Printversie

Cursus lichaamstaal 5: Tegenstrijdige signalen

Je kunt jezelf non-verbaal tegenspreken. Zo kun je zelfs – wat nog vrij moeilijk is – al nee schuddend 'ja' zeggen en al jaknikkend 'nee' zeggen. Verstandige mensen zijn in zulke gevallen geneigd meer belang te hechten aan de non-verbale boodschap dan aan de woorden.

Een pokerface opzetten om je gevoelens te maskeren

Ook liegen leidt vaak tot non-verbale tegenspraak. Liegen roept bij de meeste mensen enige opwinding op, die ze vervolgens moeten maskeren. Dit leidt dan vaak tot een onaangedane gezichtsuitdrukking, een 'pokerface'. Andere mensen krijgen jeuk aan hun neus en het resulterende wrijven kan hen verraden. Als je dit ziet, de zaak niet vertrouwt, en meer wilt weten, kun je zelf ook een pokerface trekken of aan je neus wrijven en nagaan hoe dat voelt.

Absoluut betrouwbare signalen dat mensen liegen bestaan niet. Daarvoor verschillen mensen op dit punt te veel. Sommigen worden domweg rood, maar er zijn ook uitstekende leugenaars die geen enkele interne tegenspraak vertonen, zoals Clinton toen hij ontkende iets met zijn stagiaire te hebben gehad.

Samen met een goede kennis kun je bepalen wat er anders is als jullie wel of niet liegen, een aanpak die door Genie Laborde, een Amerikaanse trainer, is ontwikkeld. Twee mensen vertellen elkaar kort een paar aperte leugens en ware uitspraken, die voor de ander als zodanig zijn te herkennen. Je kunt dit ook alleen doen, met een spiegel. Vervolgens gaat het erom goed te luisteren en te kijken.

Wat is er anders als je liegt? Valt er iets aan de stem of ademhaling te horen? Hoe zit het met de blikrichting? En met de spanning en onrust in voeten en handen? Zijn er snelle veranderingen in de gezichtsuitdrukking? Let ook op de minuscule bewegingen van mondhoeken en onderlip, en op kleurveranderingen in het gezicht. Probeer telkens mentale 'foto's' van de ander of van je spiegelbeeld te maken, losse plaatjes die je kunt vasthouden. Alles over liegen in dit dossier

Er zijn ook andere vormen van interne tegenspraak. Je kunt twijfelen, zonder overtuiging handelen, of jezelf overschreeuwen. Dit kan zich op verschillende manieren manifesteren. Zo kan het gedrag onvolledig, tegenstrijdig of juist te heftig zijn. Voorbeelden te over. Zo kun je te zacht, te hard, te veel of te vlak praten, dan wel te klein, te krachteloos of juist te heftig gebaren.

Te veel en te snel lachen – Zalm heeft daar een handje van – is er ook een. Ook kun je, zoals Teeven van Leefbaar Nederland, de hand waarmee je gebaren maakt, vasthouden met je andere hand. Of je kunt je optreden ontkrachten met een beweging van je mondhoeken of wenkbrauwen. Een lachje tijdens een ernstige presentatie – Balkenende is hierin een specialist – is ook een mogelijkheid.

De tegenspraak kan ook blijken uit een te grote spanning in lichaamsdelen als je kaak, lippen, handen – ver uitgestrekt of tot vuisten gebald – of voeten. Verder kan er sprake zijn van het telkens veranderen van houding. Je weet je dan letterlijk geen houding te geven.

De tegenspraak kan zich ten slotte ook uiten in allerlei kleine bezigheden – trommelen, kauwgom kauwen, roken en drinken – dan wel in allerlei nerveuze bewegingen die geen andere functie hebben dan het tegengaan van onrust en gespannenheid, de zelfmanipulaties die we vorige keer al hebben behandeld.

Een uitstekende techniek om met dergelijke vormen van tegenspraak aan de slag te gaan, bestaat uit het stellen van vragen over zulk gedrag aan de hand van video-opnamen. Vaak maakt dit het mogelijk de gedachten en gevoelens die ten grondslag liggen aan de tegenspraak, een stem te geven. Soms helpt het daarbij dat gedrag te herhalen en uit te vergroten. Zo kun je dan van een tegenspraak tot harmonie komen.

Forum Tegenstrijdige signalen Kent u mensen die glimlachend allerlei akeligs vertellen, of somber melden dat alles goed gaat? Welke van de twee kanten bent u geneigd te geloven en waarom doen ze dit volgens u? Beschrijf uw ervaringen op het forum!

Dit is de laatste les van de minicursus Lichaamstaal

Smaakt het naar meer? Volg een van de online trainingen van Psychologie Magazine

Meer weten over lichaamstaal? Begrijp lichaamstaal