Printversie

Bevrijd jezelf 307: Ik kan nu de pijn benoemen

Katholiek worden? Hoe doe je dat?
Een paar trefwoorden: puberteit, volwassen worden, omgaan met tegenslag, opstanding, leven, spiritualiteit. Van God veraf, via je vader als dominee, naar het Goddelijke in de ander en jezelf. Dertig jaar en een half mensen leven overbrug je niet in één zin. Waar te beginnen?

In de Paasnacht, april 2004, ben ik (rooms) katholiek geworden. Hoe heeft het zo kunnen gebeuren? Mijn wieg heeft gestaan in een tuinhuisje in Potchefstroom in Zuid-Afrika (1955). Mijn ouders zijn na de tweede wereldoorlog naar dit land geëmigreerd. Mijn vader kon er een studiebeurs krijgen en hij studeerde er theologie. Mijn moeder verdiende de kost als winkelmeisje in een melkzaak.

Van klein kinds af aan hebben zij mij verhalen verteld uit de bijbel. Mooie verhalen over de schepping, Abraham en Jezus. Ook hebben zij mij leren bidden. Eerst het “Ik ga slapen, ik ben moe” en later het “Onze Vader” voor aan tafel bij het warme avondeten. In 1963 zijn wij naar Nederland gekomen. Eerst Nij-Beets in Friesland en later in 1968 Klazienaveen (Dr.).

Als puber begon het geloof in een persoonlijke God zwaar op mij te drukken.
De begrippen zonde en schuld hadden op mij meer invloed dan dat het goed voor mij was. De ziekte van mijn vader, als predikant meer malen zwaar overspannen, hadden hierbij ook een grote invloed op mijn geestesgestel. Mij zelfvertrouwen en mijn daarmee samenhangend zelfbeeld hadden een flinke deuk opgelopen.

Heel veel later zei een psycholoog tegen mij dat je begrippen als God, vader, leidinggevende en de groep tegen elkaar kan uitwisselen. Dit verklaarde ook de nodige interne spanningen bij mijzelf als het ging om macht en onrecht.

Tegelijkertijd was er in de toenmalige Gereformeerde kerk een richtingenstrijd gaande waarbij het ging om orthodoxe geloofszaken versus politieke kwesties zoals de oorlog in Vietnam, de apartheid in Zuid-Afrika. Mijn sympathie ging uit naar de laatste twee genoemde zaken. De kwestie van de plaatsing van de kruisraketten in Nederland is geheel aan mij voorbij gegaan.

Later heb ik dat proberen goed te maken rondom het feest van het tienjarig bestaan van de SOW-gemeente De Ark in Maarssen en heb ik samen met zes anderen de eerste contacten gelegd met onze latere partner gemeente Paul Gerhardt in Oost Berlijn (1987), toen er van Duitse éénwording nog geheel geen sprake was. De muur, Checkpoint Charlie, mijn echtgenote hoogzwanger van Douwe en dat wij er niet door mochten (bij CC) vanwege het bezit van enkele kerkblaadjes, hebben een grote indruk op mij gemaakt.

In mijn studententijd in Amsterdam heb ik gepoogd het godsdienstige juk van mij af te schudden. Dit is uiteindelijk niet gelukt. Ergens voelde ik mij net als Adam: “Naakt en met schaamte vervuld”. Ik ging niet naar de kerk, roeide veel op de Bosbaan en als ik ging was het naar de Keizersgracht kerk, de diensten van belangstellenden van ds. Pagee op het Spui (zwaar) dan wel naar de studentenekklesia (licht) onder leiding van Huub Oosterhuis. Trijntje en Tjeerd heb ik nog als kleine kinderen meegemaakt. Oosterhuis was toen nog niet algemeen maatschappelijk aanvaard. De rituelen en gebruiken in de Amstel kerk, later geworden de Rode Hoed, waren mij vreemd. Ze deden rooms aan. Bij het bidden hoefde je ogen niet dicht te doen en iedereen die zich geroepen voelde mocht mee doen aan de viering van de maaltijd met brood en wijn. Bovenal was de verkondiging een openbaring. Van de preken van pater van Kilsdonk snapte ik niets. Het bijbelverhaal werd niet nogeens dunnetjes overgedaan en politiek (veel Chili / Allende ) mocht of moest wellicht.

In dezelfde tijd kreeg ik verkering met een katholiek meisje, Dorien, mijn latere echtgenote. Zij had gezongen in het jongerenkoor van de jezuitenpaters, waaruit later de studentenekklesia is uit ontstaan. Een tijdje is zij ook lid geweest van de Amerikaanse orthodoxe protestantse beweging The Navigators. Ten aanzien van geloofszaken konden wij elkaar daardoor makkelijk vinden. Beiden ervaarden wij ook pijn in onze zoektocht. Kritisch stonden wij ten aanzien van hetgeen heden ten dage zo mooi wordt verwoord: fundamentalistisch geloven.

In die tijd, nu zo’n vijfentwintig jaar geleden, werden wij beiden lid van een Hervormd-Gereformeerde gespreksgroep in Amsterdam-West. Daar was het voor het eerst dat ik hoorde van zaligsprekingen uit de Bergrede. Getrouwd zijn wij in de Keizersgracht kerk. Heerlijk oecumenisch, de pastoor deed de preek (tekst: Romeinen 8 vers 35) en mijn vader las het protestantse huwelijksformulier voor. Samen spraken zij de zegen uit. Pater Van Kilsdonk kwam op onze receptie.

Ruim twintig jaar geleden zijn wij komen wonen in Maarssenbroek, waar wij nog tot volle tevredenheid wonen. Na een tijdje kerkloos te zijn geweest ben ik na een paar huisbezoeken bij de geboorte van Marije (de oudste) benaderd om ouderling te worden. Van huis uit heb ik geleerd dat dit betekent dat je wordt geroepen door de Heer.

Of was het eerder ijdelheid mijnerzijds dat ik ja heb gezegd en alsnog toen geloofsbelijdenis heb gedaan. Achteraf kijk ik met gemengde doch overheersend positieve gevoelens terug op deze tijd. Het heeft mijn leven rijker gemaakt aan mensen en geloofservaringen. Mijn kerkbeeld en mijn dromen van een kerk zijn aangescherpt. Tevens heb ik meer inzicht gekregen in de plaats waar ik graag sta. In de schaduw, ergens achter aan.
En soms erbuiten op zondagavond, na achten, want dan mag het, hardlopend met mijn vier gereformeerde vrienden uit het dorp, een rondje van vijftien kilometer langs de molen De Trouwe Wachter in Tienhoven.

Onze drie kinderen, Marije, Anne en Douwe, kwamen al gauw achter elkaar. Waar laten wij hen dopen, op welke school gaan zij straks en vanuit welke traditie geef je hen het geloof door. Indringende gesprekken hebben wij met elkaar gevoerd waarbij zaken als thuis, pijn, verdriet, tradities, onzekerheden en verlangen elkaar verdringen. Voorwaar geen gemakkelijke keuze. Een zin van oude wijze pastor is voor ons uiteindelijk leidraad en houvast geweest: “Daargaan, waar je hart ligt”.

Zo kwamen wij uit bij de RK Verrijzenis parochie bij ons om de hoek in Reigerskamp. Nieuw, onbekend en tegelijkertijd toch o zo vertrouwd. Oude woorden in een nieuw verhaal. Onze kinderen zijn er gedoopt, hebben er eerste communie gedaan en hebben er het Vormsel gekregen. De verhalen uit de Bijbel kregen voor ons persoonlijk een nieuwe dimensie en inhoud: “Breken en delen, zijn wat niet kan, doen wat ondenkbaar is, dood en verrijzenis. Dorien vooraan in het koor Moea (veel Oosterhuis) en ik anoniem op de achtergrond.

Na zoveel jaren wou ik graag kleur bekennen. Waarom? Omdat ik er graag bij wil horen, mij er thuis voel en graag in de katholieke traditie verder wil gaan. Verantwoordelijkheid wil nemen, kritisch doch loyaal. Dit ondanks de vele tekortkomingen zoals:
- ondemocratisch, autoritair;
- vrouwen geen priester;
- verbod op voorbehoedsmiddelen;
- seksueel misbruik.

Om niet te spreken ook van Paus of Maria verering. In die zin is mijn geloven en mijn stap na zo lange tijd onderweg te zijn geweest er één van een steeds weer twijfelend en wankelmoedig geloof, doch nu één met een volledige overgave. “Van U is de toekomst, kome wat komt”.
Al biddend heb ik willen luisteren naar de stem in mijn binnenste en heb ik eindelijk rust gevonden.

De Gereformeerde Kerk zal mij dierbaar blijven. Geloven en dienen in naam van de Heer met een duidelijk en vastomlijnde sociale structuur. Af en toe zal ik de nest geur opsnuiven. O zo vertrouwd zijn de verhalen, de psalmen en de gezangen.

Zelf vervolg ik mijn zoektocht door de woestijn van het leven. Af en toe een tent in de oase: “Zo maar een dak, boven wat hoofden, deur die naar stilte open gaat”. Om vervolgens gesterkt en gelaafd aan de Bron, je weg door de week te vervolgen. Bij de ING Bank acht jaar lang ondernemers met financiële schulden adviseren beslissingen te nemen en de consequenties van eerder handelen onder ogen te zien, hoe moeilijk het soms ook is. “Mens, sta op en wandel”. De kleine verrijzenis

Hoe nu verder dacht een pastor, die erbij was en niet meer in onze parochie werkzaam is. Voor mij was het een afsluiten van een proces na een lange zoektocht. Hij heeft mij uitgenodigd om mee te doen aan zijn oecumenische bibliodrama groep. Daarmee heeft bij mij bijbels geloof een nieuw begin gemaakt. Noem het maar een doorstart. De verhalen van Jezus verkennen langs je eigen levenservaringen. Startend vanuit de ratio, naar de relatie en vervolgens uitkomend bij je emoties. Stilstaan bij je bronnen van verdriet, pijn en het verlangen. Thuiskomen!

Het is een lang verhaal geworden. Duidelijk voor mij was dat ik de stap moest zetten om los te komen van de pijn verbonden aan mij jeugd. Het tekort aan eigenwaarde en zelfvertrouwen zal altijd mijn achilleshiel blijven. Ik kan echter nu de pijn benoemen en sta open voor verdere persoonlijke groei. Mijn kwetsbaarheid is langzamerhand geworden tot mijn kracht. Ik moet het zoeken dichtbij mijzelf. Niet langer verwachten dat een ander, mijn levenspartner of wie dan ook, mijn tekortkomingen kan opvullen.

Jaap (54)

Waarvan hebt ú zich bevrijd?, Dat vroegen we aan lezers van Psychologie Magazine. Hier leest u waarvan ze zich in hun leven met succes hebben losgemaakt.