Printversie

Hoe kneedbaar is het brein?

Beste Marc,
Stel er is sprake van uitval van bepaalde functies die vanuit de hersenen worden gegenereerd (bijv. loopstoornissen, denk aan de ziekte MS), kun je dan bewerkstelligen dat andere delen van de hersenen die functies overnemen? Zo ja, hoe?

Vriendelijke groet, Marijke Vermarke

Neuro- en Revalidatiepsycholoog Marc Hendriks

Beste Marijke,
In de hersenwetenschappen gaat deze vraag over ‘plasticiteit’. Plasticiteit is de mate waarin de hersenen plastisch of kneedbaar zijn. De plasticiteit van de hersenen is niet voor alle delen gelijk, maar ook niet voor functies van de hersenen en ook niet in alle perioden van ons leven.

Als we geboren worden moeten de hersenen nog erg veel leren en zijn ze dus erg plastisch. De hersenen zijn op bepaalde momenten van hun groei gevoelig voor stimulatie van buitenaf en dus in die periode erg plastisch. Zo zijn ze erg gevoelig voor taal tussen het 2de en 14de levensjaar en veranderen de hersenen erg gemakkelijk en veel onder invloed van geluid en gesproken taal. Buiten deze periode zijn ze minder gevoelig, wat we bijvoorbeeld ondervinden als we op volwassen leeftijd een nieuwe taal moeten leren.

Als we deze functies op het juiste moment wel geleerd hebben en er ontstaat op enig moment een hersenziekte of hersenbeschadiging dan kunnen deze geleerde functies of vaardigheden (gedeeltelijk) verloren gaan. Dit kan ook bij multipele sclerose of MS. Bij MS wordt de vettige, isolerende laag rond de zenuwvezels afgebroken. Deze laag wordt myeline genoemd en zorgt ervoor dat de snelheid waarmee de zenuwvezels prikkels geleiden verhoogd.

Als de myeline verdwijnt kunnen, afhankelijk van de plaats, allerlei moeilijken in het functioneren ontstaan. Moeilijker bewegen is een voorbeeld hiervan. Deze myeline is echter daar voorgoed beschadigd en er gaan geen andere zenuwbanen naar die plaats toe zodat het niet mogelijk is om dit door andere delen te laten overnemen.

De enige mogelijkheid is in die gevallen dat de beperkingen worden gecompenseerd. Zo kan je bij loopstoornissen compenseren door het looptempo aan de passen, de afstand te verkleinen, of bij hele ernstige beperkingen een krukken, een looprek of rollator, of zelfs een rolstoel te gebruiken. Je herstelt hiermee niet de stoornis, maar je verkleint de beperking door te compenseren.

• Marc Hendriks is als GZ-psycholoog werkzaam in de gezondheidszorg en is daarnaast universitair docent neuro- en revalidatiepsychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
  
  Neem een kijkje op de site van het Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour - Centre for Cognition www.ru.nl/cognition