Wraak

Wraak is een sterke emotie, zo bleek onlangs weer na de dramatische aanslagen in Amerika. Waarom koesteren mensen wraakgevoelens? En wat is de functie van wraak?

Missamou is vluchteling uit Congo Brazzaville: ‘Toen de burgeroorlog in mijn land uitbrak, wilde ik eerst niet meevechten. Ik ben een man van vrede. Maar toen schoot de vijand twee onschuldige mensen voor mijn ogen dood en vernietigden ze de huizen van twee tantes van me. Het was niet te achterhalen wie de daders waren, maar ik wist wel tot welke groep ze behoorden. Ik was kwaad en wilde meteen het leger in om wraak te nemen. Maar mijn vrienden zeiden: “Neem niet te snel een beslissing.” Toen ik rustiger was, besloot ik om niet zelf te gaan vechten, maar mannen te helpen die dat wél wilden. Ik heb vroeger een militaire opleiding gedaan en kon hen tonen hoe je met wapens moet omgaan. Zo kon ik wraak nemen, zonder zelf iemand te doden. Maar achteraf was dat ook niet goed. Haat leidt alleen maar tot meer haat. Ik hoop op een dag mijn studie psychologie af te maken. Ik wil mensen helpen. Als ze over hun pijn en haat kunnen praten, raken ze het kwijt en hebben ze het niet meer nodig om bloederig wraak te nemen.’

Agneta Fischer is bijzonder hoogleraar gender, cultuur en management bij

de Universiteit van Amsterdam: ‘Er is niet veel psychologisch onderzoek gedaan naar wraak. Dit zou wel eens kunnen komen omdat het onderwerp in het Westen taboe is. De westerse mens streeft naar rationaliteit, en wraakgevoelens passen niet in dat plaatje. Andere culturen gaan daar anders mee om. In eerculturen bijvoorbeeld is wraak geoorloofd wanneer de eer van een groep of individu is aangetast. Eerculturen zijn ontstaan in landen en gemeenschappen waar de overheid weinig gezag had. De inwoners zijn eraan gewend geraakt dat zij niet kunnen rekenen op bescherming van politie of leger. Om je veiligheid te waarborgen, was het belangrijk om naar buiten toe uit te stralen dat je fysiek goed in staat bent om jezelf en je groep te verdedigen. Deze eercultuur zie je bijvoorbeeld in Arabische landen en in het zuiden van Amerika. Maar wraak komt natuurlijk niet alleen voor in eerculturen. Ook in de reactie van Amerika op de aanslagen is deze houding terug te vinden. Dan wordt het vergelding genoemd, of zelfs verdediging en is de wraak verpakt in een strategisch jasje.

Johan van der Dennen is geweldsonderzoeker bij de Rijksuniversiteit Groningen: ‘Er bestaan veel verschillende soorten wraak. Oorlogen worden meestal om economische en politieke redenen gevoerd, maar wraakgevoelens spelen een grote rol bij het escaleren van geweld. De ene partij geeft de andere partij een klap en de tegenpartij geeft een klap terug, maar dan net iets harder. Zo kan een zeer bloedige strijd ontstaan, zoals bij de genocide in Rwanda. Er bestaat ook iets wat je koude wraak kunt noemen. Van jongs af aan hebben mensen ingeprent gekregen wat hen allemaal in de loop der eeuwen door de vijand is aangedaan. Deze wraak is weinig emotioneel en wordt koel en berekenend uitgevoerd. De aanslagen in Amerika zijn daar een voorbeeld van. En dan is er nog leedvermaak: je bent niet zelf verantwoordelijk voor de wraakactie, maar je geniet wel van het resultaat.’

Paul Venhovens is psycholoog en psychotherapeut bij de Koninklijke Landmacht: ‘Wraakgevoelens ontstaan wanneer mensen iets ergs is aangedaan of wanneer ze vinden dat hen iets ergs is aangedaan. Ze ervaren allereerst een gevoel van onmacht en dat is het moeilijkste gevoel dat je kunt hebben. Door een schuldige aan te wijzen en daar wraak op te nemen, krijgen mensen weer controle en voelen zij zich beter. Gezonde mensen nemen wraak in hun fantasie of reageren negatieve gevoelens af door te sporten of te trainen. Maar mensen met gebrekkige gewetensfuncties en geringe impulscontrole gaan sneller tot actie over. Ook zijn dergelijke mensen in staat om het voortouw te nemen en een groep mensen aan te zetten tot vergelding. Zeker wanneer bij zo’n groep al ideologieën spelen, zoals vreemdelinghaat.’

Hans Dirk van Hoogstraten is oud-universitair hoofddocent theologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen: ‘Alle religies bevatten leefregels om hun volgelingen te helpen beter met elkaar samen te leven. De beheersing van wraakgevoelens speelt hierbij een belangrijke rol. In het oude testament, dat bij joden, christenen en moslims een rol speelt, staat de bekende uitspraak ‘oog om oog, tand om tand’. Dit wordt vaak als bijna primitief beschouwd, maar het was een hele vooruitgang. Daarvóór namen mensen wraak door iets terug te doen dat erger was. Christus gaf een bijdrage door te stellen dat je iemand die je rechterwang slaat, ook je linkerwang moet toekeren. Door te laten blijken dat je niet beledigd bent, kun je samen bekijken wat er echt aan de hand is. Ook pleiten veel religies ervoor om bij een hogere instantie te rade gaan die het heilige woord kent, zoals een priester of een schriftgeleerde. Zij fungeren als een soort rechters die de zaak bekijken en voorkomen dat in blinde woede wordt gehandeld. In sommige landen – zoals bepaalde islamitische landen – gaat de rechtspraak nog steeds op deze manier.’

AMBER VAN DER MEULEN

auteur

Amber van der Meulen

» profiel van Amber van der Meulen

Dit vind je misschien ook interessant

Advies

Ik twijfel over een schaamlipcorrectie

Ik ben een verstandig meisje van 20 jaar en ik twijfel soms om een schaamlipcorrectie te ondergaan. ...
Lees verder
Advies

Ik twijfel over een schaamlipcorrectie

Ik ben een verstandig meisje van 20 jaar en ik twijfel soms om een schaamlipcorrectie te ondergaan. ...
Lees verder
Artikel

Bij de coach: ‘Wat was je passie toen je 10 was?’

Door de juiste vragen te stellen, helpt een coach cliënten verder in hun ontwikkeling. In deze afle...
Lees verder
Artikel

Bij de coach: ‘Wat was je passie toen je 10 was?’

Door de juiste vragen te stellen, helpt een coach cliënten verder in hun ontwikkeling. In deze afle...
Lees verder
Video

Tygo Gernandt over de heftige momenten in ‘Tygo in de ...

In deze documentairereeks van de Evangelische Omroep duikt Tygo een maand lang in de complexe wereld...
Bekijk video
Column

Hoofdredacteur Sterre van Leer: Gewoon bijzonder

Herken je dit: dat je soms volschiet om dingen die een ander niet eens ziet – van zielige honden t...
Lees verder
Artikel

6 tips om je hoogsensitieve kind te helpen

Ze zijn creatief en zorgzaam, maar ook emotioneler en sneller vermoeid. Wat je kunt doen om een hoog...
Lees verder
Artikel

Leven met hoogsensitiviteit #nofilter

Flauwekul en aanstellerij. Of in het beste geval: een modeterm. Dat is wat vaak gezegd wordt over ho...
Lees verder
Interview

Sanny Verhoeven-Ruis over de boeken die haar hebben geraakt

Presentatrice en YouTuber Sanny Verhoeven-Ruis kiest de boeken uit haar kast die haar het meest hebb...
Lees verder
Artikel

Plezier: je bent ervoor gemaakt

Genot is goed voor ons. Als de natuur niet had gewild dat we seks hebben of snoepen, had ze er wel v...
Lees verder