...
Lees verder
Branded content

Houd je brein gezond: start met studeren

Waar moet je rekening mee houden als je een opleiding gaat volgen? Drie vragen en antwoorden voor de...
Lees verder
Artikel

De vier voordelen van samen tafelen

Ontbijten in de trein, lunchen achter de computer, met een bord op schoot voor de televisie: we eten...
Lees verder
Artikel

De vier voordelen van samen tafelen

Ontbijten in de trein, lunchen achter de computer, met een bord op schoot voor de televisie: we eten...
Lees verder
Kort

Borstvoeding: hoe langer, hoe slimmer

Negentig procent van Nederlandse journalisten zei enkele jaren geleden tijdens een onderzoek dat zij...
Lees verder
Artikel

Ons verstand kan niet zonder gevoel

Emoties vormen de ruggengraat van onze intelligentie. Alleen bij de gratie van ons gevoel kunnen wij...
Lees verder
Artikel

Het EQ van Wilma Nanninga: ‘Ik ben geen wereldverbeter...

Als hoofdredacteur van het grootste roddelblad van Nederland gooit ze al haar emotionele intelligent...
Lees verder
Artikel

Hier word je slimmer van

3 redenen om dit boek te lezen
Lees verder
Kort

Heeft je kind een hogere intelligentie dan gemiddeld?

Wat betekent het als een kind al ruim voor zijn tweede een zin van minstens drie woorden kan vormen?...
Lees verder
Artikel

Zestien tips om uw intelligentie te vergroten

Lang heeft men gedacht dat intelligentie een vaststaand gegeven is: je bent dom of slim en daar kun ...
Lees verder