Printversie

Cursus lichaamstaal 4: Jezelf aanraken

Door jezelf aan te raken leid je jezelf af van zaken die om je aandacht vragen, maar waarmee je je even niet wilt bezighouden.

Met duim en wijsvinger over je kin, kaken en wangen wrijven, wordt geassocieerd met nadenken en peinzen

Nixon die in een laatste ontkenning van het Watergate-schandaal voor de tv zegt: 'Zou ik tegen jullie liegen?', en zijn wijsvinger langs de onderkant van zijn neus haalt. Een jongetje van zes dat met zijn hand over zijn nek wrijft, een paar maal van standbeen wisselt en opgewekt zeurderig zegt: 'Maar dat dúrruf ik niet.'

De kat die het even niet weet en zich gaat wassen. Het zijn allemaal 'zelfmanipulaties', een term die wetenschappelijk Bargoens is voor het vasthouden of anderszins aanraken van welk eigen lichaamsdeel dan ook.

Soms zijn zelfmanipulaties een reactie op jeuk. Lichte jeuk aan het gezicht – vooral aan de neus – hangt vaak samen met ergernis, afkeuring, onzekerheid of liegen. Amerikaanse politieagenten leren zelfs dat iemand die zijn vinger langs de onderkant van zijn neus haalt terwijl hij zijn onschuld bepleit, sowieso liegt. Dat is niet terecht, maar wel handig om te weten als je daar de speed limit overtreedt.

De jeuk zou voortvloeien uit een plotselinge activatieverandering, een verandering van de mate waarin je opgewonden, wakker of slaperig bent. Slaperige baby's wrijven ook vaak uit alle macht over hun gezicht. Hoe dan ook, als jij net iets hebt beweerd en de ander reageert met gewrijf langs de onderkant van de neus – zoals wij lezers in de vorige aflevering vroegen uit te proberen – is het zinvol de mening van de ander nader te verkennen. De kans is namelijk groot dat jullie het oneens zijn, of dat er iets anders speelt.

Jeuk die eveneens tot wrijven kan leiden, maar dan bij je nek – de tweede opdracht van vorige maand – treedt op als een uitdaging je onzeker en defensief maakt. Je schouder- en nekharen gaan even overeind staan. Dit veroorzaakt transpiratie en als die opdroogt, krijg je lichte jeuk. Overeind staande haren leiden tot een indrukwekkender contour, een onderdeel van het dreigvertoon van apen. Niet om direct uit te proberen, maar dit wrijven kun je bijvoorbeeld in het verkeer opwekken door een andere automobilist te snijden.

Met duim en wijsvinger over je kin, kaken en wangen wrijven – de derde opdracht van de vorige aflevering – wordt geassocieerd met nadenken en peinzen. Je schort zo directe reacties even op en gevoelens van onrust en onzekerheid worden letterlijk weggemasseerd. Reacties opschorten – de oriëntatiereflex – werd al in de jaren dertig door de Russische psychologie het begin van denken genoemd, terwijl het kunnen tolereren van de onzekerheid die voortvloeit uit het uitstellen van reacties, alom als een belangrijke verworvenheid geldt.

Met zelfmanipulaties leid je jezelf af van zaken die om je aandacht vragen, maar waarmee je je even niet wilt bezighouden. Zelfmanipulaties herinneren aan de kalmering en troost van vroeger tijden: je kunt jezelf ritmisch masseren of strelen, dan wel steunen en houvast geven, zo intens als je wilt. Je vult een leegte en zwakt onaangename gevoelens af. Kortom, een bruikbaar repertoire om je emoties enigszins te beheersen. Bij dieren heet dat overspronggedrag: schijnbaar zinloos gedrag bij tegenstrijdige aanvechtingen.

Zelfmanipulaties wekken weinig waardering. Ze gelden als teken van gespletenheid, onzekerheid of nervositeit. Ze diskwalificeren het optreden, en politici worden erin getraind ze af te leren. Maar bedenk wel dat meteen reageren vaak tot onnodige ellende leidt. Zelfmanipulaties zijn dan niet de slechtste oplossing.

Forum Jezelf aanraken Houd het wrijf- en friemelgedrag van uzelf en uw medemens eens in de gaten en vertel ons op de site: was het zelfmanipulatie? Discussieer mee op het forum !