Eet je vrolijk: eten tegen depressie

Het feel-good-recept van de toekomst: makreel met bananenchutney. De natuur zelf verschaft ons nieuwe wondermiddellen tegen depressie en die zitten vooral in vette vis, walnoten, graan en bananen.

‘Laat voedsel je geneesmiddel zijn, en geneesmiddelen je voedsel’, sprak de Griekse geneesheer Hippocrates rond 400 voor Christus. Tegenwoordig zijn we er goed van doordrongen dat voeding inderdaad essentieel is voor onze gezondheid en veel mensen handelen daar ook naar. Ze kopen melk met extra calcium, slikken dagelijks een multivitaminepilletje en eten niet te vet.

Basistraining

Omgaan met depressie

  • Leer depressie beter begrijpen aan de hand van de laatste wetenschappelijke inzichten
  • Ontdek welke eerste stappen je kunt zetten om beter met je depressie om te gaan
  • Met inspirerende video's en artikelen
bekijk de training
Nu maar
€ 35,-

Dat voeding ook van invloed kan zijn op onze geestelijke gezondheid, is minder bekend. Vreemd, want ons brein moet, net als de rest van ons lichaam, gevoed worden om goed te kunnen functioneren. ‘We eten onszelf met onze westerse voeding in een collectieve depressie’, stelde de Amerikaanse psychiater en biochemicus Joseph Hibbeln zelfs in de New Scientist van 24 augustus.

Volgens Hibbeln eten we te weinig voedingsmiddelen waarin omega-3 vetzuren zitten. Omega-3 vetzuren zijn meervoudig onverzadigde vetzuren die te vinden zijn in walnoten, lijnzaad(olie), en met name vette vissoorten als makreel, zalm, ansjovis en zeevruchten, maar ook in tarwekiemen en donkere groenten, zoals spinazie en boerenkool.

Hibbeln ontdekte dat depressie meer voorkomt in landen waar weinig vis wordt gegeten. In Nieuw Zeeland eten mensen bijvoorbeeld maar achttien kilo vis per jaar, en heeft een op de zeventien last van een depressie. Maar in Japan, waar men gemiddeld 64 kilo vis per jaar eet, is minder dan een op de honderd mensen depressief. In de visconsumerende landen komen ook minder moorden en zelfmoorden voor. Uit een Fins onderzoek blijkt bovendien dat mensen die weinig vis eten, meer depressieve symptomen hebben dan de mensen die veel vis eten.

‘In principe is het advies van de Hartstichting ‘twee keer in de week vette vis’ ook van toepassing op mensen met een aanleg voor depressie’, zegt Anja Lok, psycholoog en onderzoeker aan het Academisch Medisch Centrum (amc). Onderzoeksgroepen binnen het amc houden zich bezig met de relatie tussen omega-3 vetzuren en posttraumatische stressstoornis, schizofrenie en depressie. Er komt steeds meer interesse voor de meervoudig onverzadigde vetzuren, omdat duidelijker wordt dat mediterrane en Aziatische diëten in allerlei opzichten gezonder zijn. Beide diëten bevatten meer visoliën dan de westerse diëten.

Een goedkope behandeling

Anja Lok onderzoekt de biologische factoren die invloed hebben op terugkerende depressies. ‘Mensen met een depressie hebben ruim twee keer zoveel kans op een hartinfarct. Wij vragen ons af hoe dat kan. Wat zijn mogelijke onderliggende factoren? Er zijn aanwijzingen dat zowel hartpatiënten als depressieve mensen een te laag omega-3 vetzuurgehalte hebben en te veel van het aminozuur homocystine. Dat kan het gevolg zijn van slechte eetgewoontes.’ Lok prikt bloed bij depressieve patiënten en bestudeert de gehaltes van homocystine en omega-3 vetzuur. Ze kan nog niet met zekerheid zeggen of een tekort aan omega-3 vetzuren en een te hoog homocystinegehalte ook werkelijk tot een depressie leiden: ‘Het is nog niet eenduidig, maar eigenlijk zou elke patiënt met een psychische stoornis gecontroleerd moeten worden op zijn homocystineniveau. Als het te hoog is dan zouden ze een supplement moeten krijgen met foliumzuur, vitamine b6 en b12, stoffen die in vlees en granen zitten. Dat zou een heel goedkope behandeling kunnen zijn.’

Hoewel er nog meer onderzoek gedaan moet worden, zijn de eerste resultaten op het gebied van visoliën veelbelovend. Harvard-onderzoeker Andrew Stoll ontdekte bijvoorbeeld dat manisch-depressieve patiënten die behandeld werden met omega-3 vetzuren zich beter voelden en minder vaak terugvielen in een depressie dan een placebo-groep. In een ander Amerikaans onderzoek kregen zeventig depressieve patiënten die niet reageerden op antidepressiva, omega-3 doses voorgeschreven. Na twaalf weken voelde 69 procent zich beter, tegenover 25 procent van de groep die met een placebo was behandeld. Volgens Joseph Hibbeln zullen de omega-3 vetzuren Prozac of psychotherapie niet kunnen vervangen. ‘Het zal eerder een aanvulling zijn op de standaardtherapie. Bij depressie spelen heel veel factoren een rol. Mensen zijn te complex om te worden bepaald door een of twee stofjes.’

40 kilo bananen

Een ander stofje dat in voedsel te vinden is, en invloed heeft op onze gemoedstoestand, is tryptofaan. Tryptofaan is een aminozuur dat direct effect heeft op de serotoninehuishouding in onze hersenen. Hoogleraar Berend Olivier, psychofarmacoloog aan de Universiteit Utrecht, legt uit: ‘Serotonine is een neurotransmitter die belangrijk is bij het reguleren van onze stemming. Veel depressieve mensen hebben een verstoring in hun serotinerge systeem. Moderne antidepressiva zoals Prozac of Seroxat stimuleren dit systeem en ongeveer 50 tot 60 procent van de mensen gaat zich hierdoor beter voelen. Tryptofaan is een natuurlijke stof die in heel veel voedingsmiddelen zit, maar met name in bananen, graanproducten en melkeiwitten. Nadat je van deze producten hebt gegeten, komt het stofje via je bloed in de hersenen en wordt het opgenomen door de zenuwcellen die serotonine aanmaken. In die cellen zitten enzymen die tryptofaan omzetten in serotonine. Op die manier stimuleert tryptofaan dus ook het serotinerge systeem.’

Ratten die in het laboratorium van de Universiteit Utrecht depressief zijn gemaakt door hun reukvermogen uit te schakelen, reageren goed op een dieet met tryptofaan. Ze worden actiever, genieten weer van lekker eten en hebben minder slaapstoornissen dan voorheen. En andersom krijgen ratjes van een tryptofaanarm dieet juist wel depressieve symptomen.

Training

Denk je slank

  • Ontwikkel een sterke wilskracht
  • Ontdek eetgewoontes die bij je passen
  • Afvallen met blijvend resultaat
bekijk de training
Nu maar
€ 67,50

Een banaan per dag, is dat genoeg om vrolijk te blijven? Nee, zo werkt het niet helaas. Olivier: ‘Je zou misschien wel 40 kilo bananen per dag moeten eten, wil je de juiste hoeveelheid tryptofaan binnen krijgen. Daar kun je jezelf dus niet mee behandelen.’

Samen met Numico, een bedrijf dat gespecialiseerde voeding maakt en op de markt brengt, werkt de vakgroep van Berend Olivier aan het ontwikkelen van diëten die ervoor zouden kunnen zorgen dat sommige mensen met depressieve klachten geen antidepressiva meer hoeven te slikken. ‘Een mooi streven’, volgens Olivier. ‘Mensen hebben meer het gevoel dat ze er zelf wat aan kunnen doen. En het gaat om natuurlijke stoffen die nauwelijks of geen bijwerkingen hebben. Maar niet iedereen zal er baat bij hebben. Voor mensen met een zware depressie is een tryptofaandieet niet voldoende, maar voor mensen met een milde depressie misschien wel.’

Maar de invloed van voeding op onze psyche moet volgens Olivier ook niet worden overschat: ‘De meeste neurotransmitters zijn niet afhankelijk van je dieet. Serotonine is een uitzondering. Het is eigenlijk heel raar dat juist een stof die zo nauw betrokken is bij onze stemming, afhankelijk is van wat we eten. Wat de functie daarvan is, weet niemand.’

Misschien moeten we voor de zekerheid toch alvast zoeken naar een feel-good-recept: makreel met bananenchutney, bananenshake met zalmsnippers, walnoottaart met… ansjovis. n

De relatie tussen psychische stoornissen en voeding

• Dementie. Onderzoekers aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam publiceerden in juni van dit jaar de resultaten van een grootschalig onderzoek waaruit de relatie tussen Alzheimer en antioxidanten bleek. Mensen die veel antioxidanten tot zich namen (met name vitamine C en vitamine E) liepen het minste risico om de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen. Ook omega-3 vetzuren en homocystine lijken een verband te hebben met Alzheimer.

• Schizofrenie. Hoewel erfelijkheid bij schizofrenie een grote rol speelt, zijn er ook aanwijzingen dat voeding invloed heeft op de ontwikkeling van deze stoornis. Na de hongerwinter in de Tweede Wereldoorlog werden er opvallend veel kinderen geboren die later schizofrenie ontwikkelden. Over de rol van een specifieke voedingsstof in dat fenomeen is echter niets bekend. Maar schizofrenen hebben wel een verminderd omega-3 vetzuurgehalte, zo blijkt uit onderzoek van internist Hanneke Assies, die in het Academisch Medisch Centrum leiding geeft aan verschillende onderzoeksgroepen. Dit lage gehalte kon echter niet direct worden toegeschreven aan voedingspatronen van de patiënten.

• Angststoornissen. Tryptofaan heeft via serotonine ook effect op angst en agressie. Mensen met fobieën of andere angsstoornissen zouden hun dieet dus ook kunnen aanpassen.

auteur

Dagmar van der Neut

Nieuwsgierigheid is een van mijn belangrijkste drijfveren. Ik wil snappen hoe dingen werken. Hoe kan het dat…? Hoe zit het in elkaar? Waarom?

» profiel van Dagmar van der Neut

Dit vind je misschien ook interessant

Advies

Ik voel mijn lijf niet als ik eet

Het feel-good-recept van de toekomst: makreel met bananenchutney. De natuur zelf verschaft ons nieuw...
Lees verder
Artikel

Eet je vrolijk: eten tegen depressie

Het feel-good-recept van de toekomst: makreel met bananenchutney. De natuur zelf verschaft ons nieuw...
Lees verder
Branded content

Beveiligd: Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is.
Lees verder
Branded content

Beveiligd: Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is.
Lees verder
Training

Coach worden: de eerste stap

Ontdek de eerste stappen om coach te worden.
Lees verder
Training

Coach worden: de eerste stap

Ontdek de eerste stappen om coach te worden.
Lees verder
Artikel

Eerste Hulp Bij Ongelukkig

Wat je moet doen als iemand flauwvalt, leer je op elke eerstehulpcursus. Maar wat als je een depress...
Lees verder
Artikel

Maakt antidepressiva je een ander mens of meer jezelf?

Meer dan een miljoen Nederlanders slikken antidepressiva. Welke invloed hebben die pillen nu eigenli...
Lees verder
Artikel

Blauw verjaagt de blues

Het feel-good-recept van de toekomst: makreel met bananenchutney. De natuur zelf verschaft ons nieuw...
Lees verder
Recensie

Graatmager en toch te dik: overwin uw angst

Hoe kun je patiënten met een eetstoornis helpen zichzelf te accepteren en normaal om te ­leren gaa...
Lees verder
Kort

Man ervaart depressie anders

Vrouwen zijn volgens de statistieken veel vaker depressief dan mannen. Toch maken meer mannen een ei...
Lees verder
Interview

6 BN-ers over hun psychische kwetsbaarheid

Zes BN'ers vertellen over hun psychische worstelingen. 'Wekenlang lag ik met de gordijnen dicht op b...
Lees verder