Je wordt gek van de vele berichtjes en wilt uit de Whatsappgroep. Een vriendin vraagt je om op haar kind te passen, nét nu je zin had in een avondje thuis. Vind je het lastig om in dit soort situaties je vriendelijk maar duidelijk uit te spreken? Dan heb je waarschijnlijk moeite met assertief zijn.

TEST
Doe de test »

Hoe assertief ben je?

Wat is assertief zijn?

Wat is assertief zijn of een assertieve houding hebben? Hierbij zijn vier elementen van belang:

  • Je komt op voor jezelf op door vriendelijk, maar duidelijk te zeggen wat je wel en niet wilt.
  • Je maakt je eigen keuzes.
  • Je durft je jezelf te zijn en kwetsbaarheid te tonen.
  • Je gaat conflicten niet uit de weg, maar zoekt ze ook niet per se op.

Kan iedereen assertiever worden?

Psycholoog Marloes Abrahamse: ‘Ja, het is gedrag, dus het kan meestal aangeleerd worden. Wel kan het voor iemand die is opgevoed met het idee dat je mond opentrekken brutaal is, moeilijker zijn dan voor iemand die meekreeg dat assertief zijn oké is.

Assertiever worden is een proces dat bij jezelf en soms ook bij je omgeving voor spanning kan zorgen. Maar het helpt je wel beter te zien wat jouw behoeften zijn, terwijl je ook de belangen van anderen niet uit het oog verliest. Je gaat je sterker, zelfbewuster en weerbaarder voelen én gedragen.’

Waarom is assertiever worden zo lastig?

‘Voelen wat je écht wilt kan al lastig zijn. En die wens ook nog uitspreken, terwijl je weet dat een ander dat misschien niet zo voelt, is helemaal spannend. Het kan leiden tot een conflict en dat willen wij mensen zo veel mogelijk voorkomen. Zelfs als je jezelf daarmee tekortdoet. Daarbij zijn we empathische wezens: we willen de ander geen vervelend gevoel geven.’

Training

Vergroot je assertiviteit

  • Beter voor jezelf opkomen
  • Nee zeggen zonder schuldgevoel
  • Inspirerende video’s met trainer Nienke Verhoeven
bekijk de training
Nu maar
€ 75,-

Wat loop je mis als je niet assertief bent?

‘De kans bestaat dat je regelmatig over je eigen grenzen gaat als je niet zegt wat je echt wilt. Voor de mensen in je omgeving is dat ook niet fijn; zij weten niet wat ze aan je hebben. Dat kan uitmonden in misverstanden, spanningen en irritaties. Bij jezelf kan het zorgen voor vermoeidheid, stress of zelfs burn-outklachten.’

Train je assertiviteit

Diep vanbinnen wil je niet, maar toch ga je te vaak in op de verzoeken van je baas, familie en vrienden. Oefen met assertiever worden, dan voorkom je die te snelle ‘ja’.

‘Gaat dat lukken?’ vraagt je chef vriendelijk doch dwingend. ‘Anders kom je even een úúrtje langs?’ bedelt je schoonmoeder. ‘Nee!’ wil je zeggen. Geen tijd en geen zin. Maar je zegt: ‘Ja, hoor.’ Want je voelt je onder druk gezet of wil niet onaardig overkomen. Op dat soort momenten kun je de hulp inschakelen van de ‘stopknop’ (zie kader), zoals die vaak door coaches wordt genoemd. Daarmee voorkom je dat je een sociaal wenselijk antwoord geeft waar je zelf niet achter staat. Omdat je (nog) niet precies weet wat je ervan vindt, of omdat je geen ‘nee’ durft te zeggen.

Ja of nee?

Abrahamse: ‘Met de stopknop neem je even de tijd om te voelen wat je écht wilt. Dat kan vrij letterlijk, door een stilte te laten vallen in een gesprek. Als de ander zegt: “Wat ben je stil”, dan kun jij antwoorden dat je er even over moet nadenken.’

Grote kans dat de stilte nogal ongemakkelijk voelt. Maar juist dát leren verdragen is een essentieel onderdeel van assertiever worden, vertelt Abrahamse. ‘Door daarmee te oefenen, ben je steeds beter in staat om de spanning aan te kunnen die soms hoort bij een “nee” van jouw kant.’

Als je bedenktijd wilt inbouwen, kun je je ook even excuseren. Door koffie te gaan halen of naar het toilet te gaan geef je jezelf de tijd om de situatie van een afstandje te bekijken en de gevolgen op korte en lange termijn te overdenken. Weegt de winst om nu maar ‘ja’ te zeggen (geen conflict, een blije chef) op tegen de gevolgen op lange termijn (veel werkdruk voor jou, minder tijd voor je gezin)?

Oefenen met assertiever worden

Oefen komende dagen met een of meerdere van de onderstaande situaties. Wees eerlijk en direct, vermijd overbodige verontschuldigingen en al te veel uitleg. Als assertief zijn niet lukt, of het geeft je een onprettig gevoel: wees er toch trots op dat je het hebt geprobeerd.

  • Formuleer van tevoren vast wat je precies wilt zeggen.
  • Ga uitgebreid schoenen passen zonder iets te kopen. Bedank voor vertrek, maar verontschuldig je niet.
  • Zeg op een vriendelijke manier ‘nee’ op een uitnodiging. Laat er geen misverstand over bestaan dat jij er niet bij bent.
  • Koop iets wat gewogen moet worden en zorg dat je precies krijgt wat je gevraagd hebt. Laat het eventueel opnieuw wegen.
  • Bel een bedrijf dat jou een product heeft geleverd waar je niet helemaal tevreden over bent en zorg dat je krijgt wat je wél wilt.
Marloes Abrahamse is psycholoog en studeerde klinische psychologie en gezondheidszorgpsychologie.

3 oefeningen om assertiever te worden

Oefening 1: aarzeltaal vermijden

Je hoort het jezelf zeggen: ‘Nou, op zich is dat misschien voor nu een beetje onhandig, ik kijk even, uhm…’ Een belangrijke stap in je assertiever gedragen is je bewust worden van de ‘aarzeltaal’ die je gebruikt. Aarzeltaal verzacht je ‘nee’ namelijk niet. Die maakt je boodschap alleen maar minder helder.

Het is dus zaak om dit soort woorden zo veel mogelijk te vermijden en te vervangen door assertieve taal. Door een ‘ja’ of ‘nee’ zonder uitgebreide toelichting, bijvoorbeeld. Door: ‘Ik wil dat niet’, ‘Ik heb geen tijd om hier nu op in te gaan’ of ‘Helaas, ik heb andere plannen’. Of door een stellig ‘Ja, graag’ natuurlijk.

Oefening 2: de stopknop inzetten

Op momenten dat je je onder druk gezet voelt, kun je dus teruggrijpen op je persoonlijke stopknop. Gebruikt daarvoor onderstaande drie vragen aan jezelf. Je kunt de vragen ook hardop beantwoorden en daarmee je gesprekspartner betrekken in jouw denkproces.

1. Wat gebeurt hier?

Word je overvallen door een verzoek, dan kun je een stilte laten vallen om te laten bezinken wat er net is gezegd.
Als je bedenktijd wilt, maar een stilte voelt vervelend, ga dan even weg. Zeg bijvoorbeeld: ‘Jee, daar moet ik even over nadenken. Wil jij nog koffie?’ Soms kan het rustig samenvatten van het verzoek, voor jezelf of tijdens het gesprek, al zorgen voor een gevoel van minder druk. Bijvoorbeeld: ‘Je vraagt me om dat project op te pakken, dat kost me in elk geval twee maanden.’

2. Wat vind ik hiervan?

Formuleer voor jezelf of tijdens het gesprek wat dit met je doet. Bijvoorbeeld: ‘Ik heb het al heel druk en binnen dit tijdsbestek gaat dit niet lukken.’

3. Wat wil ik hiermee?

Bijvoorbeeld: ‘Dus nee, ik moet dit project er echt niet bij nemen.’ Of: ‘Ik wil dit ook thuis even overleggen, ik kom er morgen op terug.’

Oefening 3: ken je assertieve rechten

Gebruik helpende assertiviteitsgedachten om jezelf aan te sporen tijdig de stopknop in te drukken. Kies er drie die je aanspreken en schrijf ze ergens op als geheugensteun:

Ik heb het recht om
…mijn mening te uiten
…vragen te stellen
…uit te leggen hoe ik me voel
…mijn eigen beslissingen te nemen
…nee te zeggen
…van gedachten te veranderen
…fouten te maken

Nog assertiever worden?

Met de online training Vergroot je assertiviteit leer je aan de hand van bewezen effectieve technieken om beter voor jezelf op te komen, ‘nee’ te zeggen zonder schuldgevoel en de balans te vinden tussen je eigen belang en dat van een ander. Met behulp van video’s, tips en oefeningen leer je over assertieve taal en assertief gedrag. De training is ontwikkeld in samenwerking met psycholoog Marloes Abrahamse.