Verdieping

Hoe blijf je jezelf?

Veel mensen vinden het moeilijk om trouw te blijven aan zichzelf. Relatiepsycholoog Jean-Pierre van de Ven vertelt hoe je dat doet terwijl je de relatie met de ander - dat kan een partner zijn, maar ook een vriend(in) - goed houdt.

Dit artikel verscheen eerder in Psychologie Magazine

In theorie vinden we allemaal dat we volledig onszelf moeten kunnen zijn relaties met anderen. Dat we onze gevoelens en gedachten open en eerlijk moeten delen met goede vrienden en partners. Maar in de praktijk blijkt dat die eerlijkheid een ander kan kwetsen, of dat de relatie met die persoon er minder hecht door wordt.

Dit conflict tussen theorie en praktijk is niet alleen een probleem in de communicatie, het is ook een innerlijke kwestie. In de omgang met anderen is er voortdurend spanning tussen ons ware zelf en ons relationele zelf, tussen authenticiteit en verbondenheid.
Een voorbeeld uit mijn eigen praktijk. Duco en Mireille komen bij me voor relatietherapie. Duco zegt dat Mireille er verkeerde ideeën op nahoudt over de opvoeding van hun drie pubers. Ze wil hen in alles ondersteunen, zoals met geld, met het repeteren van huiswerk, met halen en brengen naar feestjes. Duco vindt dat kinderen zo veel mogelijk zelf moeten doen en beslissen. ‘Daar worden ze sterk van,’ zegt hij. Hun conflict is hoogopgelopen. Het stel slaat elkaar om de oren met artikelen en boeken over opvoeden, ze betrekken hun familie erbij en ondertussen ruziën ze maar door.
Wat te doen? Ze voelen allebei dat ze over zich heen laten lopen als ze zouden toegeven aan de ander. Maar het voelt ook niet goed om steeds maar hun zin door te drijven, want dat gaat ten koste van de goede verstandhouding. Moeten ze kiezen voor hun ware zelf, of voor hun relatie?

Drie vormen van authenticiteit

Psycholoog Wang Yi Nan van de Beijing Normal Universiteit heeft een vragenlijst ontwikkeld om te testen hoe authentiek je bent in relaties (zie onder). De onderzoekster onderscheidt drie vormen van authenticiteit. De test geeft inzicht in welk soort authenticiteit in je eigen relaties de boventoon voert.
De eerste vorm is door anderen beïnvloede authenticiteit; scoor je daar het hoogst op, dan heb je de neiging om je mening en je gevoelens op te geven voor die van anderen.
De tweede vorm, gebalanceerde authenticiteit, staat voor de vaardigheid om je gedachten en je gevoelens uit te drukken, terwijl je rekening houdt met de mening en behoeften van anderen.
Je kunt ook vooral geneigd zijn tot de derde vorm, egocentrische authenticiteit. Dan spreek je jezelf veel en vaak uit, ook al kwets je anderen daarmee.

Rekening houden met anderen maakt je  – verrassend genoeg – gelukkiger

Door anderen beïnvloede én egocentrische authenticiteit hebben allebei nadelige gevolgen voor je gezondheid, zegt Yi Nan. Als je gewend bent om je sterk op anderen te richten moet je steeds je eigen mening en gevoelens onderdrukken. Dat geeft spanning, met klachten als hoofdpijn, buikpijn en angst tot gevolg. Je gaat jezelf bovendien een slapjanus vinden, dus ook je zelfbeeld lijdt eronder als je steeds je woorden inslikt. Egocentrisch authentieke mensen komen bot en gevoelloos over. Collega’s, vrienden en partners laten hen al snel links liggen, of zoeken de confrontatie op. Zo blijven er weinig intieme relaties over en de relaties die er wel zijn, boeten ernstig in aan kwaliteit.
Gebalanceerde authenticiteit heeft een wisselwerking met persoonlijk welbevinden en tevredenheid met je relaties. Mensen die erin slagen zichzelf te blijven terwijl ze de relatie met anderen goed houden, hebben volgens Yi Nan meer het gevoel dat ze grip hebben op hun leven. Gebalanceerde authenticiteit maakt je dus gelukkiger – verrassend genoeg omdat je meer rekening houdt met anderen. Als je naar een ander luistert en hem of haar iets gunt zonder je eigen gevoelens te onderdrukken, hoeft dat niet ten koste te gaan van je authenticiteit. Bovendien ervaar je dan meer verbinding met anderen. Wie rekening houdt met andermans behoeften, kan rekenen op een grote schare vrienden en hechte partnerrelaties.

Wat verbindt?

Deze conclusie, schrijft Yi Nan, sluit goed aan bij de oosterse cultuur: daarin wordt veel waarde gehecht aan dialectiek in relaties. Dialectiek, zo laat het volgende voorbeeld zien, is de tegenstellingen tussen jou en je gesprekspartner benutten om gemeenschappelijke waarden te vinden. Twee vrienden maken ruzie over de vraag of het klimaatprobleem beter is te bestrijden door het gedrag van alle mensen te veranderen of door bedrijven verantwoordelijk te stellen. Maar in plaats daarvan zouden ze ook kunnen vaststellen dat ze beiden het beste voorhebben met de maatschappij. Als ze dit allebei als uitgangspunt nemen voor een gesprek, verloopt dat niet alleen vriendelijker, maar inhoudelijk ook volstrekt anders dan een dispuut over verschillende oplossingen.
Diezelfde benadering kan helpen in relatietherapie. Ik vroeg Duco en Mireille na te denken over wat hen verbindt, en daarna slaagden ze erin los te komen van hun verschil van mening. Mireille zei dat ze allebei betrokken en zorgzame ouders waren en daarmee was Duco het eens. Maar haar zorgzaamheid veranderde soms in overbezorgdheid, als reactie op vroegere ervaringen met haar gescheiden ouders. Ook Duco was als kind aandacht tekort gekomen, vanwege de alcoholverslaving van zijn moeder.

Gebalanceerd

Zo kregen Duco en Mireille inzicht in hun eigen drijfveren en meer begrip voor de drijfveren van de ander; ook zagen ze welke gevoeligheid daarachter zat. Het maakte dat ze hun strenge overtuigingen makkelijker konden loslaten. In plaats daarvan konden ze vanuit hun gemeenschappelijke waarden – betrokken en zorgzame ouders zijn – voortaan beter kijken naar wat hun kinderen nodig hadden en dat per situatie samen beoordelen: soms meer ondersteuning, en soms minder. Door de vraag naar de oorsprong van hun zorgen, en het vinden van die gemeenschappelijke waarde, konden Duco en Mireille de stap zetten van egocentrische naar gebalanceerde authenticiteit. En dat had positieve gevolgen voor hun relatie.
Zo kunnen je vroegste ervaringen al invloed hebben op je authenticiteit. De instabiele relatie met hun ouders maakte het voor Duco en Mireille moeilijker om zich te hechten aan elkaar. Dat had tot gevolg dat ze zich aanvankelijk egocentrisch authentiek opstelden.

Probeer niet de ander, maar ook niet jezelf te veranderen

Voor meer gebalanceerde authenticiteit in je relaties kun je oefenen met ander gedrag dan je gewend was in alledaagse situaties met de mensen die je dierbaar zijn. Hoe te beginnen? In de eerste plaats is het van belang je bewust te worden van je uitgangspositie. De test bij dit artikel geeft daarvoor een indicatie. De tips bij de testuitslag laten zien wat je kunt doen om trouw te blijven aan jezelf en tegelijkertijd meer of juist minder rekening te houden met anderen.
Het belangrijkste daarbij is te proberen niet om de ander, maar ook niet om jezelf te veranderen. Verander het patroon tussen jullie. Als je steeds degene bent die volgt, of altijd degene bent die leidt, is het patroon scheefgegroeid. Je kunt beginnen met uitspreken dat er zo’n patroon is en elkaar te helpen om het te zien.

Focus

Als je vervolgens focust op gemeenschappelijke waarden in plaats van op de vraag wie er gelijk heeft, zul je merken dat het veel gemakkelijker wordt om rekening te houden met elkaar zonder het gevoel te hebben dat je veel aan authenticiteit inboet. Dit inzicht helpt niet alleen in de relatie met je partner, maar in al je relaties, ook die met familieleden, vrienden en collega’s.
Die nieuwe benadering helpt bijvoorbeeld als een goede vriend er tijdens de jaarlijkse barbecue ineens scherpe ideeën op na blijkt te houden over het migratievraagstuk. Je kunt dan je eigen visie benadrukken zonder hem te laten uitpraten. Of hem laten kletsen terwijl je je inwendig zit op te vreten. Maar je kunt ook zeggen dat je blij bent met zijn betrokkenheid bij de belangrijke problemen van onze tijd.

Gezelliger én authentieker

Het helpt je ook in de omgang met je bemoeizuchtige schoonmoeder. Ja, je kunt de confrontatie zoeken en haar verbieden om zich met de relatie tussen jou en je partner te bemoeien. Of ‘ja’ zeggen, maar ondertussen al haar adviezen in de wind slaan. Maar wat je ook kunt doen: haar bedanken voor haar liefde en zorg voor haar kind, jouw partner, van wie jullie allebei veel houden.
Een reactie vanuit gebalanceerde authenticiteit op de mensen in je omgeving maakt de kans veel groter dat je tot verbinding en samenwerking komt. Natuurlijk, als je ruimte maakt voor een ander verlies je wat aan authenticiteit. En als je meer opkomt voor jezelf wordt de relatie misschien iets minder hecht. Hoeveel van zulk verlies je kunt verdragen, bepaal je helemaal zelf. Maar als je minder streng vasthoudt aan je oude manier van doen, kunnen de gesprekken met je vrienden, je familie en je partner een stuk gezelliger én authentieker worden.

Meer lezen?
Jean-Pierre van de Ven, Waarom luister je niet? Helder communiceren met je partner, Ambo|Anthos, 2015

Bronnen o.a.: Y. N. Wang, Balanced authenticity predicts optimal well-being (…), Personality and Individual Differences, 2016 / S. Krauss Whitbourne, Fulfillment at any age; How to stay true to yourself in your relationship, Psychology Today, 2016

Auteurs: Jean-Pierre van de Ven & Marloes Blom

Deze test verscheen eerder in Psychologie Magazine. Noteer bij iedere vraag je punten op papier en tel ze bij elkaar op voor je score.

Heb je een relatief hoge score op gebalanceerde authenticiteit?

Je slaagt erin trouw te blijven aan jezelf zonder anderen daarbij tekort te doen. Deze vorm van authenticiteit is het gezondst, stelt psycholoog Wang Yi Nan. Wie hier hoog op scoort, bezit doorgaans ook veel van de Big Five-persoonlijkheidstrek ‘vriendelijkheid’, zo blijkt uit onderzoek. Je hebt waarschijnlijk een positief zelfbeeld en bent niet zo geneigd om anderen te pleasen. Mensen met een goede balans tussen hun ware zelf en hun relationele zelf bezitten vaak een groot gevoel van autonomie, voelen dat ze grip hebben op hun omgeving, hebben positieve relaties met anderen en accepteren zichzelf: vier belangrijke aspecten van welzijn.

Heb je een relatief hoge score op egocentrische authenticiteit?

Je eigenwaarde is niet zo afhankelijk van een eventuele partner, en doorgaans ben je er niet erg mee bezig wat anderen van je zullen vinden. Je bent geneigd je eigen mening door te drukken en aandacht op te eisen voor je gevoelens. Toch is je zelfbeeld waarschijnlijk niet heel stevig. Je bent niet bijzonder empathisch van aard, en de neiging om vooral je eigen koers te varen kan ten koste gaan van je relaties met anderen.
Tips voor meer empathie: Oefen met het gunnen van ruimte aan anderen. Is een ander aan het woord, tel dan tot drie en houd je mond. Stel vragen en vraag door naar andermans gevoelens of gedachten – juist als die niet overeenkomen met die van jezelf – in plaats van je eigen mening ertegenover te zetten. Het is ook goed om uit te spreken dat onzekerheid de basis is van je neiging om voor jezelf te kiezen. Een groter cadeau kun je niet geven aan je geliefde of je vrienden.

Heb je een relatief hoge score op door anderen uit balans gebrachte authenticiteit?

Je bent behoorlijk empathisch. Je eigenwaarde is wellicht niet erg hoog en hangt waarschijnlijk voor een aanzienlijk deel af van je relatie (als je die hebt). Je bent bang om door anderen negatief beoordeeld te worden en doet jezelf misschien geregeld tekort doordat je graag wilt voldoen aan andermans wensen. Daardoor ben je niet erg autonoom in je doen en laten, en dat gaat ten koste van je welzijn. Mensen die hoog scoren op deze vorm van authenticiteit scoren vaak ook hoog op de Big Five-persoonlijkheidstrek neuroticisme, en doen erg hun best voor een goed imago.
Tips voor meer autonomie: Oefen met het uiten van je gevoelens en gedachten. Begin simpel en breid dan uit; het heeft geen enkele zin om gefrustreerd te raken doordat je te snel wilt gaan. Spreek bijvoorbeeld eerst je mening uit als je weet dat mensen het met je eens zullen zijn. Pas daarna ga je oefenen met het uitspreken van een andere mening. Probeer ook eerst om positieve gevoelens te verwoorden, voordat je begint aan het uiten van negatieve gevoelens.
Spreek zo veel mogelijk uit wat je het meeste nodig hebben van elkaar. Wacht dus niet tot je partner ‘vanzelf’ ziet dat je geruststelling, aandacht, of zorg wilt hebben, maar spreek die behoeften uit.

43211