Wijsheid en westerse onzin

Het taoïsme is een Chinese filosofische stroming die ervan uitgaat dat alles is terug te voeren op de wisselwerking van jin en jang. Dit zijn de tegenpolen die begrippen als licht en donker, mannelijk en vrouwelijk, en actief en passief in zich verenigen. Het doel van de taoïsten is beide polen met elkaar te verenigen, omdat zij voortkomen uit het absolute, het Tao of 'de weg'. Men zou dan ook niets mogen ondernemen dat tegen het natuurlijk verloop van de dingen indruist. De basis van deze stroming is het geschrift Tao Te Ching (Tau-tuh-tsing) van Lao Tzu (Lau-tsuh).

De Amerikaanse psychiater David Rosen toont in zijn boek aan dat er opvallende overeenkomsten zijn tussen dit oosterse geschrift en de werken en het leven van de westerse psychiater Carl Gustav Jung (1875-1961). Als Jung zich bijvoorbeeld als puber afvraagt waarom er ondanks de goedheid van God zoveel rottigheid is in de wereld, komt hij tot de conclusie dat dit het werk van de duivel is en dat deze op zijn beurt ook een van Gods schepselen is. Goed en kwaad zijn met andere woorden intiem verweven. Rosen haalt vervolgens Lao Tzu aan die het volgende beweerde: ‘Als iedereen goedheid kent, dan verklaart dat slechtheid.’ Het zijn mystieke waarheden waarvan je nooit echt weet wat zij betekenen, maar die desondanks een soort hogere waarheid lijken te bevatten.

De lezer zal zich enkele keren in deze waarheden herkennen. Ik was bijvoorbeeld getroffen door het verhaal van Jung die bovenop een bergtop wordt bevangen door een gevoel van ontzag. Rosen zoekt er vervolgens een passend citaat bij waarin wordt beweerd dat de Tao ‘eenvoud en stilte is; onverschilligheid en puurheid’. Een mooie omschrijving van de troost die uitgaat van het contrast tussen de eigen nietigheid en de grootsheid van de natuur.

Ik werd echter vaker bekropen door een gevoel van onbehagen en verbazing. Jungs en Tsu’s wereld van onwankelbare waarheid en feilloos inzicht strookt slecht met de academische psychologie. De vraag ‘Klopt dat wel?’ is nooit ver weg en een sceptische houding bederft in dit geval het leesplezier. Op bladzijde 54 wordt bijvoorbeeld beweerd dat iemand alle kennis moet loslaten om tot het ware te komen, terwijl op de volgende bladzijde net zo gemakkelijk wordt gerept van een scherp wetenschappelijk oordeel dat Jung gebruikt zou hebben om het dogma van zijn leermeester Sigmund Freud te verwerpen dat alle dingen een seksuele oorsprong hebben. Zou Rosen denken dat wetenschappelijkheid zonder kennis kan?

Nog bonter maakt Rosen het weer een bladzijde later, wanneer hij Freuds angst bespreekt dat Jung hem zou willen vermoorden. Rosen schrijft dat Freud hier zijn onbewuste wens om gedood te worden op Jung projecteert. Hij geeft hiervoor de volgende rechtvaardiging: ‘Het is tenslotte zo dat Freud zich op het eind door zijn internist met twee morfine-injecties liet doden.’ Rosen impliceert hier dus dat Freud al in 1909 een doodswens moet hebben gehad, omdat hij in 1939 zijn einde iets heeft bespoedigd na een lang en slopend ziekbed. Men zou echter met meer recht kunnen beweren dat Freud tijdens zijn ziekte blijk gaf van een grote levenslust. Zo weigerde hij opiaten om de pijn van de keelkanker te verzachten; hij wilde voor alles helder blijven. Rosen heeft hier de oosterse wijsheden aangelengd met westerse onzin.

David Rosen The Tao of Jung; The Way of Integrity New York: Viking Arkana, 1996

auteur

Ad Bergsma

» profiel van Ad Bergsma

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

‘Aan winnen wen je ook’

Hoe voelt de beste rolstoeltennisster ter wereld zich vlak voor een belangrijk toernooi? We gaven de...

Lees verder
Branded content

6 onmisbare tips voor een gezond lang leven

Goed eten en genoeg bewegen, iedereen weet dat je daarmee gezond oud kan worden. Maar welke stappen ...

Lees verder
Advies

Ben ik verslaafd aan betaalde seks?

Lang heb ik stiekem prostituees bezocht, maar dat wil ik al een jaar niet meer.

Lees verder
Artikel

Bent u de wijste?

Lees verder
Artikel

Hoepel toch op met je geluk

Lees verder
Recensie

Boekentip: Geluk in duizend woorden

Lees verder
Artikel

Geld stiekem toch belangrijk?

Lees verder
Artikel

Zo maak je een anti-bucketlist

Lees verder
Artikel

‘Eten of koffiedrinken wordt een enorme traktatie’

Lees verder