Marion (49) heeft dis: ‘Ik heb verschillende persoonlijkheden in me’

Marion (49) heeft dis: meervoudige persoonlijkheidsstoornis, overgehouden aan een leven vol misbruik en chaos. Nu bouwt ze voorzichtig aan een steviger ik.

In de deuropening staat een kwetsbare vrouw. Haar lichte appartement straalt vrolijkheid en rust uit. Geurkaarsen, boeddhabeeldjes, kussentjes in frisse kleuren: niets in dit huis doet denken aan het zware leven dat de bewoonster heeft gehad. Na een leven vol misbruik, foute mannen, verslaving en chaos, ontdekte Marion zes jaar geleden dat ze meerdere identiteiten heeft. Vroeger werd dit meervoudige persoonlijkheidsstoornis genoemd, tegenwoordig dissociatieve identiteitsstoornis (dis). De dis-patiënt heeft meerdere persoonlijkheidstoestanden, ook wel identiteiten of alters genoemd, die zijn gedrag bepalen en soms geen weet hebben van elkaars bezig­heden.

‘Ik hoop dat ik in staat ben om dingen te vertellen,’ zegt Marion. ‘Het gebeurt me heel vaak dat ik van de ene persoonlijkheid in de andere switch en dan weet ik niet meer wat ik wil zeggen. Degene die dit vertelt, is een persoonlijkheid die zonder paniek en zonder angsten gewoon over mij kan praten. Die veel weet. Ik ga niet te diep in op details van dingen die gebeurd zijn in mijn leven; dat roept te veel bij me op. Er zijn delen van me die er nog niet aan toe zijn om alles te vertellen.’

‘Ik heb delen van alle leeftijden. Als er zo’n deel

naar boven komt, dan word ik ook echt die Marion van twintig of dertig, vijf of veertig. Ieder deel heeft zijn eigen herinneringen, belevenissen, zijn eigen gedragingen. Soms zie ik mezelf als een jong meisje, soms als een vrouw van 65. Ik kan er per dag tien jaar ouder of jonger uitzien. Ik kan heel hoge, zachte stemmetjes krijgen, maar ook hele zware.

Soms voel ik me heel klein en bang. En dan loop ik thuis met een beer rond als een klein meisje. Die jongere delen maken ook grammaticaal veel fouten. Sommige delen kunnen niet lezen. Soms wil ik iets opschrijven, maar als ik switch, dan weet ik niet meer wat die andere Marion wilde. Dan schrijf ik iets op, maar ik weet eigenlijk niet wat ik opschrijf, en dan kan ik ook helemaal niet lezen wat ik opschrijf. En… Zie je, nu kom ik ook weer in een ander deel, hè? Hoor je mijn stem? Een andere intonatie…’

dis-patiënten zijn vaak hele tijdsblokken in het recente verleden kwijt: geheugenverlies is een van de belangrijkste symptomen van de stoornis. Dit was Marion al opgevallen voordat ze wist dat ze, zoals ze zelf zegt, ‘meervoudig’ was. ‘Ik werd vaak ’s ochtends wakker en dan vroeg ik me af waar ik eigenlijk geweest was, wat ik gedaan had. Maar daar dacht ik verder niet over na. Pas toen ik voor mijn opleiding sociaal-pedagogisch werk een scriptie schreef over een meisje met meerdere identiteiten, zag ik opeens de overeenkomsten met mezelf. Vanaf dat moment is het heel snel gegaan. Ik raakte steeds meer de controle kwijt. Ik vond mezelf op de gekste plekken, altijd met mannen. Mannen die naast mij in bed lagen, die ik niet kende. Of ik zat in kroegen of nachtclubs en dan vroeg ik me af: hoe ben ik hier gekomen, met wie ben ik? Wat doe ik hier?’

Uiteindelijk zoekt ze hulp bij het Dercksencentrum, een centrum voor dagbehandeling in Amsterdam. ‘Ik was geen mens meer,’ vertelt ze. ‘Ik was een half dier. Thuis kroop ik over de vloer. Ik kon helemaal niets om me heen hebben; alles beangstigde me. Oude meubels bijvoorbeeld waar slechte herinneringen aan verbonden waren. Toen heb ik alles weggedaan, en een jaar in een kaal huis geleefd.’

Geestelijk ontsnappen

Meer dan negentig procent van de mensen met dis heeft zwaar lichamelijk of seksueel misbruik meegemaakt in hun kindertijd. Zo ook Marion. ‘Mijn moeder was niet in staat haar kinderen bescherming en liefde te geven. Ze heeft ook weleens toegegeven dat ik eigenlijk niet geboren had moeten worden. Mijn vader heb ik nooit gekend. Ik groeide als enige van de vier kinderen op bij mijn moeder. Ze was altijd aan het werk. Daarom werd ik heel vaak naar mijn oudere zus gebracht. Haar man heeft me vanaf mijn derde systematisch misbruikt. Ik heb het weleens aan mijn moeder verteld toen ik een jaar of vier was. Ik bloedde, maar toch werd er gezegd: “Dat meisje kan goed fantaseren.” Mijn zus werkte veel, en als ze weg was, dan pakte hij me. Heel vaak kwam hij ’s nachts bij me. Ik lag dan helemaal in elkaar gedoken onder de deken. Helemaal verstopt. En maar opletten of hij niet kwam. Daarom slaap ik nu dus nog niet zonder hulpmiddelen. Ik kan me niet ontspannen.’

Behandelaars nemen aan dat in het verleden ook de oorzaak ligt van de stoornis. Als een kind blootgesteld wordt aan ernstig misbruik, kan het geestelijk ontsnappen door te fantaseren dat het niet hemzelf maar een ander overkomt. Geleidelijk zou de scheiding tussen fantasie en werkelijkheid vervagen en creëert het kind aparte persoonlijkheden die het misbruik ervaren zonder dat de oorspronkelijke persoon er weet van heeft. Dit noemt men ook wel dissociatie.

Kenmerkend voor dis is dat patiënten zich het verleden vaak niet goed kunnen herinneren. Elke persoonlijkheid heeft haar eigen herinnering. Daags na dit interview verschijnt er dan ook een briefje op de redactie waarin Marion zich verontschuldigt. Tijdens ons gesprek was ze een hele periode kwijt geweest, waardoor ze haar levensverhaal niet helemaal goed heeft verteld. Veel doorvragen en reconstrueren levert uiteindelijk een tijdslijn van het leven van Marion op die redelijk goed lijkt te kloppen.

‘Sodemieter op!’

Vanaf haar veertiende verandert Marion van een stil en verlegen meisje in een meid die zich overal tegen afzet. Ze begint te drinken en te blowen en gaat veel uit. Marion: ‘Iedere man die me wilde, kreeg me. Ook wel goeie jongens hoor, die alleen maar seks met me wilden en me niet mishandelden of verkrachtten. Ik was trouwens niet eens in staat om goedheid te ontvangen. Als er iemand echt lief voor me was, zei ik: sodemieter op. En dan zocht ik weer een hele beroerde, gestoorde man op die me in elkaar ramde, me verkrachtte.’

Op haar zeventiende zou Marion in dagbehandeling gaan. Maar in plaats daarvan gaat ze reizen. ‘Ik rende weg, was altijd op de vlucht voor mezelf. Toen ik negentien was, kwam ik in het nachtleven een Griek tegen. We spraken af, zouden naar de film gaan, maar hij zei dat hij geen geld had. Dat moest ik maar even gaan verdienen. Ik kende hem pas drie dagen en toen speelde ik al de hoer voor hem.’ Met deze man trouwt ze. Op haar eigen huwelijk gaat ze al voor het diner knock-out door de drank. In Athene werkt ze in bordelen en als animeermeisje. Op haar achtentwintigste keert ze terug naar Nederland na een abortus, een zelfmoordpoging en een naderende gevangenisstraf. Niet lang daarna krijgt ze een relatie met ‘een echt gestoorde psychopaat’, die heroïne gebruikt en gokt. Ook hij mishandelt haar, vertelt Marion. In die tijd raakt ze zelf ook verslaafd. ‘Toch kwam er na jaren dagelijkse mishandeling een Marion naar boven die me beschermde en zei: “Nu moet het afgelopen zijn, want het wordt je dood.” Ik heb de relatie verbroken. Na tien jaar verslaving ben ik helemaal zelf afgekickt. Daar ben ik best trots op.’

Tot haar 44ste gaat Marion door met haar destructieve gedrag. Daardoor komt het, denkt ze, dat zich steeds weer nieuwe identiteiten hebben ontwikkeld. Maar hoe zwaar het jaar van haar uiteindelijke instorting ook was, ze is blij dat het zover is gekomen. ‘Want anders… Ik kwam op zulke gevaarlijke plekken en ontmoette mensen zonder geweten. Dat soort mensen zág gewoon dat ik een slachtoffer was.’

Tandartsboor

Veel van wat haar is overkomen, kan Marion zich nog steeds niet goed herinneren. ‘Andere delen namen het vroeger altijd van me over als het te erg werd. Allemaal Marionnetjes, die me hebben beschermd en geholpen onder de meest gruwelijke omstandigheden. Ze hebben meegemaakt wat ik zelf niet kon meemaken. Zij dragen al die ellende met zich mee en komen nu af en toe naar boven.’

Vooral ’s nachts hoort Marion geluiden in haar hoofd. ‘Heel veel delen van mij zijn nog steeds vreselijk bang voor de nacht, want dan gebeurde er altijd heel veel. Dan kan ik vreselijk dreigende geluiden horen: tandartsboren, orkanen. Het is niet te beschrijven. Als delen van mij een dreiging zien waar ik me niet van bewust ben of als ze het niet eens zijn met iets dat ik doe, dan laten ze zich horen. Maar als ik in balans ben, als er samenwerking tussen de delen is, als iedereen zich veilig voelt, dan heb ik rust in mijn hoofd. Als ik blij ben, kan ik opeens een soort triangel horen, of hele zachte, hoge, lieflijke geluidjes in mijn hoofd. Dan weet ik dat het goed is.’?

Net als bij veel mensen die een schokkende gebeurtenis hebben meegemaakt, hebben veel dis-patiënten last van symptomen van posttraumatische stress – herbelevingen van het trauma, bijvoorbeeld. Marion: ‘Ik zit dagelijks uren in het verleden. Dan zie ik iets op televisie of ik kom in een café waar ik ooit ben geweest, en dan kom ik opeens in een andere dimensie terecht. Ik krijg herbelevingen van dingen die ik heb meegemaakt. Het zijn meestal fragmenten die ik zie. Ik heb er totaal geen controle over. Als ik ’s avonds alleen thuis zit, heb ik weleens dat ik voetstappen van een voorbijganger hoor en dan sta ik met een mes bij de deur. Dan denk ik dat er een ex aankomt om me in elkaar te rammen. En dan word ik me opeens bewust dat ik daar sta. Om weer in het hier en nu te komen, ga ik met mezelf praten. En dan zeg ik: “Jongens, alles is goed. Jullie zijn veilig. We worden niet meer mishandeld, we worden niet meer verkracht, we worden niet meer misbruikt. Ik zal voor jullie zorgen. Ik zal jullie beschermen.” Zo praat ik dagelijks met mezelf. Om ze zich maar veilig te laten voelen.’

Niet meer wegrennen

Marion vecht niet tegen haar stoornis. ‘Als ik tegen een deel van mij zou zeggen: ik wil niet meer dat jij naar boven komt, dan wordt het alleen maar erger. Ik probeer die verschillende delen in mij nu juist bij elkaar te brengen; te integreren in het hier en nu. Twee jaar geleden dook ik nog af en toe uit een soort wanhoop de kroeg in. Dan werd ik weer wakker naast iemand en wist ik niet meer wie het was. Daarvoor hoed ik me nu. Ik wil niet meer wegrennen als ik boos of verdrietig ben. Ik ben mijn hele leven weggerend voor mezelf. Als ik het nu heel moeilijk heb, dan accepteer ik het. Ik weet dat zo’n herbeleving ook wel weer voorbijgaat. Wat ik zie, is allemaal al gebeurd, al beleef ik het alsof ik het voor het eerst meemaak. Ik word steeds beter in het hanteren van die herbelevingen.

Af en toe heb ik delen die mijn leven zo verschrikke­lijk saai vinden! Die delen zijn er nog zo aan gewend dat er actie is in mijn leven. Die vinden dat er wat moet gebeuren. Avontuur! Tegen die Marion, die heel ontevreden is, die naar de kroeg wil, die weer een of andere kerel wil oppakken, die opeens verliefd wordt op een voorbijganger, zeg ik wel: “Hee, hoor es: dit hebben we afgesloten, dat doen we niet meer.” Mijn oude avonturen eindigden meestal in drama en trage­dies. Ik zal nog genoeg beleven. Er komen nog genoeg avonturen, maar dan positieve avonturen.’n

Marion heet in werkelijkheid anders.

DIS, PTSS of borderline?

Al jaren is er discussie over de vraag of de diagnose DIS überhaupt wel gesteld zou moeten worden. Een handjevol gespecialiseerde behandelaars is overtuigd van wél, maar vanuit de wetenschap komen tegenstrijdige berichten.Zo bleek bijvoorbeeld uit hersenscans dat het brein van DIS-patiënten in de ene ‘persoonlijkheid’ anders reageert op het horen van verhalen uit hun traumatische verleden dan in een ­andere persoonlijkheid, die zich deze verhalen niet zou kunnen herinneren. Dit soort ­geheu­genverlies is een van de belangrijkste kenmerken van de stoornis. Maar uit andere onderzoeken blijkt dat de ene identiteit zich wel degelijk probleemloos dingen kan herinneren die de andere identiteit heeft geleerd.

Onderzoeker Rafaële Huntjens van de Rijksuniversiteit Groningen: ‘DIS-patiënten zijn ervan overtuigd dat sommige gebeurtenissen zich afgesplitst hebben in hun geheugen en dat ze bepaalde dingen niet kunnen weten. Maar daar is geen enkel objectief bewijs voor. De mensen die de symptomen van DIS rapporteren, zijn absoluut geen aanstellers of mensen die bewust de boel bij elkaar verzinnen. Ze zijn ernstig ziek, dat staat vast. Je kunt het vergelijken met een graatmagere anorexiapatiënte die ervan overtuigd is dat ze moddervet is. Haar beleving is echt, maar klopt niet met de werkelijkheid.’

‘Therapie voor DIS-patiënten zou de ervaring van gespletenheid niet te veel moeten bevestigen, en meer moeten uitgaan van de eenheid van de persoon. De therapeut moet geen tijd besteden aan het in kaart brengen van alle identiteiten en hun ontstaansgeschiedenis, maar werken aan de stabiliteit van de persoon die hij voor zich heeft.’

De beleving van totale gespletenheid klopt dus niet helemaal met de werkelijkheid. Maar dat zegt niets over het waarheidsgehalte van de herinneringen die patiënten hebben aan bijvoorbeeld misbruik en mishandeling. Alleen is de vraag welke stoornis ten grondslag ligt aan de symptomen. Herbelevingen van traumatische gebeurtenissen, impulsiviteit, twijfel aan de eigen identiteit, stemmingswisselingen, instabiele relaties en het gevoel buiten jezelf te staan, kunnen gevolg zijn van die traumatische gebeurtenissen. Maar deze symptomen zijn ook heel goed te duiden als posttraumatische stress-stoornis (PTSS) of borderline persoonlijkheidsstoornis.

psychologiemagazine.nl

Meer informatie over de symptomen en de diagnose DIS vindt u op de site in het dossier meervoudige persoonlijkheid.

auteur

Dagmar van der Neut

Nieuwsgierigheid is een van mijn belangrijkste drijfveren. Ik wil snappen hoe dingen werken. Hoe kan het dat…? Hoe zit het in elkaar? Waarom?

» profiel van Dagmar van der Neut

Dit vind je misschien ook interessant

Advies

Waarom zijn mensen bang voor mij?

Marion (49) heeft dis: meervoudige persoonlijkheidsstoornis, overgehouden aan een leven vol misbruik...
Lees verder
Artikel

Marion (49) heeft dis: ‘Ik heb verschillende persoonli...

Marion (49) heeft dis: meervoudige persoonlijkheidsstoornis, overgehouden aan een leven vol misbruik...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Advies

Stress door klagende collega

Op kantoor zit ik naast een collega die vaak humeurig is. Hij klaagt dan over het werk, over de baas...
Lees verder
Advies

Stress door klagende collega

Op kantoor zit ik naast een collega die vaak humeurig is. Hij klaagt dan over het werk, over de baas...
Lees verder
Interview

Thekla Reuten: ‘Waar ik ook ben, ik red me wel’

Thekla Reuten (28) kreeg een Oscarnominatie voor haar rollen in De Tweeling en Iedereen beroemd. Het...
Lees verder
Advies

Ik raak gespannen bij zijn kinderen

Marion (49) heeft dis: meervoudige persoonlijkheidsstoornis, overgehouden aan een leven vol misbruik...
Lees verder
Artikel

Zo komt je kind tot bloei

Dat een kind geweldig kan tekenen of pianospelen valt meteen op. Maar er zijn ook kwaliteiten die je...
Lees verder
Advies

Mijn man is veel te streng voor de kinderen

Marion (49) heeft dis: meervoudige persoonlijkheidsstoornis, overgehouden aan een leven vol misbruik...
Lees verder
Advies

Mijn zwager vindt dat we ons niet met zijn zoon mogen bemoei...

Marion (49) heeft dis: meervoudige persoonlijkheidsstoornis, overgehouden aan een leven vol misbruik...
Lees verder
Recensie

Een hechte band met je kind

Marion (49) heeft dis: meervoudige persoonlijkheidsstoornis, overgehouden aan een leven vol misbruik...
Lees verder