Verdieping

Zo breng je een hoogsensitief kind tot bloei

Duidelijke routines, regelmatige rustpauzes en genoeg ruimte om tot zichzelf te komen: klinisch psycholoog Elke van Hoof vertelt waar hoogsensitieve kinderen van opbloeien.

1. Wees terughoudend met drukte

Feestjes, winkelstraten, schoolpleinen: lawaai en drukte is niet altijd te vermijden, maar doseren helpt. In situaties vol prikkels kost het hoogsensitieve kinderen enorm veel energie om alle informatie die op ze afkomt te verwerken. Als zulke situaties te lang aanhouden of elkaar te snel opvolgen, zullen ze vaak decompenseren. Dit betekent dat ze het niet meer aankunnen en fel, huilerig, boos of agressief reageren. Valt er niet aan dergelijke situaties te ontkomen, bied het kind dan de ruimte om zich tussentijds terug te trekken of zich af te sluiten, bijvoorbeeld met een koptelefoon. Af en toe thuis lunchen in plaats van op school, geeft kinderen bijvoorbeeld een rustpauze.

2. Geef extra tijd en zorg voor positiviteit

Omdat hoogsensitieve kinderen informatie diepgaand verwerken, hebben ze vaak meer tijd nodig dan anderen om opdrachten te volbrengen. Dat bleek onder andere uit een onderzoek waarin een bepaald symbool in beeld verscheen, waarna proefpersonen zo snel mogelijk op een knop in een overeenkomstig vakje moesten drukken. Tussendoor werden ze steeds afgeleid met plaatjes.

‘HSP’s hebben iets meer tijd nodig bij deze taak,’ vertelt Van Hoof, ‘maar maken vervolgens veel minder fouten dan de gemiddelde mens. En wat interessant is: was het afleidende plaatje in het onderzoek een lachend gezicht, dan werkten ze sneller en scoorden ze nóg beter. Dat is van groot belang voor in de klas en thuis, want het betekent dat hoogsensitieve kinderen in een positieve omgeving beter functioneren, zelfs beter dan niet-HSP’s.’

3. Leer een kind goed voor zichzelf te zorgen – en leef het voor

Omdat ze zo gericht zijn op anderen, zorgen hoogsensitieve kinderen vaak niet goed voor zichzelf. Door als ouder voor te doen hoe je zelf je grenzen bewaakt en na drukte uitrust en weer oplaadt, leer je je kind tot rust te komen. Ook een duidelijke structuur helpt. Stel dus strakke bedtijden en duidelijke routines in bij het opstaan, naar bed gaan, eten en thuiskomen van school.
Zo ontstaat er orde in hun brein en kunnen ze anticiperen op wat komen gaat. Dat helpt hun stresssysteem zo kalm mogelijk te blijven. Dat letterlijk voorleven geeft Van Hoof de hoogste prioriteit: ‘Ik weiger kinderen in eerste instantie te “behandelen”. Als ouders laten zien hoe je goed voor jezelf zorgt, verdwijnen de problemen in negen van de tien gevallen.’

4. Leer je kind zichzelf hanteren

Een kenmerk van hoogsensitiviteit is dat deze kinderen flink over hun toeren kunnen raken. Door overprikkeling, maar ook omdat hun stresssysteem anders lijkt te werken. Ze scoren sterker op ‘reactiviteit’ – hoe snel reageer je emotioneel in situaties? – en zwakker op ‘zelfregulatie’ – hoe goed ben je in staat de opkomende emoties in goede banen te leiden?

Elke van Hoof raadt aan om een kind bij een emotionele reactie de ruimte te geven. ‘Als je dochter zegt: “Nu even niet!”, laat haar dan ook even. Leg uit dat het oké is dat ze over haar toeren is, maar als ze wil schreeuwen of om zich heen gaat maaien: even ergens anders graag. Nodig haar uit om er daarna weer bij te komen zitten. Een kind krijgt zo de kans zichzelf te leren hanteren.’
Van Hoof merkt dat kinderen het op gegeven moment vaak zelf aangeven als ze een heftige bui voelen opkomen. Als ouder kun je dan vragen wat je kunt doen om de situatie beter te maken. Zo leert het hele gezin situaties te herkennen waarop overprikkeling en emotionaliteit volgt. Dat werkt veel beter dan je kind vermanend toespreken als het uit zijn dak gaat. Van Hoof: ‘Juist omdat rechtvaardigheid heel belangrijk voor hen is, komt straf komt extra hard aan bij hoogsensitieve kinderen. Zeker als ze hun eigen gedrag niet zien aankomen en er geen controle over hebben.’

5. Help om hoogsensitiviteit als zegen te zien

Mensen die hun hoogsensitiviteit als een talent beschouwen, hebben significant meer veerkracht en vallen minder gauw ten prooi aan een burn-out, dan wie dat niet doen. En voordelen zijn er genoeg. Hoogsensitieven leggen makkelijker verbanden, hebben oog voor detail en zijn creatief. Ook kunnen ze zich makkelijker in anderen verplaatsen en begrijpen ze wat anderen nodig hebben. Daardoor hebben ze een positieve invloed op de groep waarin ze verkeren. Ook de verhoogde emotionaliteit heeft een positieve kant: wie hoogsensitief is, kan extra intens genieten, laat zich makkelijker raken door kunst en kan vol overgave opgaan in een activiteit, film of boek.

6. Wees je bewust van de impact van je woorden

Wat Van Hoof het meeste opvalt aan hoogsensitieve kinderen, is dat ze uitspraken doen die niet bij hun leeftijd passen of diepgaande vragen stellen. ‘Laatst had ik hier een jongen van zes wiens neef een overdosis drugs had genomen. Zijn ouders hadden hem uitgelegd dat zijn neef was overleden omdat hij had geëxperimenteerd en dat was verkeerd gelopen. “Ik zou eigenlijk aan mijn ouders moeten beloven dat ik nooit meer zal experimenteren met mijn wetenschapsdoos,” zei de jongen tegen mij. Dat is kenmerkend: een hoogsensitief kind vertaalt gebeurtenissen naar zichzelf – “Ik moet geen experimenten doen, want die leiden tot de dood” – én houdt zich bezig met hoe het is voor de ander – “Ik moet mijn ouders geruststellen, zodat ze nooit bang hoeven te zijn dat ik dood zal gaan aan het experimenteren.” Dat is iets om rekening mee te houden in gesprekken.’

Deze tips zijn onderdeel van een artikel dat eerder verscheen in Psychologie Magazine.
Auteur: Peggy van der Lee

61875