Waarom we massaal naar Heel Holland Bakt kijken

  • 606 woorden
  • leestijd is 4 minuten
  • Foto: Robèrt, Janny en André | © MAX/Roland J. Reinders
Ruim 3,3 miljoen kijkers zagen vorige week hoe vijf kandidaten een sneeuwtaart probeerden te maken, kastanjes in een zelfbedacht baksel moesten verwerken en glacébolletjes fabriceerden. Heel Holland Bakt blijft maar scoren. Wat is het geheim van het succes?

Presentator André van Duin verklaarde het succes in een interview met De Gooi en Eemlander zo: ‘Ik denk dat de kijkers veiligheid zoeken. Ze willen even ontsnappen aan berichten over oorlogen, aanslagen en ruzies. Bij Heel Holland Bakt sluiten ze zich af voor de buitenwereld.’

Waarom we vanavond allemaal Wie is de Mol kijken (ja, jij ook)

Wie is de mol houdt de gemoederen van miljoenen Nederlanders bezig. Hoe kan een show zo succesvol zi...

Lees verder

Die verklaring klinkt plausibel: HHB is inderdaad een gezellig feel good-programma, met een jury die nooit iemand zal affakkelen. En door al die lekkere baksels in beeld zullen je gedachten niet snel afdwalen naar bijvoorbeeld de vluchtelingenkampen in Griekenland. Maar Charles Vaneker, die onderzoek doet naar de psychologische factoren die bijdragen aan de successen van tv-formats, gelooft dat ‘de behoefte aan escapisme het gigantische succes van dit programma maar voor een klein deel verklaart’. Wat volgens hem veel meer invloed heeft, is de nauwkeurige selectie van de kandidaten: ‘Het is alsof je naar jezelf kijkt, maar dan wel naar een versie van jezelf die iets heel bijzonders kan.’

Mensen zoals jij

Vaneker en zijn collega’s meten online van seconde tot seconde hoe een panel reageert op televisieprogramma’s. Zo ontdekken ze welke formats aanslaan en waarom. ‘Heel Holland bakt werkt goed omdat de bakkers zo geselecteerd worden dat ze “heel gewone mensen” zijn. Iemand die in de thuiszorg werkt, een academisch onderzoeker, mensen van verschillende leeftijden, een jongen die doof is: ook dit seizoen zit er voor iedere kijker wel iemand bij in wie hij zichzelf kan herkennen.’

Je denkt als kijker makkelijk: hee, dat kan ik misschien ook wel

Rolmodellen

Deze gewone mensen kunnen wel iets uitzonderlijks. Maar het is ook weer niet zo héél buitengewoon. En daardoor komt bij kijkers al snel de gedachte opzetten: hee, dat kan ik misschien ook wel. Daarmee worden de bakkers volgens Vaneker rolmodellen: mensen die één ding veel beter kunnen dan jij.

Volgens het psychologische mechanisme van sociale vergelijking, waarbij mensen zichzelf met anderen vergelijken, hoort ook dat mensen zich graag spiegelen aan mensen met een hoger aspiratieniveau, dus mensen die net iets meer nastreven dan jijzelf. Vaneker: ‘De bakkers die zich in het zweet werken voor een glacébolletje, daar kun je je aan optrekken als je zelf ook de keuken in duikt om wat lekkers te maken.’

Oma-nostalgie

Een andere verklaring voor het succes van Heel Holland bakt is volgens Vaneker dat het aansluit bij twee maatschappelijke trends: zelf thuis voedsel bereiden en nostalgie. ‘Thuis bakken is lange tijd niet zo populair geweest, maar de laatste jaren is het weer hip om culinair uit te pakken in je eigen keuken – en daar dan natuurlijk wel foto’s van te plaatsen op Instagram.

Waarom nostalgie goed voor je is

Terugdenken aan gezellige feestdagen en fijne momenten is goed voor je. Het maakt je zelfs een optim...

Lees verder

Het specifieke aan taarten bakken is dat het een ouderwets, nostalgisch gevoel kan geven. Het herinnert aan je oma die ook altijd haar eigen taarten bakte. In bijna elke uitzending wordt ook wel een traditioneel baksel gemaakt, dat herinneringen aan vroeger naar boven haalt.’

De kandidaten geven elkaar tips en delen hun slagroom

Aardige wereld

En dan is iedereen ook nog eens vreselijk aardig. De kritiek van de juryleden is meestal opbouwend (jurylid Janny tegen een van de bakkers: ‘Ik ben heel blij dat er iets staat, Vincent, dat het af is.’). En een verbeten strijd lijkt de kandidaten vreemd. Ze geven elkaar tips, delen hun slagroom en moedigen elkaar aan. Vaneker: ‘Ik heb eens een Twitter-analyse gedaan rond een uitzending. Die aardigheid van de kandidaten wordt dan volop geroemd. Het lijkt alsof het een verademing is. Misschien komt dat ook wel uit een gevoel van nostalgie voort: dat mensen genieten omdat het doet terugverlangen naar een tijd dat iedereen aardig voor elkaar was.’

Charles Vaneker is onderzoeker bij de Vrije Universiteit en mediaconsultant bij Klapper Communicatie.

auteur

Mensje Melchior

» profiel van Mensje Melchior

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Praten met comapatiënten

Ruim 3,3 miljoen kijkers zagen vorige week hoe vijf kandidaten een sneeuwtaart probeerden te maken,...
Lees verder
Verhaal

Waarom we massaal naar Heel Holland Bakt kijken

Ruim 3,3 miljoen kijkers zagen vorige week hoe vijf kandidaten een sneeuwtaart probeerden te maken,...
Lees verder
Interview

Schrijver Abdelkader Benali: ‘Geluk ligt niet in de to...

Schrijver Abdelkader Benali (43) heeft flink geworsteld voordat hij zichzelf kon plaatsen en accepte...
Lees verder
Interview

Schrijver Abdelkader Benali: ‘Geluk ligt niet in de to...

Schrijver Abdelkader Benali (43) heeft flink geworsteld voordat hij zichzelf kon plaatsen en accepte...
Lees verder
Recensie

3 kijktips over leven met een psychische aandoening

Voor als je vanavond nog niets gepland hebt.
Lees verder
Verhaal

Gek van de groepsapp

Whatsapp bijhouden kost veel tijd en we hebben er niet altijd zin in. Vooral in groepen komt de nodi...
Lees verder
Verhaal

Geen stress meer van je smartphone

De smartphone blijkt ons aantoonbaar veel stress op te leveren. Moeten we dan maar helemaal offline ...
Lees verder
Column

Genieten

Ik ben gek op talentenprogramma’s. Het vaak verbluffende muzikale talent, de grappige jurycommenta...
Lees verder
Artikel

Knipper met je ogen en verlies

Als je één ding mag verwachten van de man die zich straks de machtigste man ter wereld mag noemen,...
Lees verder
Artikel

Psychische schade door Big Brother?

Het televisieprogramma Big Brother deed, al voordat het van start ging, veel stof opwaaien. 'Het gaa...
Lees verder