Vaderloos en gevaarlijk

Zolang jonge kerels nog onder de duim zitten, houden ze hun fysieke kracht doorgaans in toom. In deze cruciale levensfase leren ze zichzelf te beheersen. Wat er gebeurt als ieder gezag ontbreekt, was te zien in een Afrikaans wildpark waar volgroeide olifantenstieren massaal waren afgeschoten.

De jonge stieren begonnen allerlei andere dieren, zoals neushoorns en gnoes, aan te vallen, alsook wijfjes van hun eigen soort. Vaak was de afloop dodelijk. In de mensenmaatschappij spreken we over het belang van rolmodellen en kennen we het probleem van vaderloze zonen.

In dit licht bekijk ik een recent geval van chimpansees die onze eigen soort hebben aangevallen. Het gebeurde in een Zuid-Afrikaans reservaat dat apen opvangt die op de zwarte markt in beslag genomen zijn, meestal op jonge leeftijd. Maar kleintjes worden groot.

Twee volgroeide chimps vielen een Amerikaanse student aan. Andrew Oberle was over een barrière gestapt en kwam dus dichter bij de apen dan de bedoeling was. De chimps zaten achter een tweede hek, maar konden hier onderdoor zijn voeten grijpen.

Ze sleurden hem naar binnen en takelden hem meedogenloos toe op een manier die we ook kennen van vijandige chimpsgroepen. De jongeman had enorme wonden op zijn hoofd, een gebroken arm, afgebeten vingers en tenen en een weggerukte zaadbal. Hij werd door een parkopziener bevrijd en zal hopelijk in leven blijven.

Dit is niet de eerste keer dat chimps mensen aanvallen. Daardoor kennen we een aantal bijzonderheden, zoals het feit dat chimps sterker zijn dan wij. Er is gewoon geen verweer mogelijk. Niet alleen is hun spierkracht een stuk groter, ze hebben ook vier ‘handen’ en enorme hoektanden.

Een ander bekend aspect is hun territoriale neiging, vooral onder de mannen. Dus een mannelijke student die zich begeeft op wat de apen als hun terrein beschouwen, vraagt om moeilijkheden.

Naderhand kwamen er merkwaardige mensenprocessen op gang. De leiding van het reservaat beweerde doodleuk dat de chimps geen kwade bedoelingen hadden, mogelijk om de dieren als onschuldig af te schilderen. Er waren namelijk stemmen gerezen om de aanvallers af te schieten. Ik kreeg zelfs een telefoontje van een journalist met de vraag of de chimps niet ‘schuldig’ waren en de doodstraf verdienden.

Het lijken de Middeleeuwen wel, waarin een stier die een boer had gedood voor de rechtbank gesleept kon worden. Natuurlijk hadden de chimps kwade bedoelingen, dat is wat hun territoriale neiging hun nu eenmaal ingeeft. En natuurlijk delen we geen doodstraf uit. Deze apen doden zou alleen gerechtvaardigd zijn als het de enige manier was om verdere ongelukken te voorkomen. Maar gelukkig zijn er andere oplossingen, zoals beter hekwerk en goede instructie van het personeel.

Er is echter één probleem waar we niet zomaar onderuit komen. Opvangcentra scheppen een wereld zonder volwassenen. De jonge apen zijn wezen, die nooit leren zich in te houden. Losgeslagen gedrag is het gevolg. Ze laten hun vernielzucht en agressie de vrije loop. Afrika telt steeds meer van dit soort reservaten: een noodzakelijke, maar levensgevaarlijke situatie.

Frans de Waal, hoogleraar Psychologie en columnist Psychologie Magazine, emory.edu

© september 2012, Psychologie Magazine

Filmpje: student aangevallen door chimpansees

In het volgende nieuwsartikel laat ABC News een virtuele compositie zien van een Amerikaanse student, die wordt aangevallen door twee chimpansees. Frans de Waal vertelt hierboven over de fysieke kracht en territoriale neiging van chimpansees. De student blijft achter met ernstige verwondingen.

Bekijk het nieuwsbericht en het filmpje

REAGEER


auteur

Frans de Waal

Frans de Waal is bioloog en een van 's werelds bekendste deskundigen op het gebied van apengedrag.

» profiel van Frans de Waal

Dit vind je misschien ook interessant

Interview

‘Ik voel me een puber die zich eindelijk durft te laten zi...

Sinds hij de oorlogsdagboeken van zijn vader las, durft journalist Ivo Weyel (62) zelf ook opener te...
Lees verder
Interview

‘Ik voel me een puber die zich eindelijk durft te laten zi...

Sinds hij de oorlogsdagboeken van zijn vader las, durft journalist Ivo Weyel (62) zelf ook opener te...
Lees verder
Branded content

Beveiligd: Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is.
Lees verder
Branded content

Beveiligd: Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is.
Lees verder
Interview

Sanny Verhoeven-Ruis over de boeken die haar hebben geraakt

Presentatrice en YouTuber Sanny Verhoeven-Ruis kiest de boeken uit haar kast die haar het meest hebb...
Lees verder
Interview

Sanny Verhoeven-Ruis over de boeken die haar hebben geraakt

Presentatrice en YouTuber Sanny Verhoeven-Ruis kiest de boeken uit haar kast die haar het meest hebb...
Lees verder
Advies

Mijn vader is ineens zo’n goeie man

Zolang jonge kerels nog onder de duim zitten, houden ze hun fysieke kracht doorgaans in toom. In dez...
Lees verder
Advies

Altijd ruzie tussen vader en zoon

Zolang jonge kerels nog onder de duim zitten, houden ze hun fysieke kracht doorgaans in toom. In dez...
Lees verder
Artikel

Tienervaders krijgen praatgroep

Zolang jonge kerels nog onder de duim zitten, houden ze hun fysieke kracht doorgaans in toom. In dez...
Lees verder
Artikel

Kan een kind zonder vader?

Na een echtscheiding verliest 20 procent van de kinderen het contact met hun vader. Schaadt dat hun ...
Lees verder
Artikel

Zac speelt liever met poppen

Psychologie Magazine neemt de kenners van het menselijk gedrag mee naar de bioscoop.
Lees verder
Advies

Zal ik bij mijn vader gaan wonen?

Zolang jonge kerels nog onder de duim zitten, houden ze hun fysieke kracht doorgaans in toom. In dez...
Lees verder