Vijfhonderd jaar zwakzinnigheid

Negentig procent van Nederlandse journalisten zei enkele jaren geleden tijdens een onderzoek dat zij het woord 'zwakzinnig' proberen te vermijden omdat het te beledigend zou zijn. In plaats daarvan gebruiken zij een politiek correcte aanduiding als 'mensen met een verstandelijke handicap'. Deze fijngevoeligheid is echter niet besteed aan de psychologe en historica Inge Mans van het Trimbos-instituut in Utrecht. Zij heeft zich als een van de eersten verdiept in de positie van zwakzinnigen in de laatste vijf eeuwen en gebruikt de gangbare termen uit de verschillende tijdperken zonder terughoudendheid: woorden als zot, idioot en imbeciel komt de lezer op elke pagina van haar boek Zin der zotheid tegen en ook de rare hoofden, schele ogen en eeuwige snotneuzen worden niet onder het tapijt geveegd.

De directheid van Mans heeft twee redenen. In de eerste plaats waren de mensen in de Middeleeuwen nu eenmaal niet allemaal even fijn besnaard. ‘De Tafelgesprekken’ van Maarten Luther (1483-1546) kunnen hier als voorbeeld dienen. Mans: ‘De Duitse kerkhervormer vertelt daarin over een twaalfjarige jongen die zijn hele leven niets anders had gedaan dan poepen, piesen, kwijlen en een hoeveelheid eten naar binnen werken waar vier boeren genoeg aan zouden hebben. Bovendien had hij twee ‘deugden’: als er bij hem thuis iets ergs gebeurde lachte hij en als het goed ging huilde hij. (…) Zulke duivelse wezens, vond Luther, was men beter kwijt dan rijk en daarom stelde hij voor om de jongen van Dessau te ‘verzuipen’ en er een ‘homocidium’, een moord ‘aan te wagen’.

De tweede reden voor de onverbloemde beschrijvingen van Mans is dat de moderne zachtzinnigheid ook enkele onprettige kantjes heeft. Onze tegenwoordige opvatting over zwakzinnigen als ‘min of meer gewone mensen met een benedengemiddelde intelligentie’ gaat gepaard met wegstoppen van zwakzinnigen in speciale tehuizen, scholen en werkplaatsen. De zwakzinnigen zijn ‘uitbesteed’ aan professionele hulpverleners en effectief gescheiden van de maatschappij. Vanaf de negentiende eeuw proberen specialisten ‘zelfs’ idioten tot gewone mensen te maken, maar hierdoor is

Log in om verder te lezen.
auteur

Ad Bergsma

» profiel van Ad Bergsma

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

intelligentie Slimme weetjes

Lees verder
Branded content

Niet meer moe, 7 tips voor meer vitaliteit

Na een lange werkdag ben je al snel geneigd op de bank te ploffen met de afstandsbediening en een gl...

Lees verder
Kort

Bescheidenheid maakt leergierig

‘Dat weet ik eigenlijk niet’ – voor dat zinnetje is wel wat moed nodig.

Lees verder
Artikel

Ik ben een schreeuwlelijk

Lees verder
Artikel

‘Ik wil smaken beïnvloeden

Lees verder
Test

Hoe hoog is je relatie-EQ?

Lees verder
Kort

Slimme mannen zijn goede echtgenoten

Lees verder
Artikel

‘Ik vlucht voor de banaliteit van het leven’

Lees verder
Kort

Sensitieve ouders, slim kind

Lees verder