Zo herkenbaar

Mijn collega zat bij een overleg waar iemand een nieuwe visie introduceerde. Tot haar stomme verbazing hoorde ze een verhaal dat ze zelf ooit had bedacht en met hem had besproken. Toen hij was uitgesproken zei ze: ‘Ik hoor hier mijn visie die ik jou heb verteld. Je hebt X en Y overgenomen en alleen detail Z veranderd!’ Hij trok verwonderd zijn wenkbrauwen op. ‘Hm, wat vreemd dat je dat zo ziet. Daar herken ik me niet in.’

Daar herken ik me niet in!! Daar is ie weer. Vertrouw op mij: altijd als mensen dit zeggen, is er iets mis. Voor het eerst hoorde ik het bij Ella Vogelaar, toen de PvdA-top haar na een afgang niet meer als minister wilde. ‘Bent u nu beschadigd?’ vroeg een hijgerige journalist. Gretig legde hij uit waarom hij dacht van wel. ‘Ik herken me niet in dat beeld,’ zei ze, ‘ik voel me helemaal niet beschadigd.’

Het meest recent – maar vast niet voor het laatst – hoorde ik het van de woordvoerder van Blokker, toen naar buiten kwam dat het noodlijdende winkelbedrijf personeel onder druk zetten om ontslag te nemen en zelfs dreigde met demotie. De woordvoerder ‘herkende zich niet in dit beeld’.
Natuurlijk zijn er twee kanten aan ieder verhaal. Kan best zijn dat Vogelaar zich prima voelde, al was evengoed haar reputatie beschadigd. Kan best zijn dat de wenkbrauwenoptrekker ten prooi was aan onbewust plagiaat: ideeën van anderen pikken zonder het zelf te beseffen. Dan denk je oprecht dat je het zelf hebt bedacht. Maar, zeg ik: als er zo’n discrepantie is tussen wat anderen zien en wat je zelf ziet, mag je wel wat nieuwsgieriger zijn naar hoe dat kan. Vraag je dan eens af hoe je gedrag eruitziet door de bril van de ander. Die bril is namelijk veel scherper en helderder dan je eigen bril.

In een onderzoek* hiernaar kregen deelnemers in tweetallen een test voor sociale intelligentie. Ongeacht de werkelijke prestatie kreeg elke deelnemer na afloop een nep-score: de ene scoorde zogenaamd hoog, de andere laag. Daarna werd aan ieder individueel gevraagd hoe betrouwbaar ze de test vonden.
U kent uw pappenheimers, dus u voelt ’m al aankomen. Deelnemers met een lage score vonden de test een stuk minder betrouwbaar dan degenen met een hoge score; die laatsten waren in hun nopjes en vonden de test juist reuze betrouwbaar. Desgevraagd meenden ze geen van allen dat hun oordeel over de test was beïnvloed door hun eigen score. Kom zeg, zo flauw waren ze niet! Maar die andere deelnemer, díé had natuurlijk wel naar zichzelf toe geredeneerd. Bedenk dat de oordelen over de test feitelijk werden gekleurd door de eigen score – dus de deelnemers hadden gelijk dat de ander aan zelfbedrog deed. Maar zij zelf ook, en dát hadden ze totaal niet in de gaten.

Dat betekent: altijd als je je niet herkent in het beeld dat een ander van je heeft, moet je ernstig rekening houden met de mogelijkheid dat de ander gelijk heeft. En jij niet.

*Valuing thoughts, ignoring behavior: The introspection illusion as a source of the bias blind spot, Journal of Experimental Social Psychology, 2007
auteur

Roos Vonk

Roos Vonk verwondert zich graag over menselijke eigenaardigheden. In haar column voor Psychologie Magazine schrijft ze over de psychologie van het dagelijks leven. Ze doet dat door persoonlijke ervaringen en observaties te verbinden aan wetenschappelijke theorieën en onderzoeksresultaten.

» profiel van Roos Vonk

Dit vind je misschien ook interessant

Interview

‘Het enige dat we nog hadden, waren onze pyjama’s’

Er zijn momenten waarop het leven in één klap tot stilstand komt. Dan wordt onze veerkracht tot he...
Lees verder
Interview

‘Het enige dat we nog hadden, waren onze pyjama’s’

Er zijn momenten waarop het leven in één klap tot stilstand komt. Dan wordt onze veerkracht tot he...
Lees verder
Kort

Zo help je iemand met een depressie

Korte dagen, grijze luchten, regen: voor mensen met een depressie is het in deze tijd extra moeilijk...
Lees verder
Kort

Zo help je iemand met een depressie

Korte dagen, grijze luchten, regen: voor mensen met een depressie is het in deze tijd extra moeilijk...
Lees verder
Advies

Wat is het verband tussen emoties en hormonen?

Lees verder
Kort

Boos kijken moet mogen

Een glimlach wordt overal ter wereld op dezelfde manier begrepen, net als geërgerd fronsen. Maar zo...
Lees verder
Artikel

Contact maken met je gevoel

Vermijd je verdriet en pijn het liefst? De meeste mensen vinden het moeilijk hun emoties in volle om...
Lees verder
Interview

Paul Verhaeghe: ‘We beseffen te weinig hoezeer we bestaan ...

Niet ons brein, maar de maatschappij maakt veel mensen psychisch ziek, zegt psycholoog en psychother...
Lees verder
Interview

De 4 grote emoties volgens actrice Sanne Vogel

Hoe gaat actrice Sanne Vogel om met belangrijke emoties zoals woede? ‘Huilen van boosheid wordt ge...
Lees verder
Kort

Waarom raken kerstcommercials ons?

We geven het liever niet toe, maar elk jaar is er rond kerst wel weer een commercial die een emotion...
Lees verder