Meer dan 50 procent zet dingen op kleur, grootte of alfabet



598 bezoekers van psychologiemagazine.nl vulden begin dit jaar een vragenlijst in. Natuurlijk: de deelnemers aan zo’n onderzoek selecteren zichzelf uit – wie nooit op zijn schreden terugkeert om dat laatje te sluiten of die deurpost aan te tikken, trekt ook niet snel vijf minuten uit voor vragen over dwanggedrag.

Dat verklaart waarschijnlijk waarom het percentage lezers dat rapporteerde nooit dwangneiging te hebben, lager was dan te verwachten. Volgens onderzoekers is ongeveer 20 procent van de Nederlanders geheel ‘dwangvrij’, maar in dit onderzoek zei nog niet 1 procent van de deelnemers dat ze nooit iets ‘dwangerigs’ deden.

Dat kan meteen verklaren waarom het aantal deelnemers dat een uur of meer per dag besteedt aan rituelen, in dit onderzoek hoger ligt dan onder de bevolking als geheel. Naar schatting 2 procent van de Nederlanders voldoet aan dit tijdscriterium voor obsessieve-compulsieve stoornis (OCS). Van onze respondenten is 6 procent een uur of meer per dag kwijt aan rituelen.

Dat waren ook de lezers die het vaakst aangaven dat ze zelf last hebben van hun gedrag, én het vaakst dat hun omgeving het raar vindt wat ze doen. Al zitten er ook behoorlijk veel ‘verbergers’ onder deze groep: van de ‘meer dan een uur per dag’-dwangers probeert maar liefst 27 procent zijn rituelen aan het zicht te onttrekken.

Voor de ‘alledaagse dwangers’ onder de lezers geldt dat gelukkig een stuk minder. Zelfs van de mensen die elke dag wel een paar minuten kwijt zijn aan hun dwangneigingen zegt nog 87 procent er niet echt last van te hebben. Ze verbergen ze ook niet en worden er evenmin vreemd op aangekeken. Gewoon een curieus maar onschuldig menselijk trekje dus – precies zoals psychiater Damiaan Denys het ziet.

Maar wat voor dwanggedrag vertonen onze lezers dan? Meer dan de helft van de respondenten blijkt dol op ‘ordenende’ handelingen. Zo rangschikt 53 procent het servies op een bepaalde manier. Hun mokken gaan bijvoorbeeld op kleur gesorteerd in de kast, met alle oortjes dezelfde kant op, of ze plaatsen hun boeken op alfabet op de plank (‘per taalgebied apart’, meldt één lezer).

Ook sluiten veel respondenten kasten, lades en deuren nauwgezet, hangen ze scheve schilderijtjes recht of zetten ze achterlopende klokken dwangmatig op de juiste tijd – die laatste twee vaak ook in andermans huis. Verder gaat opvallend veel wasgoed op kledingsoort en kleur gesorteerd aan de lijn, waarbij vaak wordt vermeld dat ook de knijpers van dezelfde kleur moeten zijn.

Tot slot blijken vaatwasmachines bij veel mensen ordeningsdwang op te roepen. Meerdere lezers melden zelfs dat ze het apparaat eerst uitruimen als een ander er al vaat in had gezet. Dat bestempelen ze zelf overigens lang niet allemaal als dwanggedrag – veel vaatwasdwangers vinden hun eigen aanpak gewoon objectief het meest praktisch en efficiënt.

Een goede tweede zijn de ‘controlerende’ handelingen: checken of ramen en deuren wel goed gesloten zijn, of gas en licht wel uit zijn, de kraan dicht... Vooral mannen (9 procent van de respondenten) leven zich hierin uit: zo heeft maar liefst 62 procent van hen een zekere obsessie voor hang- en sluitwerk (tegenover 48 procent van de vrouwen).

Op drie eindigde ‘handen wassen’ (23 procent verdraagt geen vieze vingers) en de vierde plaats is voor teldwang: 21 procent van de respondenten telt van alles. Klassiekers als stoeptegels en traptreden, maar ook de letters in een woord, de lettergrepen in een zin, de suikerklontjes in het potje op de cafétafel... Met als mooiste variant de lezeres die het aantal keren telt dat zij op een mondje chips kauwt, en die dat kauwen probeert te doen op de maat van Happy birthday to you...

Benieuwd naar de verklaring van dwangmatig handelen? Lees verder in het artikel Alledaags dwanggedrag uit het aprilnummer van Psychologie Magazine

---