Printversie

Mijn zoon van twaalf is 's nachts bang

Beste Ad,
Misschien heb ik niet het 'goede' soort probleem, maar ik stel mijn vraag toch maar. Mijn zoon van twaalf is nog steeds bang dat er 's nachts inbrekers komen of dat het huis afbrandt. Hij vindt het eng om alleen naar boven te gaan. Terwijl het echt niet een bang uitgevallen jongen is! Hij weet heel goed dat zijn angst ongegrond is, maar toch.

Hij schuift 's avonds het douchegordijn opzij en kijkt onder z'n bed.... Hij wil zelf graag van deze angst af; voelt zich ook wel een beetje belachelijk dat hij daar nog steeds last van heeft. Zelf heb ik 'm natuurlijk gerustgesteld, het risico op dit soort gebeurtenissen gerelativeerd enz. Nog nooit is ons overigens zoiets overkomen. Hebt u een gouden tip om mijn zoon van deze angst af te helpen?
Vriendelijke groet,
Heleen

Ad de Jongh is hoogleraar angst- en gedragsstoornissen

 
Beste Heleen,
Een heel vervelend probleem, vooral als je niet weet waar het vandaan komt. Wat we weten van het ontstaan van de meeste angsten is dat het in feite gaat om een wisselwerking tussen (genetische) kwetsbaarheden en bepaalde life events, betekenisvolle leerervaringen, die hun sporen in het geheugennetwerk van iemand hebben achtergelaten. Dergelijke ‘traumatische ervaringen’ zijn te herkennen aan het feit dat wanneer de herinnering aan deze gebeurtenis als een filmpje in het hoofd wordt opgeroepen het nog steeds emotionele spanning oproept. Maar ik begrijp in het geval van jouw zoon dat er zich bij jullie thuis zelf nooit een inbraak of een brand heeft voorgedaan.

Naast zelf een akelige ervaring te hebben meegemaakt, is een andere ‘route’ waarlangs een angst kan ontstaan een indringend voorbeeld. Een kind kan bijvoorbeeld na het zien van een brand bij de buren zijn of haar conclusies uittrekken over hoe gevaarlijk zoiets kan zijn als dat hen zelf zou overkomen. Een meer algemene route waarlangs het ontstaan van angst zich kan voltrekken is via overdracht van negatieve en bedreigende informatie. Soms gebeurt dit door het aanhoren van (overdreven) verhalen van anderen, maar ook via de TV of films komt veel bedreigende informatie de huiskamer binnen. Bijvoorbeeld een enge film over een inbreker die bij mensen naar binnen gaat en om de sporen uit te wissen en daarna brand sticht. Bij kinderen zullen dat vaak de voorbeelden zijn waarvan de beelden ervan in hun hoofd nog lang daarna oplichten of een eigen leven gaan leiden.

Maar hoe kom je er weer vanaf? Grofweg zijn daar twee wegen die daarvoor in aanmerking komen. De eerste is een stapsgewijs oefenprogramma, waarbij de persoon proefondervindelijk leert dat de situatie niet zo gevaarlijk is dan hij of zij wel denkt. Bij iemand met een angst voor honden leert degene die daar bang voor is bijvoorbeeld eerst een klein hondje te benaderen en te aaien en als dat goed bevalt kan hij gaan oefenen met een grotere hond. De veronderstelde ramp van bijvoorbeeld gebeten worden doet zich niet voor en dat zou de intensiteit van de angst moeten verminderen. In het voorbeeld van jouw zoon gebeurt dit laatste in feite al. Hij gaat naar boven en checkt zijn omgeving door onder het bed te kijken en stelt vast dat het in eigenlijk ongevaarlijk is. In feite zou dat hem moeten geruststellen. Bij de meeste mensen werkt dat ook zo, maar omdat dat bij jouw zoon niet het geval is, denk ik dat een dergelijk gedragstherapeutisch stapsgewijs oefenprogramma (met een moeilijk woord ook wel exposure in vivo genoemd) onvoldoende succesvol zal zijn.

De vraag is, ondanks de geruststelling die hij ondervindt, wat dan toch de angst bij hem aanstuurt? Als je dat weet zou dat wel eens de opening naar de tweede behandeloptie kunnen zijn. Want als de angst tot stand is gekomen door een indringend voorbeeld of een enge film is het mogelijk de mentale representatie daarvan (het filmpje in zijn hoofd) – zodanig te verzwakken dat de angst vermindert of verdwijnt. Een behandeling als bijvoorbeeld EMDR zou in dat geval een mogelijkheid kunnen zijn. Kijk even op de website www.emdr.nl of raadpleeg het artikel erover in het septembernummer 2008 'Genezen in een sessie' van Psychologie Magazine.

Maar ik denk dat het sowieso verstandig is een psycholoog of psychiater te raadplegen die een nader diagnostisch onderzoek zou kunnen doen. Een verwijzing verloopt via de huisarts. Er zijn ook nog andere psychische ziektebeelden die deze angst kunnen veroorzaken (bijvoorbeeld obsessieve-compulsieve stoornis) en die een andere behandelaanpak – soms in combinatie met medicatie - vereisen. Omdat jouw zoon – en waarschijnlijk ook de anderen van het gezin – onder deze angst leidt lijkt het mij zeker de moeite waard om dit probleem serieus te nemen.

Veel succes!

Ad de Jongh

• Bekijk het filmpje waarin een vrouw behandeld wordt met EMDR
• EMDR staat voor: Eye Movement Desensitization and Reprocessing. EMDR is een kortdurende behandelmethode om traumatische ervaringen te verwerken.
  
  Ad de Jongh schreef samen met E. ten Broeke:
• Handboek EMDR: een geprotocolleerde behandelmethode voor de gevolgen van psychotrauma. Harcourt publishers, Amsterdam.
• Praktijkboek EMDR: Casusconceptualisatie en specifieke patiëntengroepen. Harcourt Publishers, Amsterdam [ook onder eindredactie van Hans-Jaap Oppenheim]
• Neem een kijkje op de site van de Vereniging EMDR Nederland. www.emdr.nl