Hoe komt u over op anderen? Vinden mensen u mooi, aardig, zelfverzekerd? Kortom, bent u hot… or not?

Deze vraag stelden we aan lezers van ons blad. Via onze website konden ze een foto van zichzelf insturen. Daarbij moesten ze aangeven welke rapportcijfers ze van anderen dachten te krijgen op aantrekkelijkheid, intelligentie, vriendelijkheid, extraversie, zelfverzekerdheid en betrouwbaarheid.

Andere lezers konden de foto’s vervolgens beoordelen. Dat meisje met die leuke lach en stralende ogen… die krijgt een 8 voor vriendelijkheid. En die man die zo arrogant uit zijn ogen kijkt? Sorry, maar op aantrekkelijkheid scoort die niet hoger dan een 4.

Toen alle foto’s door zo’n honderd tot tweehonderd lezers waren beoordeeld, hebben we de resultaten bekeken. We vergeleken de scores die inzenders zichzelf gaven met de cijfers die ze kregen van anderen. Daarbij zijn we uitgegaan van het rapportcijfer dat het meest gegeven werd. Niet van het gemiddelde, omdat sommige mensen heel extreme scores kregen. Van een paar lezers ontvingen ze een dikke tien – misschien deden ze dat stiekem zelf – en van anderen een nul. Iets in hun gezicht beviel de beoordelaar blijkbaar niet, terwijl degene op de foto echt geen Quasimodo was. Een gemiddelde zou in zo’n

geval geen eerlijk beeld geven.

Gevoel voor humor

Wat allereerst opvalt, is dat niemand helemaal goed heeft ingeschat hoe hij overkomt op anderen. Nooit komen de eigen rapportcijfers helemaal overeen met die van lezers. Ad Huskens (zie pag. 65) zat er het dichtst bij, met één punt verschil. Blijkbaar weten de meeste mensen niet zo goed hoe ze overkomen. Verbazingwekkend, aangezien we allemaal de hele dag registreren hoe anderen op ons reageren, en ons de hele tijd – bewust of onbewust – aanpassen. We zouden dus inmiddels aardig moeten weten hoe anderen ons beoordelen.

Deels ontstaat de discrepantie waarschijnlijk doordat onze scoorders niet altijd helemaal rationeel cijfers hebben uitgedeeld. Een rondje op de redactie – wij zijn ook maar mensen – laat zien dat we sommige mensen hogere cijfers geven dan ze verdienen, alleen omdat ze anders ‘zielig’ zijn. Vooral oudere mannen krijgen voor aantrekkelijkheid soms een ­bonuspuntje toegestopt. En jonge, verwaand overkomende vrouwen worden genadeloos afgestraft. Dit is waarschijnlijk het lot geweest van Barbara Slicher (zie hiernaast), die het op de ingezonden foto een beetje te goed met zichzelf lijkt te hebben getroffen – heel anders dan later aan de telefoon, trouwens.

Maar dat mensen slecht kunnen inschatten hoe ze overkomen op anderen, verbaast Roos Vonk, hoogleraar sociale psychologie en auteur van het boek De eerste indruk, helemaal niets. ‘Uit onderzoek weten we dat er geen verband is tussen hoe mensen zichzelf vinden en hoe anderen hen beoordelen. Die correlaties zitten dicht bij nul.’ Oordelen van anderen op basis van non-verbaal gedrag, kloppen soms beter met de werkelijkheid dan iemands eigen oordeel over zichzelf. Dit geldt met name voor kenmerken als vriendelijkheid en extraversie.

Het is niet per se zo dat mensen geen idee hebben hoe ze overkomen, vertelt Vonk, maar ze redeneren de vraag naar zich toe. ‘Ze kiezen bij een woord bepaalde interpretaties die hen goed uitkomen. De een denkt bij intelligentie: ja, ik ben intelligent, want ik kan goed schaken. De ander is meer street smart en denkt: ja, ik heb altijd meteen in de gaten dat er iets aan de hand is. Hetzelfde gaat op voor aantrekkelijkheid. Als je niet zo’n mooi gezicht hebt maar wel een mooi lichaam, dan neem je dat mee in je overwegingen.’

Houd dit dus in je achterhoofd als je zelfbeschrijvingen leest in contactadvertenties of op datingsites, waarschuwt Vonk. ‘Het grappige is dat die dus niets zeggen. Mannen schrijven bijvoorbeeld bijna allemaal dat ze gevoel voor humor hebben. Maar je moet helemaal niet kijken naar de eigenschappen die ze zichzelf toeschrijven; kijk liever naar de manier waarop de tekst is opgesteld. Zit daar humor in?’

Schoonheid is objectief

En dan de omgekeerde vraag: hoe goed kunnen beoordelaars allerlei eigenschappen aflezen van één foto? Of, met andere woorden, klopt onze eerste indruk?

Aantrekkelijkheid is het best te beoordelen. Binnen één oogopslag kunnen we zeggen hoe mooi we iemand vinden. Roos Vonk: ‘Er zijn altijd zeurpieten die het een kwestie van smaak vinden. Dat blijkt over het algemeen niet waar. Binnen een cultuur is duidelijke overeenstemming over wat aantrekkelijk is en wat niet.’

Ook de meer mentale eigenschappen waar we naar vroegen – intelligentie, extraversie, vriendelijkheid, zelfverzekerdheid en betrouwbaarheid – vallen van iemands gezicht af te lezen. Vonk: ‘Toen ik studeerde, in de jaren tachtig, was het not done om te zeggen dat je iets kon zien aan het uiterlijk. Maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat er redelijk veel informatie uit een gezicht te halen is. Van de eigenschappen die op de site zijn getest, is betrouwbaarheid waarschijnlijk het moeilijkst te schatten.’

Het lijkt erop dat we intelligentie en extraversie het best en het snelst kunnen aflezen. Om dit te meten, gebruiken onderzoekers de thin slices of behaviour- (‘dunne schijfjes van gedrag’-)methode. Mensen krijgen dan heel korte videofilmpjes van iemand te zien, meestal zonder geluid. Op basis daarvan moeten ze die persoon inschatten. Uit onderzoek in het Journal of Research in Personality bleek dat voor het aflezen van intelligentie, openheid en emotionele stabiliteit slechts een zeer korte indruk voldoende is. Of iemand het filmpje nu vijf of driehonderd seconden had gezien, maakte geen verschil voor de accuratesse. Extraversie en intelligentie werden het beste ingeschat, vriendelijkheid het slechtst. Vrouwen blijken betere beoordelaars dan mannen.

Strakke mond

Waar we al deze eigenschappen precies aan aflezen, is nog niet helemaal duidelijk. ‘Een paar maanden geleden had het tijdschrift Social Cognition computergestuurde gezichten gemaakt. Bijvoorbeeld een gemiddeld hoofd van allerlei gezichten die beoordeeld waren als extravert. Het was moeilijk te zeggen hoe het precies zat, maar je zag het wel. De consciëntieuze had bijvoorbeeld een iets strakkere mond. De onderzoekers wisten zelf ook niet precies waar het aan lag.’

Wel is duidelijk dat stereotypen deels kloppen. Vonk: ‘Mensen met een bril zijn ook echt iets intelligenter, las ik laatst.’ En het stereotype ‘mooi is goed’ blijkt ook vaak waar. ‘Mooie mensen zíjn ook slimmer, bijdehanter, gezonder. Vroeger dacht men dat dit een selffulfilling prophecy was. Omdat mooie mensen beter behandeld worden, zouden ze zich ook prettiger gedragen. Maar het cliché blijkt ook op te gaan bij vissen. Mooie exemplaren zijn gezonder en sterker. Een van de dingen die zowel mensen als vissen mooi maakt, is symmetrie, wat weer een teken is van gezondheid.’

Concludeer nu niet meteen mismoedig dat het hele oordeel al vastligt bij één enkele oogopslag. Er blijft toch nog een hoop te ontdekken. Dit bleek uit de telefoontjes die we voerden naar aanleiding van foto’s uit onze test. Stuk voor stuk waren de personen anders dan gedacht: de knappe jongen bleek heel onzeker, de norse man was een echte levensgenieter, en de arrogante bitch zat lekker met baby en poes op schoot. Oordeel zelf.

Barbara Slicher (26) Eigen score Score van anderen

Hoe aantrekkelijk vinden anderen mij? 8 2

Hoe intelligent kom ik over? 8 2

Hoe vriendelijk kom ik over? 8 3

Hoe extravert kom ik over? 8 7

Hoe zelfverzekerd kom ik over? 7 7

Hoe betrouwbaar kom ik over? 8 3

Extreem anders

U roept heftige reacties op.

‘Echt waar? Ik dacht gewoon: ik stuur een mooie foto van mezelf op. Wacht even hoor, ik heb net de baby aan de borst en de poes op schoot.’

Misschien komt u te uitdagend over?

‘Denken mensen misschien dat ik een of andere soapbitch ben? Dat moet ik dan rechtzetten, in het echte ­leven ben ik hartstikke leuk.’

U geeft uzelf een 8 voor uiterlijk, en krijgt een 2.

‘Ik vond de foto wel goed gelukt, het toont een betere kant van mezelf. Verder ben ik niet zo met mijn uiterlijk bezig, meer met mijn kinderen.’

U krijgt ook een 3 voor betrouwbaarheid.

‘O! Ik ben zo monogaam als maar kan. En ik houd me aan mijn afspraken.’

Misschien vinden mensen het irritant dat u zo zeker overkomt?

‘Ik begrijp het, maar ik ben juist helemaal niet verwaand. Het blijkt maar weer dat mensen niet zo snel moeten oordelen.’

Jolijn van de Hoef (25) Eigen score Score van anderen

Hoe aantrekkelijk vinden anderen mij? 8 6

Hoe intelligent kom ik over? 9 7

Hoe vriendelijk kom ik over? 9 8

Hoe extravert kom ik over? 9 7

Hoe zelfverzekerd kom ik over? 8 7

Hoe betrouwbaar kom ik over? 10 8

Dik tevreden

Gefeliciteerd! Van alle respondenten bent u het gelukkigst met uzelf.

‘Ja, ik ben best blij met mezelf.’

U geeft een 9 voor intelligentie?

‘Ik denk dat ik wel slim overkom. Ik hoor tenminste vaak dat mensen mij slim vinden.’

En een 9 voor vriendelijkheid?

‘Dat is wel heel hoog, hè? Niet iedereen zal mij aardig vinden, ik ben heel open en direct. Waarschijnlijk heb ik vooral ingevuld hoe ik mezelf zie.’

En een 10 voor betrouwbaarheid?

‘Ja, ik hoor weleens dat de eerlijkheid van me af straalt. Omdat ik zo direct ben, weten mensen wat ze aan me hebben.’

Vallen de scores van anderen u tegen?

‘Nee hoor, je moet er natuurlijk net van houden. Ik let wel op wat anderen van me vinden, maar als ik het er niet mee eens ben: so be it.’

Jerry van ’t Hul (61) Eigen score Score van anderen

Hoe aantrekkelijk vinden anderen mij? 6 0

Hoe intelligent kom ik over? 7 7

Hoe vriendelijk kom ik over? 6 5

Hoe extravert kom ik over? 6 8

Hoe zelfverzekerd kom ik over? 8 7

Hoe betrouwbaar kom ik over? 6 7

Stressfoto

U heeft niet zo’n goede foto opgestuurd.

‘Hoezo?’

U krijgt een 0 voor aantrekkelijkheid…

‘Ach, dat maakt me niet zoveel uit. Op zo’n mooie dag als vandaag? Daar moet je boven staan.’

U krijgt wel een 8 voor extraversie en een 7 voor betrouwbaarheid.

‘Aha, zijn dat de grote pluspunten? Ik ben zoals ik ben, ik vind het allemaal goed.’

U geeft uzelf slechts een 6 voor vriendelijkheid?

‘Omdat ik op de foto een beetje nors kijk. Maar het had eigenlijk een 7 moeten zijn.’

Dus toch niet uw beste foto?

‘Die foto is nog uit mijn werktijd, toen ik nog stress had en andere toestanden. Sinds een jaar ben ik met de vut, en begin ik steeds meer te lachen. Ik doe allerlei leuke dingetjes: wandelen, nordic walking, lezingen. Gisteravond was ik nog naar een mooie lezing over vlinders. Ik ga steeds meer van het leven houden, en misschien is dat aan me te zien.’

Jim van der Hoeven (20) Eigen score Score van anderen

Hoe aantrekkelijk vinden anderen mij? 7 8

Hoe intelligent kom ik over? 6 7

Hoe vriendelijk kom ik over? 7 7

Hoe extravert kom ik over? 8 7

Hoe zelfverzekerd kom ik over? 6 8

Hoe betrouwbaar kom ik over? 6 6

Mooie jongen

Mensen vinden u heel aantrekkelijk.

‘O ja? Dat is natuurlijk leuk.’

Maar niet zo betrouwbaar. Bent u een foute man?

‘Ha ha, nee hoor. Ik ga niet van de een naar de ander, als je dat bedoelt. Ik heb al tweeëneenhalf jaar een relatie. Verder zal ik nooit iemand bedonderen, ik probeer naar eer en geweten te handelen. Voor school bijvoorbeeld werk ik veel in projecten, en dan doe ik netjes wat er van mij wordt verlangd.’

U komt veel zelfverzekerder over dan u denkt.

‘Ja. Maar vanbinnen is het wel anders. Ik ben erg rustig en wat terughoudend. Als iemand vertrouwen in mij uitspreekt, dan groei ik van binnen en stijgt mijn zelfvertrouwen heel erg. Maar van mezelf ben ik dus niet zo zelfverzekerd.’

Fethiye Kayan (27) Eigen score Score van anderen

Hoe aantrekkelijk vinden anderen mij? 9 8

Hoe intelligent kom ik over? 8 7

Hoe vriendelijk kom ik over? 9 6

Hoe extravert kom ik over? 7 8

Hoe zelfverzekerd kom ik over? 7 8

Hoe betrouwbaar kom ik over? 8 8

Prachtig persoon

U bent wel tevreden met uzelf?

‘Jazeker, met mijn uiterlijk wel. Omdat ik opvallend ben, door mijn haren en mijn ogen. Mensen vinden mijn lach ook heel mooi.’

Men vindt alleen dat u niet zo vriendelijk overkomt.

‘Als je me niet hoort praten, misschien. Mensen denken vaak dat ik boos kijk, vanwege mijn gezichtsuitdrukking en donkere ogen. Maar ik ben heel vriendelijk, tegen degenen die het verdienen dan.’

U komt heel zelfverzekerd over.

‘Ja, over mijn uiterlijk zeker. Verder niet altijd.’

Joost de Boer (41) Eigen score Score van anderen

Hoe aantrekkelijk vinden anderen mij? 6 7

Hoe intelligent kom ik over? 7 7

Hoe vriendelijk kom ik over? 8 9

Hoe extravert kom ik over? 7 7

Hoe zelfverzekerd kom ik over? 5 6

Hoe betrouwbaar kom ik over? 7 8

Lieve jongen

Iedereen vindt u een heel aardige jongen.

‘Dat hoor ik nou al mijn hele leven!’

U zegt het een beetje mismoedig?

‘Nou ja, als je altijd maar lief en aardig wordt gevonden… Ik heb meer in mijn mars.’

Bent u echt zo aardig?

‘Ik heb ook een hele felle kant. Als ik sport, zeggen mensen vaak dat ik onherkenbaar word. Dan kan ik echt ontploffen.’

Kunt u niet tegen uw verlies?

‘Ik denk het niet. En ik ben heel kritisch tegenover mezelf en anderen. Ook in mijn werk trouwens. Een vriend heeft ooit gezegd dat ik een wolf in schaaps­kleren ben, maar dat is ook weer kort door de bocht.’

Nikki Vogel (20) Eigen score Score van anderen

Hoe aantrekkelijk vinden anderen mij? 5 6

Hoe intelligent kom ik over? 5 7

Hoe vriendelijk kom ik over? 6 8

Hoe extravert kom ik over? 4 7

Hoe zelfverzekerd kom ik over? 4 7

Hoe betrouwbaar kom ik over? 6 8

Negatief zelfbeeld

U bent veel te negatief over uzelf!

‘Ja, dat hoor ik wel vaker.’

Of is het valse bescheidenheid?

‘Nee, ik ben heel onzeker. Dat komt doordat ik vroeger veel werd gepest, dat werkt nog door. Maar ik ben al veel minder onzeker dan vroeger.’

Waarom geeft u een 5 voor uiterlijk?

‘Als iemand naar me kijkt, vraag ik me meteen af wat die ander van me vindt. Misschien denken ze wel: wat loopt daar voor mafkees. Langzaam leer ik dat mensen het niet per se slecht bedoelen als ze naar me kijken.’

U verwacht ook een 5 voor intelligentie. Denkt u dat u er dom uitziet?

‘Ik zie er niet dom uit, maar ook niet heel slim. En ik denk vaak dat ik verkeerde opmerkingen maak, waardoor ik dom overkom.’

Mensen geven een 7 voor extraversie.

‘Dat is frappant, het zal de foto wel zijn. In het echt ben ik introvert.’

De winnaar

Ad Huskens (48) Eigen score Score van anderen

Hoe aantrekkelijk vinden anderen mij? 7 6

Hoe intelligent kom ik over? 7 7

Hoe vriendelijk kom ik over? 8 8

Hoe extravert kom ik over? 8 8

Hoe zelfverzekerd kom ik over? 8 8

Hoe betrouwbaar kom ik over? 7 7

Gefeliciteerd! U bent de winnaar van Hot or Not.

‘Ha, ha, ha. Ik word vast in de zeik genomen. Jullie zeggen zeker tegen iedereen dat ze gewonnen hebben.’

Nee hoor, u hebt het beste ingeschat hoe u overkomt op anderen.

‘Nou, geweldig!’

Hoe weet u zo goed hoe u overkomt?

‘Tja, dat gaat vanzelf. Ik zie veel aan non-verbale ­reacties. Om een voorbeeld te geven, ik kom net terug van een vakantie op de Canarische Eilanden. Ik spreek geen Spaans, die mensen daar nauwelijks Engels. Toch heb ik hele gesprekken. Je hebt het gevoel dat je elkaar begrijpt. Misschien een soort zesde zintuig.’

Eén ding heeft u niet goed ingeschat: op aantrekkelijkheid krijgt u een 6 in plaats van een 7.

‘Da’s nou jammer. Maar ik sta positief in het leven, dus ik ben ook positief over mezelf.’

Vandaar dat biertje op de foto?

‘Nee, die foto heb ik impulsief opgestuurd, het was de enige die op mijn laptop stond. Maar ik ben wel een genieter, en ik word over het algemeen vrolijk en vriendelijk gevonden. Ik merk het ook aan jouw reactie: in het begin sprak je me aan met “u”, en nu al met “jij”. Dat vind ik leuk.’

Meer lezen

– De eerste indruk, Roos Vonk, Scriptum Psychologie, € 18,95 (2006)

– ‘A thin slice perspective on the accuracy of first impressions’, D.R. Carney, C.R. Colvin, J.A. Hall, in: Journal of Research in Personality (in press)