Het kán een teken zijn van plezier. Maar het betekent ook: ‘Vind me aardig’, of: ‘Jij bent de baas’, of: ‘Het doet me niks’. Over de sociale functie van de glimlach.

Wat is de functie van een giechel of schaterlach? En waarom lachen vrouwen meer dan mannen? Over de oorsprong van humor.

Elke maand doet Psychologie Magazine een training op het gebied van persoonlijke ontwikkelingWie?Natalie HanssenWat?Cursus ‘Speel wie je bent’Waar?Speeldagen en cursussen in Kamperveen, de Vogezen en Amsterdam. www.speelwiejebent.nl 0525–620808Cursusleider: Roelant de Vletter

Zelfkennis, zelfbeheersing, empathie, jezelf motiveren en betrokkenheid: het zijn de vijf kenmerken van emotionele intelligentie. Om succesvol te zijn, is emotionele intelligentie belangrijker dan een hoog IQ, beweren sommigen. Een nieuwe serie over mensen die in hun werk een groot beroep moeten doen op hun sociale vaardigheden.

Mijn complimenten aan Monique Weiland voor haar artikel over humor (septembernummer). Niet alleen de voornaam van de schrijfster riep herkenning bij me op, maar ook een aantal alinea's kwam mij wel zeer bekend voor uit het artikel dat ik schreef voor het Humorcongres, waaraan ik naast John Morreall, Giselinde Kuipers en Robert Benninga eveneens deelnam.

Humor is de smeerolie van het dagelijks leven. In relaties fungeert de gulle lach als een bindmiddel en bij tegenspoed kan een kwinkslag het leed verzachten. Gevoel voor humor is zelfs zo belangrijk dat we daar partners op selecteren voordat wij hen daadwerkelijk hebben ontmoet. In contactadvertenties is het een veelgevraagde eigenschap. En met reden. Bij karaktertrekken als vastberadenheid, verlegenheid, enthousiasme en nauwgezetheid vullen tegenovergestelde persoonlijkheden elkaar vaak aan, maar we hebben een gelijkgestemde geest nodig als het gaat om het gevoel voor humor. Als zij zegt dat ze zich zo bezorgd maakt over het zinloze geweld op straat, dan is het niet prettig als de sfeer verstoord wordt doordat hij driftig gesticulerend aan komt zetten met de grap van de cabaretier Rob Kamp hues: 'Wat nou zinloos geweld. Mijn vader zei altijd: "Als je geen zin hebt, moet je maar zin maken."'

In de dagelijkse omgang lachen we meer dan we denken. Niet alleen omdat we alles zo leuk vinden, maar ook uit beleefdheid of om onze ware gevoelens te maskeren. Er zijn veel manieren om te lachen en hieruit zijn evenzoveel benamingen voor het lachen ontstaan. In dit lachlexicon zijn zoveel mogelijk van deze termen voor lachen verzameld en beschreven. De omschrijvingen gaan in op het geluid van het lachen met verwijzingen naar de etymologie, op de intentie van de lach en er wordt ingegaan op specifieke aspecten van sommige varianten, zoals de houding die mensen aannemen als ze lachen.

De lach: de zoete emotie van de ziel Wat is lachen eigenlijk en waarom kunnen we het niet laten? Als je van een afstand naar mensen kijkt die zich bijzonder vrolijk maken, valt op dat de lach toch wel een merkwaardige expressie is: de gezichten veranderen in een wirwar van lachrimpels, de ogen zijn samengeknepen en de mond snijdt het gezicht in tweeën of gaapt als een groot gat in het midden. Toch doet lachen ons goed: met een lach stellen we ons open, lachen geeft een prettig gevoel, werkt ontspannend, vermindert stress en kan zelfs voorkomen dat we infecties oplopen. Kortom, lachen is echt gezond en werkt bevrijdend. Duchenne, de pionier van het gezichtsonderzoek, noemde de lach niet voor niets de zoete emotie van de ziel.

De lach is in de psychiatrische praktijk goed bruikbaar. In de ogen van een psychiater is lachen meestal een teken van gezondheid. De patiënt die lacht, laat zien dat hij nog kan relativeren en dus nog mogelijke uitwegen ziet. Tevens kan lachen een hulpmiddel zijn om een diagnose te stellen. Zo kan te veel lachen, in zijn extreme vorm dwanglachen genoemd, een aanwijzing zijn voor een hersen- of geestesziekte. Ditzelfde geldt voor te weinig lachen, dat zich met name voordoet bij depressieve mensen. Het terugkeren van de lach is vaak het eerste teken van herstel bij depressie. Ook kan een psychiater informatie over iemands belevingswereld krijgen door een grap te analyseren, waarom hard gelachen wordt. Een favoriete mop van een patiënt kan de oplettende luisteraar wijzen waar de problemen liggen. Humor en lachen kunnen ook worden toegepast bij diagnostische tests. Het begrijpen van een grap en het op volgorde kunnen leggen van een grappig stripverhaaltje, geven een indicatie van gezonde intelligentie.

Bij lachen hoort in onze cultuur een goed humeur. Je zou dus denken dat mensen die over de glimlach van Mona Lisa spreken, vinden dat ze tevreden kijkt. Toch is dat zelden het geval. Vrijwel iedereen interpreteert Mona Lisa's glimlach anders. Men ziet allerlei eigenschappen in haar uitdrukking. De literatuur draagt flink wat interpretaties aan: ze wekt de indruk geduldig te zijn, ongrijpbaar, mysterieus, eeuwig, gereserveerd en tegelijk verleidelijk, teder, melancholisch, beloftevol, diepzinnig, scherpzinnig, heilig en sfinxachtig (Freud). Een allegaartje, zo op het eerste gezicht. En dat allemaal in één glimlach! Kan één glimlach zoveel, soms zelfs strijdige, interpretaties opleveren?

De natuur heeft ons geprogrammeerd om naar mooie dingen te kijken, zegt Nancy Etcoff. Volgens de Amerikaanse psychologe is aantrekkelijkheid een relatief begrip. ‘Het gaat net zo goed om hoe je ruikt, en of je uitstraalt dat je gelukkig bent.’

Ze komt uit een familie van sterke vrouwen. En zelf is Loes Luca (53) ook niet voor een kleintje vervaard. Maar toen haar man haar verliet, ging ze toch even ‘heel rare dingen doen’. Zes levensvragen aan een zorgzame comédienne.

Met schuine moppen hoef je bij vrouwen niet aan te komen. Het zijn mannen in de kroeg die dergelijke grappen onder bulderend gelach aan elkaar vertellen.

Na een ramp, hongersnood, oorlog of de persoonlijke afgang van een publieke figuur, kun je er zeker van zijn dat er binnen de kortste keren een hele serie wrange en cynische grappen zal circuleren.

Op een cartoon is te zien hoe een hoogleraar gepassioneerd college geeft over de zin van het bestaan. Een student in de zaal steekt zijn hand op en vraagt: 'Moeten we dit kennen voor het examen?' Uit een andere cartoon, van het duo Calvin & Hobbes: Hobbes vraagt Calvin waarom hij zich niet heeft voorbereid op een werkstuk dat hij moet schrijven. Calvin antwoordt: 'Je verwacht toch niet dat ik ook werkelijk iets ga lezen over het onderwerp waarover ik moet schrijven?'

Over een bekende Amerikaanse seriemoordenaar circuleerde de volgende anekdote: vlak voordat hij gearresteerd werd, gaf hij een etentje. Tijdens het eten zegt zijn moeder: 'Ik hou niet zo van jouw vrienden', waarop de serie-moordenaar antwoordt: 'Probeer dan de groenten.'

'Is het in het Engels nu anánas of ánanas?' Als u deze vraag hoort, zult u zich afvragen welke klemtoon het best klinkt in het Engels. Nadat u aarzelend een antwoord hebt gegeven, kijkt de vragensteller u triomfantelijk aan en zegt: 'Volgens mij is het toch heus pineapple.'