Printversie

Valt empathie te leren?

Beste Ad Vingerhoets,
Sommige mensen hebben heel weinig inlevingsvermogen. Wellicht om zichzelf te beschermen of puur onvermogen. Ik weet het niet, maar meestal kan ik het wel relativeren. Echter, nu betreft het mijn schoonouders, de opa en oma van mijn kinderen. Ik kan wel stellen dat hun inlevingsvermogen heel beperkt is.

Ik geloof niet dat het een kwestie van niet willen is, maar echt puur onvermogen dat overschaduwd wordt door een grote dosis egoïsme. Gelukkig is mijn vriend, hun oudste zoon niet zo. Ik zie wel fracties van hun onvermogen in de andere kinderen.

Ik vind het moeilijk om het gedrag van de schoonouders te verklaren aan mijn kinderen (2-8 jaar). Veel volwassen familie en vrienden begrijpen het al niet...  Nurture of nature? Hoe ligt die verhouding? In hoeverre kan ik mijn kinderen beschermen en behoeden voor dit gedrag? Hoe is dit gedrag überhaupt te verklaren?
Groeten van Petra Maria

Expert inlevingsvermogen Ad Vingerhoets

Beste Petra Maria,
Mensen kunnen inderdaad heel erg verschillen in empatische vermogen. Om een extreem voorbeeld te noemen: psychopaten hebben vaak totaal geen besef van de pijn die ze hun slachtoffers aandoen. Waardoor ontstaan die verschillen? Voor een deel zal dat zeker erfelijk bepaald zijn, maar ingrijpende traumatische gebeurtenissen, de gehechtheidstijl (hoe je moeder in het algemeen reageerde als je als kind huilde), en leerprocessen (realiseer je dat artsen en hulpverleners in staat moeten zijn om hun empatisch vermogen uit te schakelen, anders zouden ze misschien zelfs geen goede zorg kunnen leveren!) kunnen daarbij zeker een rol spelen.

De andere kant van het verhaal is dat empatische vermogen ook aangeleerd kunnen worden. In Duitsland is er thans een zeer interessant project gaande bij kleuters die op school toekijken hoe een moeder haar baby voedt en verzorgt. Constant worden daarbij door begeleiders vragen gesteld in de trant van ‘Wat voelt de baby nu?’ ‘Is de moeder nu boos?’ ‘Waaraan kun je zien dat de baby nu voldaan is?’ Etc.

Die training heeft een verbluffend positief effect op het welbevinden van de kinderen. Ze gaan er zich beter door voelen en vertonen minder probleemgedrag. Kortom, het lijkt er op dat je empathie kunt aanleren en dat je er ook zelf nog beter van wordt.
Ad Vingerhoets

• Ad Vingerhoets is als hoogleraar Klinische Psychologie verbonden aan de Universiteit van Tilburg. Zijn belangrijkste onderzoeksthema's zijn 'stress en emoties in relatie tot gezondheid'; 'kwaliteit van leven en lijdensdruk'; en in het bijzonder huilen. Neem een kijkje op zijn site: www.uvt.nl

Meer lezen?
Vingerhoets A.J.J.M. & Bergsma A. (2003). Huilen is menselijk. De psychologie van tranen. Standaard Uitgeverij: Antwerpen/ Spectrum: Utrecht.

Vingerhoets, A.J.J.M. & Van Tilburg, M.A.L. (2005). De ondraaglijke lichtheid van de liefde. Antwerpen: Standaard Uitgeverij/ Rotterdam: A. Donker.