Printversie

Cursus lichaamstaal 2: Aankijken en blikrichting

Aankijken of wegkijken gaat over bereidheid tot contact. Zo laat je bijvoorbeeld in liften, het openbaar vervoer en andere plaatsen waar je in de nabijheid van vreemden verkeert, je blik heel even over de anderen gaan, om vervolgens zonder enig blijk van herkenning weg te kijken.

Aankijken of wegkijken onthullen iets over je bereidheid tot contact

De prachtige, wijd opengesperde hertenogen van Sophia Loren waarin een traan opwelt, uitgesmeerd over het gehele projectiescherm in El Cid. De blik van je geliefde waarin je je helemaal verliest, om je pas veel later te realiseren dat het ondertussen buiten donker is geworden. Iets anders: een kelner die niets ontgaat, behalve mijn opgestoken hand. Of erger, een vriendin die op straat in het voorbijgaan haar blik even over me heen laat glijden en dan wegkijkt alsof ze me niet kent.

Aankijken of wegkijken gaat over bereidheid tot contact. Zo laat je in liften, het openbaar vervoer en andere plaatsen waar je in de nabijheid van vreemden verkeert, je blik heel even over de anderen gaan, om vervolgens zonder enig blijk van herkenning weg te kijken. Beleefde onoplettendheid, noemde socioloog Erving Goffman dat. Je geeft ermee aan dat je de ander hebt opgemerkt en als een volwaardige persoon beschouwt, zonder dat je verder iets met hem van plan bent. Zo voorkom je allerlei afleidende en onoverzichtelijke contacten.

We hebben deze vorm van visuele zelfcensuur niet zelf bedacht, maar onderschrijven haar wel. We volgen hier culturele regels. Dit wordt duidelijk als je deze regels met voeten treedt, zoals we in de opdracht van vorige maand vroegen om uit te proberen. Als je mensen in de lift tegen de regels in gaat aanstaren, voel je je ongemakkelijk en ook de ander krijgt een onaangenaam gevoel.

Je blikrichting geeft aan wat je ziet en wat je van plan bent. Aan een blik op je horloge of op de plaats in de verte waar zo dadelijk de bus moet verschijnen, kunnen anderen zien waarmee je bezig bent of wilt zijn. Dat is belangrijk om te kunnen anticiperen op wat komen gaat. In Saul Bellow's woorden: 'Man is what he sees.' Als je goed oplet, kun je zo zakkenrollers herkennen en doorgewinterde leden van de penoze pikken een rechercheur feilloos uit de menigte.

Vorige keer vroegen we om in een drukke straat in snel tempo in een recht lijn te lopen, terwijl je je blik zo'n twee meter voor je op de grond fixeert. Degenen die de opdracht hebben uitgevoerd, weten dat het echt werkt. Tegenliggers volgen je blikrichting en respecteren je wens door opzij te gaan.

De zichtbaarheid van je blik is een optelsom van factoren als de stand van je hoofd en de openheid, grootte en bouw van je ogen. Mensen beschikken als enige diersoort over oogwit, een gekleurde iris – soms zelfs met een donkerdere rand – en een zwarte pupil. Dit alles draagt bij aan een betere bepaalbaarheid van de blikrichting. De kleur van de iris en de bouw van de oogleden zijn een bron van etnische vooroordelen. Zo beschouwen sommigen blauwogigen sneller als open en eerlijk, en mensen met donkere irissen als verderfelijk, terwijl Japanners en Chinezen voor ondoorgrondelijk doorgaan.

Wat de openheid van het oog betreft, houden kinderen doorgaans hun ogen wijder open dan volwassenen, terwijl vrouwen dit meer doen dan mannen, vooral als zij aantrekkelijk willen zijn. Kijk maar eens naar reclamefoto's. Grote, opengesperde ogen wijzen op onschuld en onderwerping: Bambi is lief en heeft niets te verbergen. Dit alles kan nog verder worden aangezet met valse wimpers en oogmake-up. Samengeknepen ogen daarentegen geven dominantie en stoerheid aan: Clint Eastwood die Mainstreet aftuurt of er nog iemand moet worden neergeschoten, Wouter Bos die een mooie toekomst voor zich ziet.

Forum Aankijken en blikrichting 'Ik heb gemerkt dat het mensen bang maakt als je ze langer dan tien seconden aankijkt. Waarom?', vraagt Martine zich af op de site. Deel uw ervaringen op het forum.