Stress? Zo kun je een burn-out voorkomen

  • 873 woorden
  • leestijd is 5 minuten
  • Foto: Alita Ong
Wanneer heb je zoveel stress dat een burn-out op de loer ligt? Herken de symptomen op tijd, zodat het niet tot een burn-out hoeft te komen.

Het kan heel fijn om onder hoge druk te werken. Kortdurende stress haalt het beste in de mens naar boven. Al je zintuigen staan op scherp, de andere creatieve oplossing post op, je neemt – tsjak-tsjak-tsjak – de juiste beslissingen en stoomt door naar de volgende afspraak. En daarvoor heeft de natuur stress ook precies bedoeld. Of je nu op de steppe woont en een joekel van een gnoe op de hielen zit of thuiszorgmedewerker bent en een spoedopname voor een cliënt moet regelen: je lichaam is in staat razendsnel de extra energie vrij te maken die nodig is voor zo’n prestatie.
Maar dan. Kun je na afloop onder een boom neerploffen en een uurtje ongestoord uithijgen, tevreden met wat je net hebt gedaan? Of word je meteen door de volgende noodsituatie of een ontevreden baas besprongen?

Online training

Stress de baas

  • Vind balans tussen veerkracht en draaglast
  • Stel prioriteiten en leer 'nee' zeggen
  • Functioneer optimaal met een gezonde dosis stress

bekijk de training
Nu maar
€57,50

Van stresspiek naar stresspiek

Voor veel werkende mensen in de westerse wereld is dat laatste de regel. Prettige stresspieken zijn er voor hen niet meer bij. Ze gaan de hele dag door van piek(je) naar piek(je) en verkeren dus eigenlijk op een chronisch stressplateau. En al verschillen mensen onderling sterk als het gaat om de vraag hoeveel stress ze nog prettig vinden, voor iedereen komt er uiteindelijk een punt waarop de rek er echt uit is en het lichaam geen extra energie meer kan mobiliseren. Met als resultaat dat ze trager worden, fouten gaan maken, geïrriteerd raken. De een krijgt daar hoofdpijn of darmklachten bij, de ander last van zijn rug, bijna iedereen gaat slecht slapen. En piekeren. Over het werk, over die gezondheidsproblemen. Met nog meer slaapproblemen en nog minder energie voor ons werk en leven als gevolg. Klaar is de glijbaan naar de burn-out.

Burn-outverschijnselen

Volgens de laatste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek zit een op de zeven Nederlandse werknemers op die glijbaan. Ze hebben last van burn-outverschijnselen of zijn daar zelfs al door uitgevallen. In Duitsland zou het gaan om een op de vijf werkenden en in Finland zelfs om een kwart.
De Finse psychologe Laura Sokka promoveerde dit voorjaar op een onderzoek waarin ze mensen die klaagden over burn-outverschijnselen vergeleek met mensen die daar geen last van hadden. Ze liet ze diverse taakjes doen terwijl er een EEG van hun hersenen werd gemaakt. Daaruit kwam naar voren dat ook mensen met burn-outverschijnselen nog heel behoorlijk kunnen presteren. Maar hun brein vertoont daarbij wel een afwijkende inzet.
Zo constateerde Sokka dat de hersengebieden die eigenlijk bij de taken in kwestie ‘hoorden’ bij deze mensen verminderd actief waren. Ter compensatie werden andere gebieden met volle kracht ingezet. Dat kostte een hoop extra energie. Ook hadden deze mensen aantoonbaar meer moeite om storende geluiden te onderdrukken. En al was dat aan de kwaliteit van hun werk nauwelijks af te zien – alleen deelnemers met ernstige burn-outsymptomen gingen vaker de fout in – het maakte allemaal wel een stroeve indruk.

Stress-blinde baas

Toegeven dat het werk ons moeizaam afgaat, vinden de meeste mensen lastig. Zeker tegenover hun baas. Maar uit zichzelf zal die het doorgaans niet opmerken. Dat hoeft geen onwil te zijn: volgens stressdeskundige Theo Compernolle, hoogleraar aan de Brusselse Vrije Universiteit, zijn veel bazen vooral blind voor de stressverschijnselen van hun medewerkers doordat hun eigen ‘omslagpunt’ een stuk later ligt. Ze ervaren een hoge werkdruk gewoon langer als prettig stimulerend, en blijven er langer koelbloedig en doelgericht onder dan hun medewerkers. Geen wonder dat ze op die leidinggevende positie zijn terechtgekomen.
Maar, schrijft Compernolle ook in zijn boek Stress: Vriend & vijand: ‘Dit heeft als gevolg dat mensen met een hogere stressbestendigheid dikwijls leidinggeven aan mensen met een lagere weerstand.’ En dat geeft bazen volgens hem de plicht signalen van negatieve stress bij hun medewerkers te leren waarnemen. Dat is, in zijn woorden, geen blijk van ‘slap maatschappelijk werk’, maar gewoon goed management.

Onbekende stress-signalen

Ook medewerkers zelf mogen wel wat alerter worden op alarmsignalen. Want je zou ze de kost moeten geven, de mensen die niet doorhebben dat ze lijden onder die hoge werkdruk. Misschien dat ze voortdurende hoofdpijn of hartkloppingen nog als stress-signaal zouden herkennen. Maar dat besluiteloosheid of achterdocht ook kan duiden op te lang aanhoudende stress, beseffen ze niet.
Daarom hieronder een rijtje signalen die je aan het denken zouden moeten zetten. Natuurlijk worden ze lang niet altijd door stress veroorzaakt. Maar als je ineens dingen gaat denken als: ik weet echt niet meer of het A of B moet worden;  of: die vrouw van de boekhouding probeert me onderuit te halen! Vraag je dan eens af of het ook aan de werkdruk kan liggen. En is het antwoord ‘ja’, denk dan als die gnoe-jager: zo af en toe onder de boom zitten niksen hoort er ook bij. Echt.

We zitten de hele dag tikkend achter onze computer, rennen we van afspraak naar afspraak, en ploffen we ’s avonds met Netflix op de bank. De kloof tussen ons oerinstinct en het moderne leven groeit, en daar worden we niet gelukkig van. We voelen ons opgefokt, moe, onrustig en overprikkeld. De redactie van Psychologie Magazine gaat weer leven volgens ons oerinstinct. Doe je mee? Ontvang gratis een week lang iedere dag een e-mail met daarin een vlog en praktische tips.

>>Ja, ik meld me aan!

Ook dit zijn stress-signalen

Te grote (werk)druk kan zich uiten in fysieke signalen, maar ook in gedragsveranderingen. Wees dus zowel bij jezelf als bij anderen alert op verschijnselen als:

  • toenemende ontevredenheid
  • sneller boos zijn
  • onzekerheid, schrikachtigheid
  • snel wisselende emoties
  • grotere impulsiviteit
  • cynisme, onverschilligheid
  • meer zelfkritiek
  • achterdochtigheid
  • steeds andere artsen raadplegen voor lichamelijke klachten
  • sneller transpireren, klamme handen
  • tics of andere vormen van lichamelijke onrust, zoals ijsberen, voetschudden en beven
  • verstrooidheid, van de hak op de tak springen
  • besluiteloosheid, ongeïnteresseerdheid
  • dingen niet afmaken, geen prioriteiten meer kunnen stellen
  • niet meer openstaan voor nieuwe uitdagingen
  • verminderde creativiteit
  • fouten maken
  • een toename van onveilig gedrag en ongelukken
  • verminderde teamgeest
  • te veel overuren maken
  • meer roken, koffie en alcohol drinken en/of kalmeringsmiddelen slikken
  • meer over het verleden dan over de toekomst praten
  • onzorgvuldig omgaan met apparatuur, vandalisme, diefstal
  • onvriendelijkheid tegen klanten
  • een depressieve, in elkaar gezakte houding
  • langzamer spreken en vertraagd bewegen

Bron: T. Compernolle: Stress: Vriend & vijand, Lannoo/Scriptum, 2006

auteur

Anne Pek

Gezondheid is zoveel meer dan niet ziek zijn. Het is ook lekker in je vel zitten, zin hebben in dingen, ermee kunnen omgaan als het even tegenzit. Als wetenschapsjournalist volg ik gretig het onderzoek naar alles wat ons geestelijke en fysieke welzijn beïnvloedt, en al sinds 2005 schrijf ik voor Psychologie Magazine over gezondheid in die brede zin.

» profiel van Anne Pek

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Haal meer uit de natuur

Groen doet iets met ons. Zeker als je je ervoor openstelt. Finse psychologen ontwikkelden daarom een...

Lees verder
Artikel

Het nut van werkrituelen

Nerveus voor een presentatie? Een ritueel helpt je te kalmeren én er een succes van te maken. En je...

Lees verder
Advies

Ik ben verliefd op mijn 20 jaar jongere collega

Lees verder
Advies

Ze maken me zwart bij de manager

Lees verder
Kort

Beter focussen

Lees verder
Kort

Voorbijgestreefd door een jongere baas

Lees verder
Advies

Wat kan ik leren van mijn collega die geen verantwoordelijk neemt?

Lees verder
Artikel

Planten tegen printerziekte

Lees verder