Ouders, stop met al dat ploeteren

In ons streven naar een goede opvoeding zijn we totaal doorgeschoten, zegt hoogleraar psychologie en filosofie Alison Gopnik. Al dat geploeter is nergens voor nodig.

Moet ik mijn baby voeden als hij honger heeft of volgens een strak schema? Kan ik hem, als hij moe is, beter laten huilen of juist troosten? Helpt streng opvoeden bij een dochter die zich misdraagt? Als ouders worstelen we veelvuldig met vragen over de opvoeding van ons kind. Om het zo goed mogelijk te doen volgen we en masse cursussen, gaan naar lezingen en lezen zelfhulpboeken.

Opvoeden is een vorm van werken geworden, waarbij ouders een duidelijk doel voor ogen hebben: hun kind moet intelligent, sociaal, sportief en liefst ook muzikaal zijn, en bovenal goed presteren op school. Want dat staat in de huidige maatschappij garant voor succes en geluk.
In ons streven naar een goede opvoeding zijn we totaal doorgeschoten, schrijft hoogleraar psychologie en filosofie Alison Gopnik in haar boek De opvoedparadox, dat vorig jaar verscheen. Maar dat geploeter is helemaal niet nodig. Natuurlijk, een autoritaire opvoedstijl heeft invloed op hoe een kind zich ontwikkelt, net als een laisser faire–aanpak waarbij nauwelijks grenzen worden gesteld. ‘Maar,’ stelt Gopnik, ‘het zijn vaak kleine verschillen waarmee we worstelen – mag een kind al dan niet bij je in bed slapen, dwing je het extra huiswerk te maken of mag het juist chillen – en er is heel weinig bewijs dat ze een betrouwbare en voorspelbare langetermijninvloed hebben op wie deze kinderen worden.’

Opvoeden zonder schuldgevoel

Tijdens onze verwoede pogingen om het perfect te doen zijn we volgens haar bovendien kwijtgeraakt waar het werkelijk om gaat: een kind laten floreren zodat het kan worden wie het in potentie is. Opvoedmethodes zadelen ouders vooral op met schuldgevoel, bezorgdheid en frustratie; en kinderen met een benauwend gevoel dat ze aan allerlei verwachtingen moeten voldoen.
Volgens Gopnik zijn ouders verworden tot timmermannen die met een bouwtekening in de hand een kastje zó proberen te maken dat het precies voldoet aan het model dat ze voor ogen hebben. Terwijl de talenten en mogelijkheden van zo’n kind soms op een heel ander vlak liggen. Een kind met bijvoorbeeld geweldige sociale vaardigheden of met een sterk zakelijk instinct wordt afgerekend op het feit dat het zich moeilijk op één ding kan concentreren.
Steeds vaker wordt zelfs met medicatie bewerkstelligd dat zijn concentratie alsnog verbetert. ‘Daarmee onderdrukken we de aard van zo’n kind, en geven het een gevoel niet goed te zijn zoals het is. Dat kan schadelijk zijn voor zijn zelfbeeld. Focus lijkt het hoogste doel, terwijl er zoveel meer kwaliteiten zijn. Elk mens is verschillend, en heeft zijn eigen kracht, maar die moeten we wel willen zien,’ licht Gopnik telefonisch toe.

Tuinieren in plaats van timmeren

In plaats van timmermannen zouden ouders volgens haar tuinmannen moeten zijn, die een ideale omgeving scheppen, met een voedzame bodem en voldoende warmte, ruimte, water en licht, zodat planten en bloemen de grootste kans hebben om te groeien en bloeien – ‘waarbij van tevoren nog niet precies duidelijk is wat eruit zal komen’.
Gopnik roept niet zomaar iets. Ze heeft verstand van opvoeden doordat ze zich in haar lange loopbaan als ontwikkelingspsycholoog en filosoof wijdde aan het onderzoeken van leerprocessen en de ontwikkeling van kinderen. Haar conclusie: kinderen leren en ontwikkelen zich optimaal als ze binnen veilige grenzen de ruimte krijgen om te kijken, te luisteren, te imiteren en te spelen. Dat geldt al voor baby’s en gaat door tot ver in de puberteit.
Opvoeden is tuinieren dus. Dat betekent niet dat een ouder helemaal niets hoeft te doen, blijkt uit Gopniks uitleg. ‘Als je alles op zijn beloop zou laten overwoekert de tuin.’
Liefde, aandacht en grenzen dus. Dan volgt de rest vanzelf.

auteur

Peggy van der Lee

Groeien dankzij geworstel. Een prima samenvatting van waar ik het liefst over schrijf. Niet dat ik speciaal van geworstel houd, maar ontkom jij eraan? De baan die niet meer bij je past, de relatie die deuken oploopt, de gezondheid die hapert.

» profiel van Peggy van der Lee

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Kinderen van ruziënde ouders

In ons streven naar een goede opvoeding zijn we totaal doorgeschoten, zegt hoogleraar psychologie en...
Lees verder
Verhaal

Ouders, stop met al dat ploeteren

In ons streven naar een goede opvoeding zijn we totaal doorgeschoten, zegt hoogleraar psychologie en...
Lees verder
Column

Hoofdredacteur Sterre van Leer: ‘Niks makkelijker dan ...

Vanaf de zijlijn roepen wat jij zou moeten doen kan iedereen. Maar uiteindelijk heb je meer aan iema...
Lees verder
Column

Hoofdredacteur Sterre van Leer: ‘Niks makkelijker dan ...

Vanaf de zijlijn roepen wat jij zou moeten doen kan iedereen. Maar uiteindelijk heb je meer aan iema...
Lees verder
Test

Wat is je opvoedstijl?

De Amerikaanse relatietherapeut John Gottman heeft veel onderzoek gedaan naar de invloed van verschi...
Lees verder
Artikel

Gezamenlijke avondmaaltijd helpt tieners

Hoe voed je kinderen goed op en voorkom je dat ze als tieners neerslachtig worden of verslaafd raken...
Lees verder
Artikel

Waar het écht om gaat

Als ouder kun je je over duizend dingen druk maken. Maar eigenlijk draait opvoeden vooral om deze dr...
Lees verder
Artikel

Invloed van de jeugd

In ons streven naar een goede opvoeding zijn we totaal doorgeschoten, zegt hoogleraar psychologie en...
Lees verder
Artikel

Gedeeld voogdijschap

In ons streven naar een goede opvoeding zijn we totaal doorgeschoten, zegt hoogleraar psychologie en...
Lees verder
Artikel

‘Hij knipt spınnenpootjes af en zet slakken in de fik’

Kinderen met ODD doen anderen zomaar pijn, verzetten zich tegen regels en voelen meestal geen spij...
Lees verder