Mensen door dierenogen

Nog steeds denk ik terug aan die eerste apenplaneetfilm met Charles Heston uit 1968, gebaseerd op het boek van de Fransman Pierre Boulle. Die film was intellectueel stimulerend, want hij draaide om rechtvaardigheid en rolwisseling: hoe zouden we ons voelen als apen de waarde van ons leven beoordeelden en over ons lot konden beschikken? In […]

Nog steeds denk ik terug aan die eerste apenplaneetfilm met Charles Heston uit 1968, gebaseerd op het boek van de Fransman Pierre Boulle. Die film was intellectueel stimulerend, want hij draaide om rechtvaardigheid en rolwisseling: hoe zouden we ons voelen als apen de waarde van ons leven beoordeelden en over ons lot konden beschikken? In die film werden mensen gevangengenomen door apen die hen niet serieus namen, want hun intelligentie was niet bewezen.

De aap-personages waren toen gewoon acteurs met een masker op; we moesten in die tijd nog vertrouwen op het menselijk voorstellingsvermogen. Voor de nieuwe film daarentegen zijn alle scènes met apen studio-animaties, gebaseerd op acteurs die erop getraind zijn om apen na te doen. Dankzij veel technisch vernuft zie je die acteurs helemaal niet meer terug en vergeet je als toeschouwer volledig dat je niet naar echte dieren zit te kijken.

Voor mij persoonlijk is dat nog het aantrekkelijkste aan de nieuwe film. Het is nog steeds onvoldoende bekend dat het gebruik van apen in Hollywood meestal met mishandeling gepaard gaat. Het ‘spontane’ gedrag van de dieren is in werkelijkheid afgedwongen met een stroomstootwapen. Omdat deze kwestie me na aan het hart ligt ben ik zeer verheugd dat we nu hele speelfilms hebben met overtuigende apen zonder dat er ook maar één enkele echte aan te pas is gekomen.

Maar deze nieuwe film bezit niet de intellectuele verfijning van het allereerste verhaal uit de jaren zestig. Het is eerder een actiefilm. De aap-personages zijn een mengeling van mensen en apen; vooral natuurlijk Caesar, de held van het verhaal, maar ook de meeste anderen. Ze lopen op twee benen en spreken! Eenvoudige taal – maar toch.

Wat is er nog over van de rolwisseling die zo aantrekkelijk was in het origineel? Of gaat het, zoals bij elke actiefilm, vooral om mannen die proberen elkaar op een gewelddadige manier het leven zuur te maken?

Niet helemaal, want ook de nieuwe film blijft een element bevatten van apen die superieur zijn. Ze zijn vreedzamer, eerlijker en minder bereid tot oorlogvoering dan de mensen, die hen daar uiteindelijk toe dwingen. En de apen winnen! De film nodigt ons uit te kiezen voor de apen, en vooral voor Caesar, zodat het toch weer een bespiegeling is op de menselijke natuur.

Dat is natuurlijk waarom we blijven terugkeren naar dit genre. Het gaat er niet zozeer om apen te leren kennen, maar om onszelf te zien door de ogen van anderen. En ook dit keer is wat we zien niet zo fraai.

Klopt het apengedrag in Dawn of the planet of the apes met de werkelijkheid?
Lees hier een interview met Frans de Waal én een van de hoofdrolspelers

Frans de Waal, hoogleraar psychologie en columnist Psychologie Magazine, emory.edu

© oktober 2014 Psychologie Magazine

auteur

Frans de Waal

Frans de Waal is bioloog en een van 's werelds bekendste deskundigen op het gebied van apengedrag.

» profiel van Frans de Waal

Dit vind je misschien ook interessant

Test

Krijgt je kind te veel schermtijd?

Lees verder
Video

Wat als je op slag bekend wordt?

Na een paar weken in een reality-show wilde iedereen iets van ze en stonden ze handtekeningen uit te...

Bekijk video
Advies

‘Hoe voorkom ik die drama’s rondom huiswerk?’

Lees verder
Kort

Muziek tijdens het werk: ja of nee?

Lees verder
Kort

Singles zijn steeds gelukkiger

Lees verder
Video

Leren leven met een AMPUTATIE

Bekijk video
Column

Verwondering

Lees verder
Training

Ontspannen opvoeden

Lees verder