Hoe gevoelig ben je?

De een geeft geen krimp bij een gruwelijke filmscène, de ander krijgt al buikpijn van andermans huwelijksproblemen. Waarom zijn sommige mensen gevoeliger dan anderen? En kun je daar iets aan doen?

Als de bel gaat, schrikt ze. Na een half uur winkelen in een overvolle Bijenkorf is ze doodop. Ze voelt andere mensen heel precies aan, wat haar in haar werk als journalist van pas komt. ‘Ik kan snel op iemand anders intunen.’ Samenwonen vindt ze moeilijk, omdat ze vaak de behoefte heeft alleen te zijn. ‘Ik voel me soms net een mobiele telefoon met een lege batterij. Als ik alleen thuis ben, sta ik in de oplaadstand.’

Rachel Peirera (36) is gevoelig. Voor harde geluiden, voor grote groepen, en voor stress. Ook heeft ze af en toe last van allergische reacties.

Begin jaren negentig concludeerde de Amerikaanse psychologe Elaine Aron op basis van interviews en uitgebreide vragenlijsten dat vijftien tot twintig procent van de bevolking, zowel mannen als vrouwen, is geboren met een gevoeliger zenuwstelsel. Daardoor zijn deze mensen ontvankelijker voor allerlei soorten van stimulatie, van het drinken van koffie tot het bezoeken van massabijeenkomsten. Ze reageren sterker op zintuiglijke, emotionele en sociale prikkels.

Elaine Aron werd bekend door haar boek Hoog Sensitieve Personen. Hoe blijf je overeind als de wereld je overweldigt, een populair-wetenschappelijke bewerking van haar onderzoek. Afgaand op de verkoopcijfers raakte Aron met haar boek een gevoelige snaar.

Wereldwijd bleken tienduizenden mensen zich te herkennen in de hoogsensitieve persoon (hsp). Ongetwijfeld is dit te danken aan de positieve connotatie die Aron geeft aan het begrip. hsp’ers zijn volgens haar niet timide, in zichzelf gekeerd, zwak, ongezellig of niet stressbestendig, maar juist creatief, consciëntieus, betrokken, zorgzaam, gepassioneerd en spiritueel. Ze zijn beter in het signaleren en vermijden van fouten, hebben veel verbeeldingskracht en omdat ze meer dan gemiddeld alert zijn op de goedkeuring en afkeuring van anderen, zijn ze gevoelig voor sfeer. Bovendien wijt Aron de gevoeligheid van hsp’ers niet aan een moeilijke jeugd of andere trauma’s, maar aan een aangeboren neurologische constitutie. Met andere woorden: mensen worden niet gemaakt tot hsp, ze zijn zo geboren.

Psychofysioloog Ton van Boxtel van de Universiteit van Tilburg begrijpt wel waarom de boeken van Aron zo aanslaan. ‘Als mensen sociale problemen hebben, zoeken ze houvast. Sommige van die problemen zijn niet makkelijk te verklaren, laat staan op te lossen. Een begrip als hooggevoeligheid klinkt dan al snel goed, maar het is niet meer dan een modeverschijnsel.’ Dat zegt ook Mia de Bijl van de Nederlandse Vereniging voor Neuropsychologie. Volgens haar is het helemaal niet toetsbaar of er iets bestaat als een gevoeliger zenuwstelsel. ‘Hooggevoeligheid is de zoveelste hype, het is pseudo-psychologie.’

Emotionele zombies

Toch blijkt na enig speurwerk dat er wel degelijk wetenschappelijk onderzoek is gedaan naar gevoeligheidsverschillen tussen mensen. Bob Bermond, verbonden aan de programmagroep Psychonomie van de Universiteit van Amsterdam, doet onderzoek naar het tegenovergestelde van extreme gevoeligheid: alexithymie. Mensen met alexithymie ervaren niet of nauwelijks emoties. Soms vertonen ze wel emotioneel gedrag, maar voelen ze daar niets bij. Bermond: ‘Zoals een man die heel erg hard moet huilen, maar ontkent verdrietig te zijn en zegt dat zijn ogen wateren. Die mist dus zowel het emotionele gevoel als het begrip dat daarbij hoort.’

‘Emotionele zombies’, noemt Bermond de meest extreme gevallen. ‘Ze ervaren niets, hebben daar zelf helemaal geen last van, maar hun omgeving wel. Ze hebben geen emotionele ervaringen, en dus ook geen inlevingsvermogen en empathie.’

Bermond onderzoekt hoe het brein van dit soort mensen werkt. ‘Het lijkt erop dat deze laaggevoelige mensen emotionele informatie vooral in de linkerhelft van hun hersenen verwerken, of dat de informatie niet goed verstuurd kan worden van de rechterhersenhelft naar de linkerhersenhelft. De emotie wordt op die manier niet juist geduid.’

Er zijn ongeveer net zo veel extreem hoog emotioneerbare mensen als alexithymen, blijkt uit onderzoek van Bermond. ‘Er is naar die eerste groep inderdaad geen direct onderzoek verricht. Maar bij mensen die extreem hoog emotioneerbaar zijn, móéten de hersenstructuren die betrokken zijn bij emoties wel goed met elkaar verbonden zijn.’

Gevoelige baby’s

Veel onderzoeken naar (over)gevoeligheid beperken zich tot elementaire neurobiologische verschijnselen, zoals overgevoeligheid voor bepaalde zintuigprikkels. Meestal wordt daarbij onderzocht waar veranderingen in gevoeligheid vandaan komen. Aangetoond is bijvoorbeeld dat mensen na een ongeluk gevoeliger kunnen worden voor geluid. Noorse onderzoekers ontdekten daarnaast dat mensen met een zware hersenschudding na hun ongeluk ook emotioneel gevoeliger waren geworden. Ze waren angstiger, hadden meer moeite zich te concentreren en reageerden sterker op stress dan voor het ongeluk.

Dat lichamelijke gevoeligheid vaker gepaard gaat met emotionele gevoeligheid, blijkt verder uit onderzoek onder oorlogsveteranen die in de Eerste Golfoorlog actief waren en daarna last hadden van chronische pijn en diarree. Het onderzoek wees uit dat er een verband bestond tussen de psychologische stress waaronder deze veteranen hadden gestaan en hun grotere gevoeligheid voor pijn later.

Vermoedelijk ligt de oorzaak van het verschil in gevoeligheid tussen mensen deels in neurobiologische factoren. De Amerikaanse professor Jerome Kagan, die onderzoek doet naar verschillen in temperament tussen mensen, volgt al jaren kinderen die geremd en verlegen zijn, en vergelijkt ze met kinderen die juist erg ongeremd gedrag vertonen. Uit zijn onderzoek blijkt dat de verlegen kinderen reeds als baby meer last hadden van allergieën, slaapproblemen en darmkrampjes, en een hoger stemgeluid lieten horen onder spanning. Ook vond hij in de lichaamssappen van deze baby’s aanwijzingen van een hoog gehalte noradrenaline en cortisol, twee hormonen die verband houden met stress. Van alle baby’s die hij onderzocht, bleek ongeveer twintig procent sterk te reageren op prikkels. Tweederde van deze baby’s ontwikkelde zich vervolgens tot verlegen kinderen, wat zou bewijzen dat hun gevoeligheid in ieder geval ook een biologische oorsprong heeft.

Ook opvoeding zou een rol kunnen spelen. ‘Ratten die als baby veel door hun moeder zijn gelikt, gedragen zich later dominant, en ratten die juist weinig door hun moeder zijn gelikt, gedragen zich later angstiger,’ vertelt biologisch psycholoog Bob Bermond. ‘De brutalen en de schijtluizen hebben ook een compleet ander fysiologisch systeem ontwikkeld. De ratten die veel gelikt zijn, hebben een stabiel systeem. Ratten die weinig gelikt zijn, blijken emotioneel en fysiologisch labiel: zij vertonen snelle en hevige veranderingen in bloeddruk en zenuwactivering in reactie op prikkels, en ze produceren meer van het stresshormoon cortisol. Vergelijkbare verschijnselen zie je bij resusaapjes met een lage status in de groep.’

Geen ziektebeeld

Hooggevoelige kinderen hebben het vaak extra moeilijk, schrijft Elaine Aron, omdat hun eigenschap niet als zodanig wordt herkend. Dat is ook de ervaring van Renate Korthof van het bureau ConSense. Korthof, naar eigen zeggen een hsp, traint en begeleidt hooggevoelige mensen. Veel van hen kregen in hun jeugd te horen dat ze té gevoelig waren, niet zo snel moesten huilen en zich dingen niet zo moesten aantrekken. ‘Om te overleven, ontwikkelden deze mensen strategieën om maar te voldoen aan de eisen die de buitenwereld stelt, maar die helemaal niet bij hen passen,’ vertelt Korthof. ‘Ze gaan bijvoorbeeld hard werken, gedragen zich zo sociaal mogelijk en blijven hangen op feestjes, terwijl ze eigenlijk veel liever alleen zouden zijn. Vaak houden ze dat gedrag een tijd vol, totdat hun energie opraakt en er moeilijkheden ontstaan, meestal tussen het dertigste en veertigste levensjaar. Ze krijgen problemen op hun werk, kampen met depressieve gevoelens en gaan op zoek naar hulp. Maar die vinden ze vaak niet. Huisartsen en werkgevers die zeggen dat het wel weer overgaat met de juiste behandeling, snappen het verschijnsel gewoon niet. hsp is een manier van zijn. Dat kan niet overgaan.’

Aron verweert zich krachtig tegen het idee dat heel gevoelige mensen lijden aan een psychiatrisch ziektebeeld. Volgens haar krijgen veel (over)gevoelige mensen ten onrechte kalmerende middelen en antidepressiva voorgeschreven om hun prikkelingsniveau naar beneden te brengen. Beter is het volgens haar om te leren chronische overprikkeling te vermijden. Dan kun je leren om van je gevoeligheid je kracht te maken (zie de tips op pagina 14).

Dat zegt ook Rachel Peirera. Dankzij een evenwichtig en gezond eetpatroon heeft zij nu minder last van haar lichamelijke gevoeligheid. Om emotioneel in balans te blijven, zorgt ze voor voldoende rust. Af en toe gaat ze een weekend mediteren in een boeddhistisch klooster. ‘Spa voor mijn geest’, noemt ze dat.

De kracht van gevoeligheid

Volgens Korthof helpt het om te horen dat je een hsp bent. ‘Alleen al het feit dat je “anders zijn— een naam heeft, is voor de meeste mensen een enorme opluchting.’ Vervolgens moeten de hsp’ers leren accepteren dat ze zijn zoals ze zijn, of ze dat nu leuk vinden of niet. ‘En ze moeten leren wat hun eigen hooggevoeligheid precies inhoudt, want iedereen is hooggevoelig op zijn eigen manier.’

Precies daarin schuilt de zwakte van Arons theorie. Iedereen herkent wel iets in de eigenschappen die de psychologe opnoemt, en iedereen is onder omstandigheden gevoeliger dan anders. Wie laag scoort op de gevoeligheidstest, kan volgens Aron toch een hsp’er zijn. Hoewel de meeste hooggevoeligen volgens haar introvert zijn, bestaan er ook extraverte hsp’ers. Sommigen van hen gaan zelfs prikkels niet uit de weg, maar zoeken ze juist op. Die veelheid aan mogelijkheden maakt het fenomeen er niet eenduidiger op. Het gevolg is dat heel verschillende afwijkingen, stoornissen of problemen inmiddels onder het tapijtje van hsp worden geveegd. Burn-out, borderline, adhd, depressie, narcistische persoonlijkheidsstoornissen of paranormale ervaringen, je kunt het zo gek niet bedenken of het wordt wel toegeschreven aan hooggevoeligheid. Het klinkt een stuk positiever te zeggen dat je een hsp bent dan dat je aan een borderlinestoornis lijdt, maar of dat iets aan je problemen verandert, is zeer de vraag. Geen wonder dat sommige wetenschappers sceptisch zijn.

Tegengeluid

Arons betoog mag dan wetenschappelijk gezien aanvechtbaar zijn, feit is dat zij veel mensen die zich anders voelen, een goed gevoel geeft. Ze houdt de westerse samenleving ook een spiegel voor. Niet iedereen kan of wil meedoen aan de dominante, op competitie en prestatie gerichte gedragscultuur, en dat is maar goed ook, aldus Aron. Een samenleving heeft ook behoefte aan mensen die wat bedachtzamer en voorzichtiger in het leven staan, en die meer vanuit hun intuïtie en creativiteit werken. In onze samenleving vaak negatief beoordeelde eigenschappen worden in andere culturen juist erg gewaardeerd. Stille, verlegen en voorzichtige kinderen staan in China bijvoorbeeld hoog in de hiërarchie.

Renate Korthof hoopt dat het ook in onze cultuur ooit zover komt. ‘Hoogsensitieve mensen kunnen een waardevolle bijdrage leveren in organisaties en bedrijven,’ stelt ze. ‘Nee, ze kunnen misschien geen lange dagen maken, vijf dagen in de week, ze hebben misschien meer rust nodig dan anderen. Maar als ze het vertrouwen krijgen om zich te bewijzen op hun manier, dan zal blijken dat veel hsp’ers buitengewoon loyaal en ambitieus zijn.’

‘Ik weet niet of er zoiets als een hoogsensitieve persoon bestaat,’ zegt journaliste Rachel Peirera. ‘Ik zou mijzelf nooit zo noemen. Ik weet wel dat ik gevoelig ben, en dat ik op mijzelf moet letten. Maar een mens verandert ook in de loop van zijn leven. Vroeger had ik last van mijn gevoeligheid, nu geniet ik er zelfs van. Dankzij mijn gevoel voor anderen, ervaar ik bijvoorbeeld een grote verbondenheid met mijn vrienden. Dat is het beste antidepressivum dat er is.’
Rachel Peirera heet in werkelijkheid anders.

Omgaan met hooggevoeligheid: tips van Elaine Aron

• Accepteer dat u anders bent. Zelfkennis is de sleutel tot succes. Onderken en accepteer daarom dat u gevoelig bent. Elaine Aron raadt HSP’ers aan hun levensverhaal in een nieuw kader te plaatsen. Als u eenmaal beseft dat u zeer gevoelig bent, kunt u ook begrijpen waarom u zich op sommige momenten in uw leven zo onbegrepen voelde.

• Blijf uzelf. Verschillen tussen mensen maken de wereld interessant. Continu proberen te voldoen aan andermans verwachtingen (of aan dat wat u dénkt dat anderen van u verwachten) maakt u niet tot een leuker mens. Integendeel: u wordt moe en verkrampt en u heeft uiteindelijk geen energie meer voor datgene waar u wél goed in bent.

• Vermijd te veel prikkels. Even de ogen sluiten, pauzeren of een stukje wandelen helpt als het u allemaal te veel wordt. Zorg voor een ontspannen houding en beweeg regelmatig. Meditatie en voldoende rust zijn onontbeerlijk voor vrijwel alle hooggevoelige personen, evenals het luisteren naar rustige muziek, zegt Aron.

• Kies de juiste baan. Uit het onderzoek van Aron blijkt dat HSP’ers meer moeite hebben met nachtdiensten, onregelmatige werktijden en lange werkdagen. Probeer duidelijke afspraken te maken met uw werkgever over een rustige werkplek en aangepaste werktijden. Bewaak uw prikkelingsniveau, dan voorkomt u een burn-out.

• Bespreek uw gevoeligheid met uw partner. Hooggevoelige personen worden volgens Aron snel verliefd, maar lopen het risico zich in de ander te verliezen; daar moeten zij dus voor waken. Veel HSP’ers hebben bovendien een grotere behoefte aan afzondering, waardoor hun partners zich afgewezen kunnen voelen. Duidelijk uitleggen waarom u even alleen wilt zijn, kan al veel misverstanden voorkomen. Ga conflicten niet koste wat kost uit de weg uit angst voor overprikkeling. En wees geduldig met de ander: voorkom dat u te snel en geprikkeld reageert.

Ingrid Scholten, Brandweervrouw, Score 5.4

‘Mijn score verbaast me niets. Stress, grote ongelukken, verwarring… Ik kan heel veel aan. Anders had ik ook niet voor dit vak gekozen! Maar er blijven natuurlijk uitzonderingen. Soms lijkt een ongeluk sterk op iets wat je zelf, of iemand die je kent, heeft meegemaakt. Dan komt het meestal harder aan. Dat gebeurt ook als je even niet lekker in je vel zit. Of die grote brand – nu anderhalf jaar geleden – waarbij drie collega’s omkwamen toen een muur instortte. Ze waren op slag dood. Twee van hen heb ik zelfs helpen opgraven. Mannen die ik allebei goed kende. Ja, dat hakt er wel in. Maar nog moeilijker dan mijn eigen emoties, vond ik het om te zien hoe erg sommige collega’s van slag waren.

Dat zie je ook terug in mijn test. Zodra het om de emoties van anderen gaat, ben ik wel heel gevoelig. In mijn werk helpt me dat. Eerst voer ik mijn taak uit, daarna kijk ik meteen om me heen of er nog iemand is die hulp nodig heeft. Je ziet bij brand bijvoorbeeld soms dat de bewoners meteen goed worden opgevangen, terwijl de directe buren er verloren en verward bij staan. Dat soort dingen heb ik snel door.

Ik zie emoties zelf als een weegschaal. Van nature ben ik stabiel, maar ik let er altijd op dat het evenwicht goed blijft. Praten over wat je meemaakt, genoeg leuke dingen doen, dat werkt. In mijn beroep zit het ook. We maken zware, maar ook heel mooie dingen mee. Zoals dat zwaargewonde paard, dat we uit de sloot hebben gehaald. Een paar weken later zag ik hem vrolijk in de wei huppelen. Dat hij zich weer zo goed voelt, doet me heel veel. Zulke positieve gevoelens helpen me om de balans goed te houden.’

Dirk Mulder, Schrijver/columnist, Score 8.5

‘Het klopt dat ik erg gevoelig ben. Voor mijn werk is dat bijzonder prettig. Ik zie veel bij mensen, voel hun emoties aan, ervaar sferen sterk en de kleinste dingen vallen me op. Als ik van mijn huis naar de supermarkt loop, maak ik al hele avonturen mee. Dat levert veel inspiratie op. Zo had ik bijvoorbeeld een tip gelezen in zo’n gratis kruidenierstijdschrift. Dat moeders op saaie, regenachtige dagen hun kinderen als eekhoorntjes konden schminken. Zo’n stukje kan veel in me losmaken. Dan zie ik beangstigende beelden voor me van kamers vol tot eekhoorntjes geschminkte kinderen in nieuwbouwwijken. In mijn eerste boek laat ik mijn hoofdpersoon daar pagina’s lang over doorfantaseren.

Het heeft ook nadelen. Als ik bijvoorbeeld op bezoek ga bij vrienden die geen goed huwelijk hebben, kan ik echt buikpijn krijgen van hun spanningen. Voor een deel wordt dat ook veroorzaakt doordat ik heel erg van harmonie hou. Zijn mensen niet gelukkig en lukt het me niet om ze te helpen, dan geeft me dat veel stress. Die betrokkenheid is aardig, maar het heeft ook iets hoogmoedigs. Hoezo, is het mijn verantwoordelijkheid dat mensen gelukkig zijn?

Vooral tijdens mijn puberteit vond ik het lastig dat ik gevoelig was. Macho gedrag, fanatiek sporten, alles doen in groepen, daar had ik niets mee. Ik ben altijd meer een toeschouwer, een observeerder geweest.

Ik groeide op in een echt jarenvijftiggezin. Problemen werden zelden uitgesproken en daardoor bleef er veel in de lucht hangen. Ik kon me slecht afsluiten voor die spanningen. Juist omdat ik het als jongste zoon iedereen zo graag naar de zin wilde maken. Misschien heeft mijn gevoeligheid daar wat mee te maken. Maar ik denk dat het deels ook aangeboren is.’

Priscilla van Dam, Jeugd- en zedenrechercheur, Score 6.8

‘Die gemiddelde score klopt. Ik ben behoorlijk evenwichtig, maar heb ook mijn gevoelige kanten. In mijn beroep heb ik beide nodig. Ik doe wat je bij Baantjer ziet, alleen dan minder geromantiseerd. We spreken met het slachtoffer en getuigen, verhoren de verdachte, doen onderzoek, totdat er een goed dossier ontstaat. Als zedenrechercheur ben je gespecialiseerd in zedenmisdrijven bij kinderen en volwassenen. Je komt daarbij heel heftige dingen tegen, zoals incest en verkrachting. Daarom is het belangrijk dat je niet snel van slag raakt. Terwijl je voor het contact met slachtoffers juist wél gevoelig moet zijn. Slachtoffers zijn vaak erg van streek. Om hun een gevoel van veiligheid en steun te geven, is empathie noodzakelijk. Maar een te grote gevoeligheid is weer niet goed. Als je je te veel inleeft, kun je geen objectief onderzoek doen. Bij de verhoren speelt gevoeligheid ook een rol, mijn niet-pluisgevoel waarschuwt me als iemands verhaal niet klopt.

Ook moet je goed met je eigen gevoelens overweg kunnen. Meestal lukt me dat. Maar als jonge agent assisteerde ik een keer bij een zwaar auto-ongeluk. Ik moest twee kinderen reanimeren, maar ze waren te ernstig gewond om nog gered te worden. Ik wist me echt geen raad met alle gevoelens die ik achteraf kreeg. Gelukkig leerde ik later dat openhartig praten met collega’s altijd oplucht en dat sport een goede uitlaatklep is.

Nu ik rechercheur ben, is het ook makkelijker. Als rechercheur krijg ik het verhaal altijd achteraf te horen. Toen ik agent was, had ik vaak contact met mensen die net slachtoffer waren geworden. Ter plaatse krijg je zoveel indrukken: je hoort, ziet en ruikt al het leed. Dat vond ik behoorlijk overweldigend. In mijn test zie je terug dat ik erg gevoelig ben voor zintuiglijke indrukken. Misschien speelt dat wel mee. Hoe aangrijpend de achterafverhalen soms ook zijn, het is minder choquerend dan indrukken.’

Test: Hoe gevoelig bent u?

Geef aan op een schaal van 1 tot 5 in hoeverre deze stellingen op u van toepassing zijn.

1 = helemaal niet van toepassing
2 = nauwelijks van toepassing
3 = een beetje van toepassing
4 = meestal van toepassing
5 = geheel van toepassing.

  • Ik ben me bewust van subtiele signalen in mijn omgeving, zoals geuren en geluiden
  • Als ik van streek ben, dan weet ik of ik angstig, verdrietig of kwaad ben
  • Als iemand niet lekker in zijn vel zit, merk ik dat meteen
  • Als ik honger heb, heeft dat erg veel invloed op mijn concentratie of humeur
  • Ik ben bijzonder gevoelig voor de effecten van cafeïne
  • Als dingen mij te veel worden, begrijp ik waar dat aan ligt
  • Ik kan diep geroerd raken door kunst of muziek
  • Als vrienden om me heen vreselijk ruziemaken, raak ik geëmotioneerd
  • Tijdens een drukke, hectische dag op het werk raak ik snel overprikkeld en wil ik me het liefst terugtrekken op een plek waar niemand me kan vinden
  • Ik kan niet goed tegen gewelddadige films, ik raak overstuur of word misselijk
  • Als ik zie dat iemand vreselijk moet huilen, dan voel ik verdriet in me opkomen
  • Mijn gevoelens inspireren me tot creativiteit
  • Soms voel ik in gesprek met mensen de energie uit me wegstromen
  • Het vermijden van situaties die mij van streek maken of overbelasten, heeft bij mij hoge prioriteit
  • Onverwachte gebeurtenissen overspoelen me met emoties
  • Als kind werd ik door mijn ouders of leraren bijzonder verlegen of gevoelig gevonden
  • Als ik met iemand moet wedijveren of op mijn vingers word gekeken, word ik zo nerveus dat mijn prestaties veel minder zijn dan gewoonlijk
  • Ik heb last van spanning als er veel van me wordt gevraagd
  • Harde geluiden en mensenmassa’s worden mij al snel te veel
  • Ik kan erg genieten van zeer subtiele geuren, smaken en kunstwerken

Uitslag

Tel het totaal aantal punten op en deel door tien om uw score te bepalen; het resultaat is een cijfer tussen 2 en 10. Deze vragenlijst is gebaseerd op de gevoeligheidstest van Elaine Aron en op een emotioneerbaarheidsschaal die is ontwikkeld door medewerkers van de Universiteit van Amsterdam. De test is nog niet grootschalig afgenomen, maar deze maand staat de vragenlijst op www.psychologiemagazine.nl. Benieuwd naar de score van andere lezers? Volgende maand vindt u de gemiddelde score op de site.

auteur

Miek Smilde

» profiel van Miek Smilde
auteur

Amber van der Meulen

» profiel van Amber van der Meulen

Dit vind je misschien ook interessant

Advies

Hoofdpijn na lange wandeling

De een geeft geen krimp bij een gruwelijke filmscène, de ander krijgt al buikpijn van andermans huw...
Lees verder
Artikel

Hoe gevoelig ben je?

De een geeft geen krimp bij een gruwelijke filmscène, de ander krijgt al buikpijn van andermans huw...
Lees verder
Branded content

Beveiligd: Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is.
Lees verder
Branded content

Beveiligd: Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is.
Lees verder
Advies

Stress door klagende collega

Op kantoor zit ik naast een collega die vaak humeurig is. Hij klaagt dan over het werk, over de baas...
Lees verder
Advies

Stress door klagende collega

Op kantoor zit ik naast een collega die vaak humeurig is. Hij klaagt dan over het werk, over de baas...
Lees verder
Artikel

De eerste keer bij de therapeut

Wie voor het eerst in psychotherapie gaat, weet niet wat hem te wachten staat. Onbekendheid, onzeker...
Lees verder
Kort

Economische onzekerheid doet écht pijn

Dat zeggen Amerikaanse onderzoekers. Ze stelden vast dat mensen die geen baan hebben of veel werkloo...
Lees verder
Artikel

6 Leefadviezen voor hooggevoelige mensen

Hoogsensitiviteit is een package deal: je bent sneller moe en overprikkeld, maar ook empathischer en...
Lees verder
Advies

Wat helpt bij bonkende en stekende hoofdpijn?

De een geeft geen krimp bij een gruwelijke filmscène, de ander krijgt al buikpijn van andermans huw...
Lees verder
Artikel

Zoet maar

De een geeft geen krimp bij een gruwelijke filmscène, de ander krijgt al buikpijn van andermans huw...
Lees verder
Artikel

Hoe vatbaar ben je voor emoties?

Blij worden van een vrolijke voorbijganger. Uit je evenwicht door die huilbui van je collega. De ste...
Lees verder